Filip Buyse verschaft nieuw inzicht in hoe Spinoza dacht over zelfmoord

Graag wijs ik op een interessant artikel dat Filip Buyse aanbiedt op academia.edu en waarin hij een eigen steentje bijdraagt aan het vele dat al over Spinoza’s opvattingen over “de onmogelijkheid van zelfmoord” is geschreven (zie daarvoor ook zijn uitgebreide bibliografie). Volgens Spinoza geldt: Nulla res, nisi à causâ externâ, potest destrui [Ethica 3/4] – niets kan vernietigd worden tenzij door externe oorzaken.

Filip baseert zijn analyse, waarbij hij met enige nieuwe ideeën zegt te komen, op de Cogitata metaphysica. Met name grijpt hij terug op Spinoza's definitie van leven in CM II/6: Quare nos per vitam intelligimus vim, per quam res in suo esse perseverant - “onder leven verstaan wij op onze beurt de kracht waarmee een ding in zijn bestaan blijft volharden.” Spinoza benadrukt dat die kracht begrepen moet worden als de conatus (essentie) of ‘kracht’ waarmee een eindig, singulier ding in zijn bestaan volhardt.

Lees verder...

Spinoza-beeld vanuit apart camerastandpunt

Lees verder...

Spinoza zelf kan zijn studie in Parijs bijna niet meer bijhouden

In het verlengde van het vorige blog waarin ik wees op een studiedag die op 5 november in Parijs wordt gehouden over “Spinoza et l'essence plastique”, wijs ik hier op nog twee andere lezingenseries die al jaren eveneens aan Parijse universiteiten worden gegeven:

Spinoza à Paris 8: Séminaire International et Interdisciplinaire de Recherches Spinozistes. Deze collegereeks wordt aan de universiteit in Vincennes-Saint-Denis inmiddels voor de derde maal gehouden en heeft naast een eigen affiche en flyer sinds vorige maand een eigen website: http://spinozaparis8.com/

Lees verder...

Spinoza et l'essence plastique

In tegenstelling tot het vrij algemene beeld dat bij Spinoze de essentie van iets behoorlijk vastligt (eeuwig zelfs), wordt er in Parijs over een week o.l.v Chantal Jaquet een studiedag gewijd aan de plasticiteit van de essentie bij Spinoza. Vanwege dit opmerkelijke thema en de grappige illustratie die er in de flyer aan meegegeven is, geef ik het in dit blog door. [Cf.] 

 

Boekje over Spinoza zou teruggeroepen moeten worden

Toen ik in een blog in mei dit boekje signaleerde, schreef ik erbij: “Ik denk niet dat het voor mij bedoeld is en ben dan ook (nog) niet van plan het aan te schaffen en te lezen (maar wie weet…):

Hans Huizenga, De 3 leefregels van Spinoza. Scriptio [Nestor-reeks #3],  6 april 2016 - ISBN 978-90-8773-000-0 - € 14,95 – o.a. te bestellen bij Bruna.”

Maar ik kon mijn nieuwsgierigheid niet bedwingen toen ik het bij de boekhandel in de kast zag staan en werd er toch nieuwsgierig naar, zoals naar bijna alle Spinozana. Dat vermoedde ik al toen ik schreef: “maar wie weet…”

Mijn hoofdbezwaar bestond in de m.i. nogal overdreven benadrukking van de drie voorlopige leefregels die Spinoza aan het eind van de inleiding op de TIE had geformuleerd. Moesten die, na alles wat hij vervolgens in de Ethica had geschreven, nu nog zó benadrukt worden als ‘dé 3 leefregels van Spinoza’?

Lees verder...

Spinoza als medicijn bij verkoudheid of griep

Een verkouden of grieperige East of  Dulwich bracht deze afbeelding bij deze tweet:

 

Lees verder...

Verschil tussen "The Point of View of the Universe" en "Sub Specie AEternitatis"

Een hele tijd geleden ben ik gestopt om bij de verschijning van nieuwe Angelsaksische boeken over ethiek in een blog mijn verbazing erover uit te spreken dat Spinoza er helemaal niet in voorkwam of zelfs maar genoemd werd. Ik ben daarmee gestopt, want kon wel bezig blijven. Dit patroon moet ik even doorbreken nu de laatste tijd het ene na het andere boek over de 19e eeuwse Britse filosoof en ethicus Henry Sidgwick (1838 - 1900) verschijnt. Het meest opmerkelijke acht ik dat uit 2014 met zijn stelregel in de titel “The Point of View of the Universe”, waarbij niemand een associatie met “sub specie aeternitatis” lijkt te hebben, want weer komt Spinoza’s naam niet voor in

Katarzyna de Lazari-Radek & Peter Singer, The Point of View of the Universe: Sidgwick and Contemporary Ethics. Oxford: Oxford University Press, 2014 –Summary - books.google - review op NDPR

          

Henry Sidgwick die vooral bekend is om The Methods of Ethics (1874) – books.google – dat meer dan 7 edities kreeg en nog steeds verkrijgbaar is, was een utilitaristisch ethicus. Bertrand Russell volgde in 1893 nog colleges bij hem. Sidgwick bepleitte een ‘maxim of benevolence’, dat het volgende inhield: "each one is morally bound to regard the good of any other individual as much as his own, except in so far as he judges it to be less, when impartially viewed, or less certainly knowable or attainable by him." Sidgwick baseerde dat op o.a.: "the self-evident principle that the good of any one individual is of no more importance, from the point of view (if I may say so) of the Universe, than the good of any other; unless, that is, there are special grounds for believing that more good is likely to be realised in the one case than in the other."

