Cosimo III (1642-1723) weigerde "sulck een man" als Spinoza te ontmoeten

Voor hij in 1670 als Cosimo III groothertog van Toscane zou worden, bezocht Cosimo tweemaal, in 1667 en in 1669, de Verenigde Provinciën - zeer in waterwerken, bedijking en scheepswerven geïnteresseerd. Hij bezocht vele plaatsen, waaronder Amsterdam en Den Haag. Over die reizen en de aankopen van schilderijen van o.a. Rembrandt is veel geschreven. En er was blijkbaar een Spinoza-connectie of eerder een anekdote over een niet-connectie.

"Spinoza deed een poging om kennis te maken met Cosimo III de' Medici. De behoudende prins weigerde hem te ontmoeten als hij op bezoek is in Den Haag bij prins Willem III. Spinoza had ondertussen het Godgeleerd-staatkundig Vertoog, ofwel de Tractatus theologico-politicus geschreven, dat in 1670 anoniem werd gepubliceerd." Dit bericht vind je, zonder referentie op de nl.wikipedia over Spinoza; op die over Cosimo III tref je een vergelijkbare mededeling aan.

In de biografieën van Steven Nadler, Spinoza. A Life en van Margaret Gullan-Whur, Within Reason. A Life of Spinoza tref je hierover niets aan. Hoe betrouwbaar is die informatie? Bij Jonathan Israel lezen we in Radicale Verlichting een vergelijkbare mededeling en daar wel met referentie:

"Toen Spinoza hoorde dat Cosimo zijn boek over Descartes negatief beoordeelde, wilde Spinoza eveneens een gesprek met Cosimo, maar hem werd te verstaan gegeven dat de prins er de voorkeur aan gaf 'zo'n man' niet te ontvangen." (p.59). Daar wel een verwijzing, namelijk naar: Paolo Casini, Introduzione all' illuminismo da Newton a Rousseau (1973); en Pina Totaro, "Niels Stensen (1638-1686) e la prima diffusione della filosofia di Spinoza nella Firenze di Cosimo III," in Christofilini (red.), L'Herésie Spinoziste, pp 147-68 op p. 161

In het laatste boek treffen we in een eindnoot (80) bij het hoofdstuk van Pina Totaro deze tekst aan (aan het eind van het blog de scan die ik van Wim Klever ontving en waarin te zien is dat er enige foutjes in de transcriptie moeten zijn geslopen, die ik hier verbeter):

80) «Als Spinosa gehoort had, dat syn Exc. syn boeck mispresen [oppure, ma meno probabile: gepresen] had, sond hy iemant an syn Exc. om met hem daer van te spreken, doch kreeg tot antwoort, dat syn Exc. sulck een man niet begeerde over syn dorpel te syen» (UB Leiden: LTK 859, f. 26).

Het is duidelijk dat de schrijver van het stukje op de wikipedia een klok had horen luiden; maar toen was de TTP nog niet verschenen. De misprijzing moet dus om de PPC gegaan zijn, zoals Israel aangeeft. Maar van wie is die tekst afkomstig? Via het catalogusnummer van de Leidse Universiteitsbibliotheek is eenvoudig te achterhalen dat het afkomstig is uit:

Daghverhaal eener Reis naar Spanje en Italien (1672 en 1673) door Jac. Gronovius; (f.3) Den 1 Junii, 's avonts ten 5 uyren, sijn wij met ons 6 en een kneght, alle te paert, en een kales met 4 paerden, waer in de kock was uyt Rotterdam vertrocken. Zo luiden de beginwoorden. [Cf.]

Jacob Gronovius (Deventer 20 oktober 1645 - Leiden oktober 1716) was een zoon van Johannes Fredericus Gronovius, Latinist, hoogleraar te Deventer, en Adelheid ten Nuyl. Hij studeerde te Leiden klassieke talen en rechten. Ging in 1665, toen de pest heerste, naar een oom in Hamburg. Zette zijn studie voort in Engeland. Reisde in 1671 naar Parijs en in 1672, met de buitengewone gezant Adriaan Paets, naar Spanje [1 juni 1672 - september 1673], ging van daar naar Italië [oktober 1673 - 5 maart 1674]. Op instigatie van de groothertog Cosimo III de Medici, werd hij hoogleraar Grieks aan de Universiteit van Pisa, wat hij twee jaar bleef. Via Venetië, Padua en Duitsland keerde hij in 1675 naar Leiden terug en na in Deventer zijn erfzaken geregeld te hebben, kreeg hij in 1679 het hoogleraarschap Grieks en geschiedenis dat voor hem zijn vader bekleed had.

Gronovius moet dus tijdens zijn reis in Toscane Cosimo III ontmoet hebben en zal daar uit diens mond die anekdote over Spinoza gehoord hebben.

___________

 

[De voetnoot eindigt met: Ik [Pina Totaro] wil Dr. Wiep van Bunge bedanken voor zijn hulp bij het transcriberen van de tekst.]
2x is een 'r' als 'n' gelezen (in daen en kneeg). Ik heb dit boven gewijzigd. 
Met dank aan Wim Klever die mij deze scan op mijn verzoek toestuurde.

Over Jacob Gronovius op nl.wikipedia en méér info op de.wikipedia en bij de DBNL