"Dat kan toch geen toeval zijn"

 

Vandaag kwam dagblad Trouw met een nieuwe opmaak. Dat is niet de aanleiding om te bloggen, maar een groot artikel op de voorpagina en in het katern De Verdieping over een onderzoek naar complottheorieën. Daarover zond ik een brief aan de redactie, die ik hier alvast doorgeef, daar er altijd sterk wordt geselecteerd en de meeste ingezonden brieven niet in de krant komen.

Geachte redactie Opinie,

Een merkwaardig zinnetje in het interessante artikel “Dat kan toch geen toeval zijn” over het geloof in complottheorieën (Trouw 22 mei 2013). Daarin wordt onderzoeker Jan Willem van Prooijen geciteerd die, naar het lijkt in een soort verklaring ervoor, zegt: “Mensen geloven gewoon niet dat iets toevallig gebeurt.” Daar hebben mensen groot gelijk in! En ook hijzelf als wetenschapper gaat daar vanuit, anders kan hij wel stoppen. Zo begint Spinoza, onze grootste filosoof, een bewijs met een zin, die voor hem zó vanzelfsprekend is dat hij er niet eens een axioma van maakte, maar die wel als een fundamentele overtuiging aan zijn hele filosofische systeem ten grondslag ligt: “Men moet van elk ding een oorzaak of een reden kunnen aanwijzen waarom het wel of niet bestaat.” (Ethica deel I, Stelling 11, ander bewijs). Niets gebeurt namelijk zomaar toevallig, alles heeft een oorzaak en voor alles is een verklaring. Iets anders is uiteraard of de verklaring van de een, de ander overtuigt. Maar die basisovertuiging is uiterst fundamenteel en zegt iets over ons mensen – alle mensen.

Stan Verdult

Een gedeelte uit het artikel staat op de website.

Aanvulling 28 mei 2013

Trouw heeft mijn ingezonden brief niet voor publicatie geselecteerd.

Reacties

Stan, geenszins heb ik moeite met onderschrijving van je briwd en hoop ik ook dat Trouw die opneemt. Maar wel heb ik enige moeite met Spinoza zelf! Hoezo moeten wij oorzAk of reden van elk verschijnsel kunnen aanwijzen, wij die volgens hem zelf "volstrekt onwetend zijn (PLANE IGNORAMUS) omtrent coördinatie en aaneenschakeling der dingen... zodat het [voor ons, wk] noodzakelijk is om de dingen als mogelijk (gebeurlijk, toevallig, wk) te beschouwen" (TTP 4/4). Immers, "voor de menselijke zwakheid (humanae imbecillitati) is het onmogelijk om de reeks van de vernderlijke afzonderlijke dingen te doorgronden, zowel vanwege hun aantal die elk quantum overtreft alsook vanwege het oneindige aantal omstandigheden bij een en hetzelfde ding, waarvan elk de oorzaak kan zijn dat het bestaat ..." (TIE 100).
Terecht stel je dat een wetenschapsbeoefenaar wel kan stoppen als hij niet het wetmatig gedetermineerd zijn van zijn object veronderstelt. Waarom hier het woord 'geloven' gebruiken? Het volksgeloof neemt vrijheid aan en toeval bij mensen en dingen. Een wetenschapper als zodanig niet.
Helaas heb je nog geen recensie geleverd van het werkstuk van Miriam van Reijen, "Spinoza's bijdrage aan een actueel debat: bestaat de vrije wil?". Ik zie in dit betoog, dat nauwelijks die kwalifikatie verdient, een schromelijke verwaarlozing van de betekenis van het onderscheid in drie kennissoorten juist voor deze kwestie. GELOVEN we niet allemaal gewoon in onze vrijheid en in het toeval in de wereld, terwijl wij op het hoogste puntje van onze ziel weten en meer en meer ook in het alledaagae leven gaan beseffen dat strikte natuurwetten alles beheersen, in de wereld en in onszelf? Ook lijkt Van Reijen zich weinig bewust te zijn dat er van zoiets als een aparte wil als binnenboordmotor vlg Spinoza geen sprake kan zijn. Haar gefilosofeer raakt kant nog wal en zal op de manier zoals zij wil geen enkele
wetenschapsbeoefenaar. Je moet zo iemand wijzen op de vooronderstellingen van zijn eigen methode.