Lees verder...

Volgens Schleiermacher had Novalis dezelfde opvallende positie in de kunst als Spinoza in de wetenschap

Het werk waarmee hij beroemd werd, Über die Religion. Reden an die Gebildeten unter ihren Verächtern, publiceerde Friedrich Schleiermacher (1768 - 1834) toen hij dertig jaar was in 1799 eerst nog anoniem. Het werk had een enigszins Spinozistische strekking, maar slechts éénmaal komt de naam van Spinoza erin voor en wel in de tweede rede "Über das Wesen der Religion". Daarin komen de beroemde woorden voor [de eerste druk staat te lezen bij zeno.org]

"Opfert mit mir ehrerbietig eine Locke den Manen des heiligen verstoßenen Spinoza! Ihn durchdrang der hohe Weltgeist, das Unendliche war sein Anfang und Ende, das Universum seine einzige und ewige Liebe, in heiliger Unschuld und tiefer Demut spiegelte er sich in der ewigen Welt, und sah zu wie auch Er ihr liebenswürdigster Spiegel war; voller Religion war Er und voll heiligen Geistes; und darum steht Er auch da, allein und unerreicht, Meister in seiner Kunst, aber erhaben über die profane Zunft, ohne Jünger und ohne Bürgerrecht."
[Zie over de vertaling van “eine Locke den Manen” dit
blog.]

Lees verder...

Steenbakkers geeft op de valreep lezing bij het Vaticaanse Ethica-manuscript

Het Vaticaanse handschrift van Spinoza’s Ethica dat, zoals eerder gemeld [cf. blog, blog en blog] momenteel in het Joods Historisch Museum aanwezig is bij de tentoonstelling “De glorie van het joodse boek” welke loopt tot en met zondag 8 januari, zal op die laatste dag worden ingeleid door prof. dr. Piet Steenbakers. Zijn lezing zal de titel dragen: “Van geheime reislectuur tot vergeten Inquisitie-document.” Méér informatie bij jhm.

[het Ethica-manuscript ligt naast het Escamoth, opengeslagen bij Spinoza's ban]

Ferdinand Tönnies (1855 - 1936) verwerkte naast Hobbes ook Spinoza in zijn sociologische theorie

De Duitse socioloog is bij degenen die iets van sociologie in hun studie hadden, vooral bekend vanwege zijn Gemeinschaft und Gesellschaft (1887), waarin hij nadruk legde op een onderscheid tussen «gemeenschap» en «maatschappij». Hij heeft - naast Georg Simmel, Werner Sombart en Max Weber - een belangrijke bijdrage geleverd aan de sociologische theorievorming, maar ook aan de institutionalisering van de sociologische discipline: in 1909 richtte hij de Duitse Sociologische Vereniging op. In 1933 werd hij door het naziregime uit zijn hoogleraarsambt verwijderd.

Door het opnieuw publiceren van werk van Thomas Hobbes had hij grote impact op de receptie van de Engelse filosoof in de twintigste eeuw. Ook schreef hij Thomas Hobbes, der Mann und der Denker (1910). Maar met Spinoza hield hij zich ook serieus bezig. Uit twee dit jaar verschenen werken (coïncidentie?) blijkt dat hij ook Spinoza’s bijdrage aan de sociale wetenschap erkende en benutte. Kon voor Hobbes een samenleving alleen bestaan door de beslissende tussenkomst van de staat, Spinoza wijst vooral op het sociale karakter van de mens en op het feit dat een stabiel regime altijd in de volksmassa geworteld dient te zijn. Je zou kunnen zeggen dat Tönnies voor de sociologische vertaling van Spinoza's filosofie zorgde! Lang werd Tönnies gezien als een nostalgische bard van het gemeenschapsgevoel tegen de mislukkingen van de corporatistische beschaving en de harde maatschappij. Maar die tijd is wel voorbij. Dit jaar verschenen:

Arno Bammé (Hg.), Ferdinand Tönnies. Schriften zu Spinoza. [Band 26 in der Reihe: Materialien der Ferdinand-Tönnies-Arbeitsstelle am Institut für Technik- und Wissenschaftsforschung der Alpen-Adria-Universität Klagenfurt], Profil Verlag, 2016

Lees verder...

Maandag a.s. verschijnt "De essentie van Spinoza"

Maandag 24 oktober begint bij de ISVW de themaweek “De actualiteit van Spinoza’s filosofie” [cf.]*. Die zal worden ingeleid door Maarten van Buuren. Dan verschijnt tegelijk bij ISVW Uitgevers zijn tweede boek over Spinoza: De essentie van Spinoza. [Eerder al in dit blog aangekondigd]. Best een gewaagde titel als je - met zijn eerste boek voor ogen - tegelijk beziet wat volgens Spinoza in 2/Def2 tot de essentie van iets behoort: “alles waarvan het bestaan noodzakelijk het bestaan van de zaak met zich meebrengt en waarvan het verdwijnen haar noodzakelijk wegneemt; of anders gezegd: de essentie is iets zonder wat de zaak niet kan bestaan en gedacht kan worden en omgekeerd is de essentie iets wat zonder deze zaak niet kan bestaan en gedacht kan worden.” Wezen en ding impliceren elkaar dus wederzijds.