Wim,
Dank, je wijst op een zekere onvolkomenheid in de verwoording door Spinoza van wat hij kennelijk bedoelde (assignari was wellicht niet het meest passende werkwoord; misschien plaatste hij zich op dat moment op de positie van een intellectus infinitus, zoals hij soms deed). Maar zoals we de boer die zei dat het erf van de buurman op de kip vloog, heel goed begrijpen, zo doen we dat Spinoza hier ook. Hij doelde duidelijk op de algemene overtuiging dat alles een oorzaak heeft en/of dat we van alles de reden kunnen geven - in principe, wij zeker niet in de praktijk. Het ging hem hier dus om de algemene intelligibiliteit van de wereld, maar inderdaad enigszins krakkemikkig uitgedrukt. Hoe makkelijk lees je over iets heen!
Over de rest (onze onwetendheid en 'dus' ons uitgaan van een vrije wil) heb ik het hier vaak genoeg gehad.
Intussen heb jij hier je recensie van de lezing van Miriam van Reijen al gegeven; ok ik er aan toekom, weet ik nog niet.

De quantummechanica is indeterministisch, i.t.t. Spinoza's leer. Bijvoorbeeld, volgens de QM is het exacte vervalsmoment van een atoom bepaald door een bepaalde kansverdeling. I.h.a. is de QM een theorie die precies mogelijkheden (vervat in kansverdelingen) voorspelt. Maar wat er precies gebeurt is een ons onbekende uitkomst van een kansproces. In deze zin bestaat toeval volgens de QM, de beste natuurkundige theorie die we op dit moment hebben. Je kunt dus beter geloven dat iets wel toevallig kan gebeuren.

Sommige theoretisch natuurkundigen blijven ervan overtuigd dat er achter/onder dat (voor ons ogenschijnlijke) indeterminisme tóch deterministische wetten schuilgaan, waar wij (nog) niet bij kunnen en die wij (nu nog) niet kunnen kennen. Maar wie weet, de wetenschap schrijdt gestaag voort. De komende eeuwen moeten ook wat te doen hebben. Wellicht zal ooit nog eens blijken dat God toch niet dobbelt.

@Jos Groot. Ik zie niet de tegenstelling tussen de quantummechanica en Spinoza's leer. En citeer uit Richard Feynman, QED. The strange theory of light and matter (1985), p. 19: "Nature permits us to calculate only probabilities". Dat is precies ook het standpunt van Spinoza (zie citaten boven). Maar dat impliceert geenszins een indeterminisme van de natuur, wel onze onbekendheid met merendeel van haar oneindige mechanismen: "the enormous intertwining of tremendous numbers of photon exchanges and interferences" (ib.114), zodat de natuur een 'horrible mess' (149) lijkt.

@Stan: ik denk niet dat we ooit met zekerheid te weten komen of de wereld deterministisch is of niet. Wie weet is dit ook wel een variabele, en is de wereld deels het een en deels het ander. We kunnen van een theorie alleen zeggen of hij meer of minder goed aansluit bij onze waarnemingen. Momenteel is de beste theorie een indeterministische, en is het verstandelijk gezien het beste aan te nemen dat de wereld indeterministisch is.

@Wim: het indeterminisme van QM stoelt niet op onze onwetendheid, maar is fundamenteel. Het stelt bijvoorbeeld dat we het vervalsmoment van een radioactief atoom nooit zullen kennen (maar hooguit het gemiddelde moment van een groot aantal atomen). Er wordt daarom ook wel gezegd dat dit vervalsmoment oorzaakloos is.

Dit is dus een hele sterke uitspraak van de QM. Het wiskundige formalisme laat overigens wel een deterministische interpretatie toe zoals die van Bohm, maar die is omstreden.

De discussie loopt al jaren. Einstein kon al niet in dit soort "absoluut toeval" geloven. Dat heeft geleid tot onderzoek naar 'verborgen variabele theorieen", theorieen die op de een of andere manier toch het vervalsmoment van een enkel atoom geven, bijvoorbeeld. Er is echter wiskundig en met experimenten bewezen dat hele klassen van dit soort theorieen niet kunnen bestaan.