Het was uiteraard meteen duidelijk dat met Spinoza in de titel niet Spinoza bedoeld kan zijn, maar de filosofie van Spinoza. Maar dan nóg: het wezen ervan geven! Ga er maar eens aanstaan. Het maakt zeer nieuwsgierig of Van Buuren dat wel gaat lukken.

 

*) De website van de VHS verwijst voor opgave - niet erg handig - naar www.landgoedisvw.nl/ -

Spinoza als wetenschapper erkend

Onder Spinoza scholars is er discussie of Spinoza ook wel als wetenschapper kan worden gezien. Er is in ieder geval twijfel (en niet alleen bij enkelen) aan zijn bijdrage aan de natuurwetenschap. Maar natuurwetenschap in strikte is niet de enige wetenschap en zeker heeft Spinoza bijgedragen aan de psychologie (zeker de eerste psychologen in de 19e eeuw, toen deze wetenschap opkwam, hebben flink geput uit Spinoza’s Ethica en dat deed ook Nico Frijda in De emoties, 1988) en verder is er uiteraard zijn bijdrage aan de (Bijbel-)hermeneutica. Reden waarom Rens Bod Spinoza in zijn De vergeten wetenschappen. Een geschiedenis van de humaniora [Bert Bakker, 2010] opnam als vertegenwoordiger van de mens- en geesteswetenschappen.

Nu is, zo is te lezen in Trouw, Spinoza “officieel” erkend als (“echte”) wetenschapper. Het wetenschapsmagazine Quest heeft 23 ontvangers van de Spinoza-premie gevraagd om hun lijstje van beste wetenschappers in te sturen en daaruit is een Top-vijf van Nederlandse wetenschappers opgesteld, aangevoerd door Christiaan Huygens als de grootste wetenschapper die Nederland ooit heeft voortgebracht – met op de vierde plaats, jawel: Benedictus de Spinoza. [Waarom blijft men hem toch zo hardnekkig Baruch noemen?)

Al heb ik het nu zo op lijstjes (zeker niet als ‘het volk’ mag kiezen), maar deze uitkomst van dit selecte gezelschap mag op dit Spinoza-blog niet ontbreken.

 

Hegels worsteling met Spinoza helder toegelicht

Graag wijs ik hier op een interessant en helder artikel over Hegels ambivalente houding tegenover Spinoza. In kort bestek van zo’n slechts 13 pagina’s laat de auteur ervan ervaren hoe grondig Hegel met Spinoza bezig was, hoe hij hem meende te kunnen en moeten verbeteren, m.n. om ruimte te scheppen voor bewuste enkelingen, maar hoe die ook bij hem tenslotte gevangen zijn in een deterministisch-noodzakelijke structuur.

Antonios Kalatzis, “Gott oder Natur– oder Geist? Hegel über Spinoza” cf. academia.edu

Merkwaardig is dat er niet bij te vinden is dat het oorspronkelijk een lezing betrof tijdens een Colloquium die tenslotte in het volgende boek terecht kwam

Ana Honnacker & Matthias Ruf (Hg.), Gott oder Natur. Perspektiven nach Spinoza. LIT Verlag, 2015. Die uitgever geeft de hoofdstukken niet. De informatie daarover blijkt wel te vinden in dit blog 

Lees verder...

Nieuwe locatie en andere opzet website "Spinoza in Vlaanderen"

Karel D’huyvetters maakt vandaag op zijn – naar nu blijkt oude en verlaten – website “Spinoza in Vlaanderen” bekend dat hij sinds 15 oktober 2016 een nieuwe locatie (bij Weebly) voor zijn website heeft gevonden. Met– uiteraard – een nieuwe url: spinoza-in-vlaanderen.weebly.com/ en een geheel nieuwe, meer systematische opzet. U leest erover op zijn oude en nieuwe site. Een plaats, een forum voor discussie is ook de nieuw site niet geworden - hetgeen alleszins begrijpelijk is.

 

Webmaster Stan Verdult van Spinoza.blogse.nl feliciteert webmaster Karel D’huyvetters met zijn nieuwe frisogende “Spinoza in Vlaanderen” en wenst hem daarmee veel succes. De link naar zijn website zal weer in het rechterrijtje onder "Links" worden opgenomen.

De hertaling van 'Zedig onderzoek' van Dirk Santvoort uit 1709 is verschenen

Dirk Santvoort, een ijzerhandelaar en materialistisch denker die leefde van 1653 tot 1712, had enige werken geschreven die sindsdien geheel uit het geheugen verdwenen zijn. Alleen onder enkele deskundigen is hij nog bekend[1]; maar hij komt voor in de Radicale Verlichting van Jonathan Israel.  

Hubert Vandenbossche, die de hertaling door Michiel Wielema sponsorde van werken van Adriaan Koerbagh, Een licht dat schijnt in duistere plaatsen (verscheen 2014, cf. blog, blog en blog), en van Hendrik Wyermars, De ingebeelde chaos (verscheen in 2015, cf. blog) bevorderde nóg een hertaling. De oplettende lezer kon het in het blog van 26 juli 2016, “In Memoriam Hubert Vandenbossche (7 mei 1945 - 17 juli 2016)” al aangekondigd zien: “binnenkort zal dankzij Hubert nog verschijnen een werkje van de materialist en amateurwetenschapper Dirk Santvoort (1653-1712), Zedig onderzoek of de geleerdheid en wetenschap volmaakter en de zeden of manieren der mensen slechter zijn dan in voorgaande tijden (1709). Deze derde hertaling van Michiel die Hubert had gesponsord was helaas bij zijn overlijden nog niet verschenen.

Recent is het dan gepubliceerd met medewerking van uitgeverij Verloren, die echter niet als uitgever gezien wil worden. Op de website van Uitgeverij  Verloren is er niets over te zien, maar bij Bol.com is voor €10,- te bestellen:

    

Dirk Santvoort, Zedig onderzoek of de mensen nu beter leven dan vroeger. Hertaald en ingeleid door Michiel Wielema. Zonder uitgever, 2016, 88 pagina's - ISBN  9789082164350



[1] Zo schreven B. Hamminga & B. Kerkhof "Keynesianism anno 1709. Dirk Santvoort about luxury" [op internet te raadplegen)

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [232] Nieuwe Spinoza-karikatuur

Op 8 oktober 2016 plaatste ene Derek H. die vele tekeningen en karikaturen op zijn backpocketpress.com en instagram publiceert, daarop deze karikatuur van Spinoza. Ik zal hem als curator van Spinozana straks hier in de verzameling opnemen.

     

Lees verder...

Affiche Spinozadag 2016 geeft thema "De actualiteit van Spinoza's politieke filosofie"

 

Eerder werd als thema aangegeven "Spinoza en Amsterdam" [cf. blog]. De formulering van het thema is echter gewijzigd, zoals op 't affiche te zien is. Maar zoals het affiche en onderstaande tekst van de ASK ook laten zien, blijft wel de opzet om e.e.a. vooral op Amsterdam toe te spitsen.

Lees verder...

Film "Spinoza, een vrije denker" is bij NPO Gemist nog te bezien

E.E. Powells lezing van [2] Spinoza's Idea Dei

In een eerder blog gaf ik aan twee lezenswaardige teksten van Elmer Ellsworth Powell te brengen uit het zesde hoofdstuk van diens Spinoza and Religion (1906). In het vorige blog was dat de paragraaf over Spinoza’s intellectus infinitus. Hier de paragraaf over Spinoza’s Idea Dei. Zelden of eigenlijk nooit tref je zo’n uitgebreide beschouwing aan over dat zo intrigerende begrip, waarover het hier in vele blogs en reacties erop is gegaan. Ik raak er maar niet op uitgekeken en biedt deze tekst ter lering aan.

Het maakte mij nog eens duidelijk te beseffen dat net als álle ideeën ook de idea Dei eveneens een begrip is dat formaliter door het attribuut Denken wordt gevormd. Dat wil overigens niet zeggen dat ik he eens ben met Powell, volgens wie het geen modus is: uiteraard is het zodra het gedacht is een modus (en wel onmiddellijke oneindige modus).

Ik kom dus terug van een lezing van 2/3 waardoor ik mij door Henk Keizer uiteindelijk had laten overtuigen en dat ik in het blog ”Herinterpretatie van de idea Dei [1]” van 04-08-2016, aldus samenvatte:

“Tot ik eindelijk op 2 augustus mij liet overtuigen door een argument van Henk, n.l. dat ik “het idee” van 2/3 niet mocht lezen als een ‘nieuw’ formeel idee, alle ‘formele ideeën waren gevormd rechtstreeks uit de attributen. Nee, dat ik nu eens moest zien dat ´t daar om een ander type idee ging n.l. een idee met een object en dat daar dus zowel het idee van Gods wezen als de objectieve ideeën van alle dingen geponeerd werden.”

Dit beschouw ik dus niet meer als juist. Nee, net als alle ideeën is ook de idea Dei een begrip dat formaliter door het attribuut Denken wordt gevormd. Maar het is, afwijkend van alle andere formele ideeën, tevens een idee met een object (Gods wezen én al wat uit dat wezen volgt). Het is daarmee een uiterst afwijkend en belangrijk begrip: het enige, waardoor vervolgens ‘geweten is’ dat alle formele ideeën een object hebben.
Adèle heeft (uiteindelijk) gelijk, als ze in een recente reactie [14-10-2016 @ 14:38  op
dit blog] schrijft: “Volgens mij bestaan die formele ideeën ook objectief in Gods verstand…” (wat zij erop over 1/17s laat volgen is hier niet relevant), maar dat is een gevolg van de idea Dei die we pas in 2/3 leren kennen: dát idee maakt (begrijpt) dat de bij de dingen behorende formele ideeën die dingen daadwerkelijk als object hebben. In 1/16 en 1/17s zijn de ideeën alleen nog maar formaliter door/in Gods attribuut Denken gevormd en ‘verzameld’ in het oneindige verstand.

Hierna dan die tekst van Powell.

Lees verder...

E.E. Powells lezing van [1] Spinozas intellectus infinitus

Zoals in het vorige blog aangegeven, breng ik hier een interessante paragraaf uit het zesde hoofdstuk van Elmer Ellsworth Powell’s Spinoza and Religion (1906).

Ik zeg niet dat hij hier de “laatste waarheid” brengt over wat Spinoza met het “oneindige verstand” bedoelt en hoe hij het gebruikt, maar hij geeft een behandeling vanuit een intensieve lezing die ieders eigen denken over dit onderwerp verder kan helpen. Ik wijs er hier op dat een belangrijk onderdeel van zijn betoog een kritiek op Spinoza’s gebruik van het idee-begrip is. Volgens hem gooit Spinoza ideeën als ‘logische inhoud’ (ideeën als inhoud, als betekenis) en ideeën als psychische verschijnselen (zoals ze voor de psychologie bestaan) door elkaar.