“Men moet van elk ding een oorzaak of een reden kunnen aanwijzen waarom het wel of niet bestaat.”
De hamvraag lijkt mij dan wat Spinoza onder "oorzaak" verstaat.

Ik weet niet hoe geavanceerd Spinoza over oorzaken dacht. In het simpelste model heeft elke gebeurtenis die een ding betreft al minstens twee oorzaken. Bijvoorbeeld, als ik een bal laat vallen is de ene oorzaak dat ik de bal los laat, en de andere dat wat de bal doet bestaan. Zonder de bal zou hij niet kunnen vallen. In de realiteit is er niet sprake van een gevolg door een (1) oorzaak. Libbrecht noemt dit lineaire causaliteit. Eerder is er sprake van iets dat je netwerk- of veldcausaliteit zou kunnen noemen. Alles heeft vele oorzaken.

@Jos
1. Inderdaad heeft elke fysische gebeurtenis meerdere oorzaken, of beter: je hebt de positie en snelheden van alle deeltjes in het heelal nodig om de toestand op het volgende ogenblik te berekenen, want alle deeltjes beinvloeden elkaar (wat Leibniz al wist).
2. Er zijn -toegegeven een minderheid- van vooraanstaande fysici (Gerard 't Hoofd, Roger Penrose...) die geloven dat de QM zal vervangen worden door een nieuwe theorie, die mogelijk wel deterministisch zal zijn. De QM lijdt aan contradicties (zoals de kat van Schroedinger bv.).

@Mark

1. Op die manier kun je het bekijken, mee eens. Dit is wel het beeld van de klassieke natuurkunde.
2. Het meetprobleem (de kat ...) zie ik niet als een contradictie, maar als een leemte. De essentie is dat we niet precies weten hoe en waarom een superpositie, een potentialiteit, een beschrijving van wat er mogelijk gaat gebeuren, overgaat in een actualiteit, dus van wat er gebeurt.

@Jos
Ik heb er geen probleem mee om van een leemte te spreken in plaats van een contradictie. Het woord contradictie is inderdaad alleen van toepassing als je niet bereid bent om de implicaties van de QM op het wereldbeeld als acceptabel te beschouwen. Dat is wat Einstein deed. Met zijn gedachte-experiment Einstein-Podolsky-Rosen toonde hij aan dat de QM impliceerde dat er ofwel geen localiteit bestond (dwz een gebeurtenis kan ogenblikkelijk effect hebben op twwe plaatsen tegelijk, ook al zijn die lichtjaren van elkaar verwijderd), ofwel geen realiteit. Over dit laatste zei Einstein: dit zou betekenen dat de maan niet bestaat zolang er niemand naar kijkt. Reële Experimenten op basis van de Bell stellingen hebben aangetoond dat alleen de laatste optie overblijft als consequentie van QM: er is geen realiteit...Dit vind ik een contradictie. Ter info: hierbij een link naar een artikel van Gerard 't Hooft (behorend tot het Spinoza instituut... toeval?) waarin hij aangeeft dat de QM een macroscopische beschrijving zou kunnen zijn van een onderliggende deterministische realiteit: http://arxiv.org/abs/quant-ph/0212095

Het artikel van Gerard 't Hooft op het webadres dat ik hierboven aangeef, dateert van 2002. Ik heb de voorbije dagen wat verder gezocht, en gevonden dat de auteur intussen nog heel wat bijkomend heeft gepubliceerd over dit onderwerp, en nu nog betere argumenten (wiskundige, die ik niet kan volgen maar waarvan ik op het web geen ontkrachting lijk te vinden) blijkt te hebben om te blijven argumenteren dat de natuur deterministisch is. Het indeterminisme van de quantum mechanica (inclusief de Bell experimenten die de QM lijken te bevestigen) is wiskundig verklaarbaar vanuit een alternatieve determistische theorie die ervan uitgaat dat de huidig gekende deeltjes (quarks, elektronen...) bestaan uit een grote hoeveelheid veel kleinere en meer elementaire deeltjes (de plack schaal). Deze kleinere deeltjes gedragen zich deterministisch, en leiden tot het schijnbaar indeterministisch gedrag op grotere schaal. Op nog grotere schaal (de dingen uit onze leefwereld) wordt het gedrag dan opnieuw deterministisch. Het volledige artikel vind je op onderstaande link:
http://arxiv.org/pdf/0908.3408v1.pdf
Het laatste woord hierover is niet gezegd, maar de deterministische hypothese heeft duidelijk nog niet afgedaan. Misschien krijgt Einstein uiteindelijk wel gelijk.

@Jos een Mark. Met belangstelling heb ik jullie' natuurkundig-erudiete discussie gevolgd. Nu hebben wij over honderden processen een uitermate inadequats kennis. Adequaat echter weten wij met opperste zekerheid dat 1)alles een oorzaak/ oorzaken heeft, die 2) wetmatig werkt/werken. Het tegendeel van deze twee fundamentele theoremata kunnen wij niet eens denken. Zij worden bevestigd in al onze duizenden ervaringen, waartegen een handvol zgn experimenten niet op kunnen. Hoge natuurkunde is niet enkel, niet in eerste instantie, een zaak van het laboratorium of de
academie, maar van u en mij, geformuleerd door Spinoza.

@Mark 31-05-2013: Ik heb weet van dat artikel van 't Hooft. Wat hij aantoont is dat er een deterministische onderlaag onder de QM is aan te brengen. Het is een zogeheten "verborgen variabelen theorie" (VVT). Zo'n theorie bevat minimaal een variabele die verborgen, niet toegankelijk is voor de QM. Dus met de QM kun je die niet uitrekenen. De Broglie-Bohm interpretatie van de QM is een vroegere VVT, eveneens deterministisch. De uitdaging is natuurlijk experimenteel bewijs voor de juistheid van dit soort interpretaties te vinden. Dat is er (nog) niet.

@Wim 01-06-2013: Betreffende het wetmatige: je beseft dat de quantummechanica wetmatigheden geeft voor hoe kansen evolueren in de tijd? Dat wil zeggen dat je de QM kunt zien als een theorie die precies geeft hoe potentialiteiten (gegeven door kansverdelingen) zich in de tijd ontwikkelen. Maar de overgang van potentialiteit naar actialiteit, van mogelijkheden naar wat er echt gebeurt, is een zaak van zuiver toeval. Je kunt voor de selectie van een mogelijkheid geen oorzaak aanwijzen. Het is de uitkomst van een blind toevalsproces. Vergelijk het met het gooien van een dobbelsteen, waarvoor we geen oorzaak van een enkele uitkomst aan kunnen geven (ook niet met klassieke mechanica, dus).

Wat bedoel je overigens met je laatste zin? :

"Hoge natuurkunde is niet enkel, niet in eerste instantie, een zaak van het laboratorium of de academie, maar van u en mij, geformuleerd door Spinoza."

Is dit een uitspraak van Spinoza???

Dat alles een oorzaak heeft, wil natuurlijk niet zeggen dat er tussen willekeurige verschijnselen een oorzakelijk verband bestaat. Ik kocht vorige week een t-shirt voor mijn zoon met daarop het cijfer 66. 's Avonds controleerde ik mijn mailbox en zag dat ik 66 berichten had ontvangen. Beide gebeurtenissen hebben een oorzaak. En ook het feit dat beide gebeurtenissen mij op dezelfde dag overkwamen heeft een oorzaak (of inderdaad beter; een veld van oorzaken). Maar dat betekent natuurlijk niet dat beide gebeurtenissen ook oorzakelijk met elkaar verbonden zijn. Ik zou het gebrek aan oorzakelijk verband tussen beide gebeurtenissen 'toevallig' willen noemen. Een complottheoreticus redeneert anders. Die zou waarschijnlijk zeggen 'ze gaan wel ver hè, die Amerikanen met PRISM: zebespieden me tijdens het kopen van kinderkleding en manipuleren vervolgens mijn mailbox op zo'n manier dat ik precies het opschrift van het gekochte kindert- shirt op mijn scherm krijg.