Lees verder...

Gouden Dolfijn voor film "Spinoza, een vrije denker"

Gisteren kreeg Robin Lutz in Cannes een Gouden Dolfijn uitgereikt voor zijn film ‘Spinoza, een vrije denker’ in het kader van de Cannes Corporate Media & TV Awards, en wel in de categorie "geschiedenis en beschaving." Er zijn zo'n 32 categorieën waarin evenzovele zilveren of gouden dolfijnen werden uitgereikt: wel de Oscars van de bedrijfsfilms genoemd.  

        

Spinoza.blogse.nl feliciteert Robin Lutz van harte met het behalen van deze trofee naast de Spinozapenning die hij eerder al van de Ver. Het Spinozahuis ontving. [Cf. AD, Nu.nl, cf.]

Waar zou Spinoza gezegd hebben "dat iedereen gelijk is?"

Bij een tweet van Nicoline Mulder is te lezen dat de Volkskrant vandaag over de film Spinoza, een vrije denker die vanavond op Npo2 wordt herhaald [cf. blog] schrijft:

 (Waarschijnlijk de invloed van Jonathan Israel?)

E.E. Powell over de intellectus infinitus, de idea Dei en de absoluta cogitatio

Over deze onderwerpen – vooral de eerste twee – waarop het in vele blogs en reacties is gegaan, kwam ik een tekst tegen die 110 jaar geleden verscheen van iemand die het (als methodist) uiteindelijk niet met Spinoza eens is, maar die hem wel zeer grondig en ‘charitable’ heeft bestudeerd en – een grote extra verdienste – zeer helder schrijft over wat hij bij Spinoza heeft gelezen.

Het gaat om Elmer Ellsworth Powell (1861- 1947) over wie ik op 05-09-2012 een blog had: Methodist schreef "Spinoza and Religion." In dat blog is alles over hem te lezen – ik hoef hem hier niet nader te introduceren. Van de week ontdekte ik dat hij in dat boek Spinoza and Religion dat in 1906 verscheen en in 1941 een herziene herdruk kreeg, uitgebreid en zeer helder ingaat op de in de kop van dit blog genoemde onderwerpen. Zo vaak heb ik gezocht naar goede uiteenzettingen, waarin op die onderwerpen en m.n. op de eerste stellingen van deel II van de Ethica wordt ingegaan, maar zo weinig is daarover te vinden. In dit en volgende blogs neem ik twee paragrafen over (het derde is te lang) van het zesde hoofdstuk van Spinoza and Religion:

 

Lees verder...

Spinoza's necessitarianisme verbeeld

Morgenavond laat tv-herhaling "Spinoza, een vrije denker"

Op donderdagavond 13 oktober (eigenlijk vrijdagnacht 14 oktober) om 0:05 uur zal op NPO2 door de EO de film Spinoza, een vrije denker worden herhaald.

Daarbij zal worden bekend gemaakt of Robin Lutz, de maker van de film, morgen tijdens het 7e Cannes Corporate Media & TV Awards in het Carlton Hotel in Cannes een Gouden of Zilveren Dolfijn gewonnen heeft. Of misschien zelfs de Grand Prix (of Witte Dolfijn). De documentaire is hoe dan ook in de prijzen gevallen.

Over het verstand bij Spinoza - het eindige en het oneindige

Poging tot bijdrage tot zicht op de “ontologie van het oneindige verstand” waar Henk Keizer naar vroeg in een reactie op het blog van 22 september 2016, “Het altijddurende onderwerp van "de eeuwigheid van de geest" bij Spinoza”, waarop 52 reacties kwamen.

Het onderwerp van het intellectus infinitus intrigeert mij al jaren en ik heb mij met de vraag naar hoe Spinoza dit intellect ziet vaak beziggehouden – ook in blogs of reacties erop. Spinoza gebruikt het begrip op enige plaatsen, maar wat bedoelt hij ermee, of: wat IS het.

Spinoza komt voor het eerst met de term ‘intellectus infinitus’ in Ethica 1/16

Ex necessitate divinae naturae infinita infinitis modis (hoc est omnia quae sub intellectum infinitum cadere possunt) sequi debent.
Uit de noodzakelijkheid van de goddelijke natuur moeten oneindige [dingen] op oneindige wijzen volgen (dat is alles wat onder een oneindig intellect kan vallen) [of: wat een oneindig intellect kan omvatten].

Zoals Spinoza de term ‘intellectus infinitus’ hier introduceert kan het lijken alsof het als een container is die, ontdaan van wat er in is, zelf ook nog iets is. Dat wil hier zeggen dat je, als je afziet van alle ideeën die het bevat, nog kunt vragen wat het ontische van het oneindige intellect is.

In het volgende hoop ik aan te tonen, dat het intellectus infinitus buiten de ideeën die het bevat, niet nog iets is. Kortom, het intellect is de verzameling ideeën waaruit het bestaat en niet méér.

Lees verder...

Nog eens over essenties bij Spinoza (een soort aanvulling)

In zekere zin in vervolg op een reeks blogs van vorig jaar over de essentie van particuliere dingen bij Spinoza (ik geef onder de links erheen) kom ik hier met een aanvulling, bevattende positief en teleurstellend nieuws. Ik begin met het positieve.

Een m.i. erg goed artikel van Karolina Hübner

Een zeer helder en m.i. overtuigend artikel dat in de Pacific Philosophical Quarterly zal verschijnen, maar dat Karolina Hübner al op academia.edu plaatste: “Spinoza on essences, universals, and beings of reason.”  

Het blijkt inmiddels gepubliceerd te zijn: Volume 97, Issue 1,  March 2016,  Pages 58–88 en het is op de website van Pacific Philosophical Quarterly eveneens in z’n geheel te lezen. Vandaar ook als PDF te downloaden.

Ze biedt een duidelijk inzicht in de twee hoofdbenaderingen die elk aanknopingspunten voor ´hun gelijk´ in Spinoza vinden: degenen die bij Spinoza alleen particuliere essenties zien en degenen die universele of soort-essenties zien. Vervolgens geeft zij een interessante eigen interpretatie die ze omschrijft als een constructivistische benadering die tussen beide een tussenweg aanwijst. Echt een aanrader.

De teleurstellende mededeling die ik moet doen is deze.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [231] Boekhandel in Istanbul goed voorzien van Spinozana

Zo blijkt uit deze tweet.

 

 

Inutilis scientia Spinozana [230] Spinoza als naam en restaurantformule ook in Egypte doorgedrongen

Spinoza in Egypte,

"a growing startup mid-sized independent Restaurant & Brand; management company, that owns and operates 3 concepts with current 5 stores across Egypt, It's head office in Heliopolis."

[Cf. - cf. en cf.]  

Spinoza - spray on canvas van Shaz

Lees verder...

Spinoza´s werk blijft beschouwd als tot de joodse literatuur behorend

Tot en met januari 2017 loopt in het Joods Historisch Museum de tentoonstelling "De glorie van het joodse boek,” waarop ook het Vaticaanse Ethica-manuscript te zien is. Een bewijs ervan hoe joden maar al te graag Spinoza in hun geschiedenis ingelijfd willen houden - waar ik geen enkele moeite mee heb, daarover geen misverstand: Spinoza 'is ook van hen.' Het blijkt ook uit het dit jaar verschenen boek:

Adam Kirsch, The People and the Books. 18 Classics of Jewish Literature. W. W. Norton & Company, 2016 - books.google

Hoofdstukken zijn gewijd aan de Bijbelboeken Deuteronomium en Esther, en verder aan werk van Philo van Alexandrië, Flavius Josephus, Pirkei Avot, Benjamin van Tudela, Yehuda Halevi, Moses Maimonides, de Zohar, Glückel van Hameln, Spinoza (de TTP, niet de Ethica), Solomon Maimon en Moses Mendelssohn, Nachman van Bratislava, Theodor Herzl en Sholem Aleichem.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [229] Caroline Louise Häsmann schreef een toneelstuk over Spinoza

Als ik niet met P.A.S. v. Limburg Brouwer bezig was geweest (cf. blog) zou ik waarschijnlijk nooit ervan gehoord hebben dat ene Caroline Louise een toneelstuk over Spinoza geschreven zou hebben. Volgens de Duitse Spinozabibliografie zou het gaan om Caroline Louise Häsmann, over wie op internet verder niets te vinden is. Als je dan leest hoe Brouwer het nogal afkeurt in zijn bespreking

“Baruch von Spinoza. Drama in 5 Aufzügen. Von Caroline Louise. Berlin, F. Schneider u. Co. 1855” [In: De Gids. Jaargang 20 (1856), mei – rubriek: Bibliographisch album. - DBNL*]

heb je al helemaal niet de behoefte om er kennis van te nemen. Maar wie dat wil zou dat wel kunnen, want - hoe curieus - het stuk staat gedigitaliseerd en is ook buiten de VS ter inzage bij Hathitrust.

Enfin, ik heb er de cover en lijst met dramitis personae aan ontleend en onttrek het werkstuk als curator van Spinozana met dit blog enigszins aan de totale vergetelheid.

 

Lees verder...

P.A.S. van Limburg Brouwer (1829 - 1873) Pionier van de Nederlandse Spinoza-studie

Hoewel hij in sommige blogs al wel eens genoemd was, wordt het zo langzamerhand tijd dat Petrus Abraham Samuel van Limburg Brouwer hier een apart blog krijgt. Zeker passend in deze "Maand van de geschiedenis". Aanleiding is, zo moge uit het vorig blog duidelijk zijn, de verschijning van het boek over hem van Caspar Luckerhof.

         

Petrus van Limburg Brouwer werd geboren in Luik, waar zijn vader buitengewoon hoogleraar letteren was. In 1831 aanvaardde zijn vader een baan aan de Groninger Hogeschool en verhuisde het gezin terug naar Nederland. In Groningen werd hij op z’n 15e student in de letteren en rechten - Romeins en hedendaags recht. In 1850 promoveerde hij summa cum laude op de dissertatie De actionum concursu, maxime secundum Savignii sententiam. Hij  vestigde zich in Amsterdam, waar hij advocaat werd. Hij werd medewerker (vanaf 1853) en redacteur (1859-1865) van De Gids. In 1855 bedankte hij voor een professoraat in Groningen. In 1856 verhuisde hij naar Den Haag, waar hij wetenschappelijk ambtenaar werd bij het Algemeen Rijksarchief wat hij tot zijn overlijden bleef. Vanaf 1860 werd hij mede redacteur van De Nederlandsche Spectator.  

Van Limburg Brouwer werd voor het kiesdistrict Almelo verkozen tot lid van de Tweede Kamer der Staten-Generaal (1864-1868). Hij had vaak een filosofisch-wetenschappelijk inbreng in debatten en sprak vooral over koloniale zaken en onderwijs. Na zijn vertrek uit de Kamer werd hij bestuurslid van het Koninklijk Instituut voor de taal-, land- en volkenkunde van Nederlandsch-Indië. Op zijn 40e openbaarde zich bij hem de tekenen van tuberculose waaraan hij op z’n 43e overleed.

Lees verder...

Eerbetoon aan pionier van het Spinozisme uit de 19e eeuw

Het boek van Henri Krop over de receptie van Spinoza, Spinoza. Paradoxale icoon van Nederland, heeft niets over hem, maar hij díent erkenning als de eerste die in het midden van de 19e eeuw het taboe op Spinoza doorbrak en in een recensie van Auerbach’s Spinoza. Ein Denkerleben in De Gids als eerste in Nederland in positieve, gunstige zin over Spinoza sprak: P.A.S. van Limburg Brouwer. Het hier te bespreken boek is dan in zekere zin ook als een aanvulling op die receptiestudie te zien. Het is dan ook zeker te beschouwen als een eerbetoon aan deze pionier van het Spinozisme uit de 19e eeuw:

Caspar Luckerhof: Een eenzame bruggenbouwer. Reizen door het India van P.A.S. van Limburg Brouwer. Athenaeum – Polak & Van Gennep, 2016 [cf. aankondiging in dit blog].

Caspar Luckerhof komt met een aantrekkelijk debuut. Het behoort tot het genre van de literaire non-fictie. Hij haalt niet het niveau van de grootmeester in dat genre, Frank Westerman, maar doet er – als het een wedstrijd zou zijn – zeker goed in mee.

Lees verder...

Inutilis scientia Spinozana [228] Een Spinozisme-uitleg van 85 jaar geleden

Toevallig kwam ik dit berichtje tegen uit "Algemeen Handelsblad". Amsterdam, 23-01-1931. [Geraadpleegd op Delpher op 05-10-2016, cf.]. Daar ik de weergave van het begin van de lezing van J.H. Carp wel aardig vond, neem ik het hier op. Kom er maar eens om in de hedendaagse berichtgeving. Over Carp is via het zoekvenster veel te vinden.

 

Inutilis scientia Spinozana [227] De eerste Jiddische vertaling van de TTP verscheen in 1923

In het blog van 17 februari 2012, “Spinoza in de joodse historiografie [13] Daniel B. Schwartz,” nam ik uit het boek van Daniel B. Schwartz, The First Modern Jew: Spinoza and the History of an Image. [Princeton University Press, 2012] enige feitjes over, zoals: “over welke jood de eerste roman over Spinoza schreef (Berthold Auerbach); wie als eerste de Ethica in het Hebreeuws vertaalde (Salomon Rubin), en wie in het Jiddisch (William Nathanson, 1927). Hoe de geboorte- en sterfdagen van Spinoza (in 1832 nog niet) in 1927 en 1932 uitbundig van joodse zijde gevierd werden. Hoe in 1927 in Jerusalem geprobeerd werd de ban ongedaan te maken… enzomeer.”

Volgens informatie van deze boekverkoper is dit de cover van de eerste Jiddische TTP-vertaling

Benedictus De Spinoza, DER TEOLOGISH-POLITISHER TRAKTAT [TRACTATUS THEOLOGICO-POLITICUS]. Yiddish translation N. Perlman. New York: M. Jankowitsh, 1923 - 375 pages

First Yiddish edition of the Tractatus Theologico-Politicus. Along with "Di Etik, " also published in 1923, this represents the very first appearance of any of Spinoza’s works in any Jewish language. Perhaps one of the most controversial texts of the early modern period, the TTP, in its critique of religion and of jewish "chosenness", is possibly one of the most appropriate of Spinoza’s works to be translated into Yiddish for secular readers. Translated by N. Perlman, who also translated Jack London, Anatole France, Schopenhauer, and Thomas Paine into Yiddish.

Lees verder...

Spinozistische ideeënroman Akbar herdrukt

 

Tot mijn verrassing las ik zaterdag in Trouw in de rubriek “Nieuwe boeken” onder ‘non-fictie’ dat verschenen waren:

Caspar Luckerhof: Een eenzame bruggenbouwer. Reizen door het India van P.A.S. van Limburg Brouwer. Athenaeum – Polak & Van Gennep, 2016 – 246 blz. €19.99

P.A.S. van Limburg Brouwer, Akbar. Een oosterse roman. Athenaeum – Polak & Van Gennep, 2016 – 296 blz. €17.50

“Toen Casper Luckerhof tijdens zijn studie indologie in aanraking kwam met Akbar (1872), een wonderlijke ideeënroman van de schrijver P.A.S. Limburg Brouwer, was een fascinatie geboren. Waarom vormt juist India, dat Van Limburg Brouwer nooit bezocht, het literaire decor voor zijn pleidooi voor een toleranter wereldbeeld?

Met Akbar in zijn rugzak en liefdesverdriet in zijn hart reist Casper af naar het land dat hem al vanaf zijn vroege jeugd bezighoudt. Daar begint zijn speurtocht naar de opkomst van de indologie, de wereld van de negentiende-eeuwse vrijdenkers en de eenzame strijd die Van Limburg Brouwer voerde, gespiegeld in zijn eigen eenzaamheid. Hij ontmoet wonderlijke medereizigers, maakt kennis met de toeristenindustrie, woont in huis bij een gepensioneerde hoogleraar literatuur – en eenmaal terug beschrijft hij voor ons het India dat hij heeft ervaren.”

Lees verder...

Bibliografie: Spinoza in Mexico - 1952-2016

Alfredo Lucero Montaño uit Tijuana in Mexico heeft, zoals ik vroeger al meermalen meldde, een website, waarop hij regelmatig in het Spaans vertaalde teksten uit de secundaire Spinozaliteratuur brengt: Spinozianas. Hij informeerde mij en zag graag dat ik in dit Spinoza-blog zou melden, dat hij een bibliografie samenstelde, “Spinoza en Mexico. 1952-2016.” Deze werd op twee plaatsen op internet gebracht:

• Reflexiones marginales, no. 35, october-november 2016 [Cf.]

• Op zijn blog "Spinozianas” [Cf.]

Hij vermeldt erbij dat het overzicht van boeken en vertalingen, tijdschriftartikelen en scripties geen compleetheid pretendeert, daar hij zich moest beperken tot tijdschriften die op internet beschikbaar zijn.

“Maar,” zo stelt hij ook, “er kan geen twijfel over bestaan dat deze collectie de weg toont van het water van de receptie en het groeiende belang van Spinoza's denken in Mexico. Met andere woorden, het is het merkteken van Spinoza in de huidige filosofie in Mexico.”

Zoiets is een flink karwei. Ik hoop dat er door belanghebbenden goed gebruik van gemaakt zal worden en wens Alfredo langs deze wens veel succes met dit Spinoza-onderzoek ondersteunende werk.

 

Signalement: Austen Haynes en zijn Thesis over Spinoza

Weer kan ik wijzen op een interessante thesis over Spinoza die als PDF op internet te vinden is en waarvan ik vermoed dat sommigen van de bezoekers van dit blog er misschien graag kennis van zullen nemen:

Austen Haynes, Essence, Existence, and Necessity: Spinoza's Modal Metaphysics. University of Rode Island, 2012 [cf. & PDF]

Austen Haynes, momenteel PhD Candidate aan de Boston University, is nu overigens méér in Leibniz dan Spinoza geïnteresseerd [cf. & academia.edu]. Hij is uiteraard nog niet erg bekend en  timmert nog niet aan de weg, maar dit jaar trad hij al wel enige malen op tijdens workshops en seminars, zoals:

Lees verder...

Het Nobelprijzencircus door de ogen van Spinozaprijswinnaars

Volgende week staat weer in het teken van de Nobelprijzen die altijd in een vaste volgorde en op vaste tijdstippen bekend worden gemaakt: maandag fysiologie of geneeskunde, dinsdag natuurkunde, woensdag scheikunde, donderdag literatuur, vrijdag vrede en de maandag daarop tenslotte economie. Ze worden elke dag rond half twaalf wereldkundig gemaakt. Nu.nl heeft vandaag vele feitjes verzameld.

De Volkskrant vroeg alle winnaars van Spinozapremies van de afgelopen jaren om een voorspelling te doen naar wie een Nobelprijs 2016 zal gaan. De Spinozapremie wordt wel de Nederlandse Nobelprijs genoemd – het bedrag ervan (2,5 miljoen euro) is overigens hoger dan dat van de Nobelprijs (ca 0,83 miljoen euro). De eer echter die verbonden is aan de Nobelprijs, is onmetelijk hoger.

Hoewel wordt benadrukt dat de toekenningen niet te voorspellen zijn, worden toch wel verwachtingen geuit en namen genoemd. Ik verwijs ervoor naar het artikel, "Nobele gok", dat Martijn van Calmthout voor de Volkskrant schreef. Martyn F. Overweel maakte een cartoon die als illustratie het artikel opfleurt. Die mag op dit Spinoza-blog uiteraard niet ontbreken. (In de hoop dat tekenaar en krant ermee akkoord kunnen gaan).

 

Gisterenavond in Ljubljana Spinozova leca [Spinozas lens]

Gisterenavond vond in het Mednarodni Graficnem Likovni Center (MGLC) [Het International Graphic en Visual Arts Center] in Ljubljana, Slovenië, de première plaats van Spinozova leca [Spinoza's lens], een drama, performance en installatie over Spinoza’s leven en filosofie van de Sloveense Barbara Novakovic Kolenc. [Cf. en cf.]

Het betrof een idee van Barbara Novakovic Kolenc, dat de schrijver en regisseur van het stuk, opdeed in een gesprek met Spinoza-auteur Goceja Smilevski.  

Spinoza’s Lens verweeft filosofie en details uit het leven van Spinoza. Hoofdrollen zijn er voor Maruša Majer en Mateja Rebolj - vrouwen komen als een probleemgebied aan de orde.

Spinoza Lens is het eerste deel van een twee jaar durend project, een soort onderzoekstheater, waarin de auteur Spinoza's kennis van de optica en filosofie wil behandelen. Het tweede deel van de Spinoza- show zal volgend jaar worden opgevoerd.

             Performans Spinozova leca. Foto: Urška Boljkovac

[Opm.  Sommige 'c's' (zoals in Spinozova leca en in Graficnem) dragen in het Sloveens eigenlijk een omgeceerd accent circonflexe, maar die herkent blogse.nl niet en dat maakt er dan een rommeltje van. Dus daarvoor in de plaats dan maar een gewone 'c'.]