Er zijn geen "willekeurige verschijnselen". De willekeur zit in de relatie die wij zoeken (en niet vinden). En ja dat mag je dan 'toevallig' noemen (dat toeval brengen wij zelf aan). Maar de dingen zelf zitten alle in een netwerk verknoopt. Pas als we dat hele netwerk zouden kunnen overzien (vanuit Gods oog - niet met PRISM) zou iets te zeggen zijn over wat wat (mede; nabij of verwijderd) veroorzaakte. Wat die 2x 66 betreft; goedgelovige zielen zouden wellicht van een 'wonder' spreken, net zoals zo iemand die het verongelukte vliegtuig had gemist, graag Gods hand in zijn redding ziet... Maar hij had gelijk dat er een oorzaak voor het missen van dat vliegtuig én voor het ongeluk ervan moest zijn. Ja de wegen van God ofwel de natuur zijn ondoorgrondelijk.
Goed trouwens dat je je zoon geen T-shirt met cijfer 69 gaf.

Hoezo 'er zijn geen willekeurige verschijnselen"? U bedoelt waarschijnlijk dat volgens Spinoza (en daarom dus ook volgens U?) alles uiteindelijk immanent veroorzaakt wordt door God. Maar waarom zou mij dat verbieden om de term 'willekeurige verschijnselen' te gebruiken? Waarom zou ik niet het vermoeden mogen meedelen dat er buiten die immanente veroorzaking verder geen enkel causaal verband is tussen twee verschijnselen?
Als ik het wel heb zegt Spinoza zelf ergens dat hij 'contingent' noemt wat niet noodzakelijkerwijs existeert (de definities van deel 4?; ik heb de Ethica hier niet bij de hand). Misschien moet u hem eens een boze brief schrijven. Of zou het begrip 'contingent' ons bij nader inzien misschien wel degelijk van nut kunnen zijn?

Het begrip 'contingent' is ons zéér van nut, Spinoza gebruikt het ook regelmatig (vooral in de TTP). Daar wij alle dingen (als in één oogopslag) niet kunnen kennen, zijn ze "voor ons" contingent (lijken ze contingent). Maar op zichzelf - in de natuur - zijn ze dat niet. In de natuur is er - inderdaad - "immanente veroorzaking". Voor ons kan er geen enkel causaal verband tussen twee verschijnselen lijken te zijn (dat er dus wel moet zijn, maar meestal voor ons onkenbaar; maar de wetenschap schrijdt voort en maakt almaar meer verschijnselen kenbaar).

Is het naar uw inzicht principieel mogelijk of onmogelijk dat de bovenstaande 66-voorvallen ALLEEN causaal verbonden zijn via de spinozistische immanente veroorzaking?

Ze zitten hoe-dan-ook in één causaal netwerk van de natuur, dus ja, mogelijk ('alleen' hoeft daar niet bijgezet te worden: er is maar één werkelijkheid)

ik geloof dat we elkaar misverstaan. Met 'alleen' wil ik niet uitdrukken dat er meerdere werkelijkheden zouden zijn, maar dat er buiten de immanente veroorzaking ook nog andere causale banden kunnen bestaan binnen dezelfde werkelijkheid. Wanneer in het bovenstaande voorbeeld het aantal e-mails van 66 inderdaad door een CIA-agent zou zijn gemanipuleerd op basis van het opschrift van het door mij gekochte t-shirt, dan zou er behalve de immanente veroorzaking (het kopen van het t-shirt en het aantal van 66 berichten in mijn e-mailbox maken deel uit van dezelfde werkelijkheid) ook nog een directer causaal verband zijn tussen de beide gevalletjes 66. Het is denk ik precies dit punt dat de schrijver van het Trouw-artikel wil maken met zijn uitspraak 'mensen geloven gewoon niet dat iets toevallig gebeurt'. In Spinozistische termen: 'mensen willen gewoon niet geloven dat er buiten de immanente veroorzaking geen enkel causaal verband is tussen verschijnselen'. Ik denk dat mensen daarmee niet per definitie gelijk hebben. En getuige uw antwoord ('mogelijk') bent u het daar in feite mee eens.

We zijn het inderdaad volkomen eens.
Mensen willen horen van een causaal verband dat ze kunnen begrijpen of verzinnen het dan maar zelf.
(Al was het maar dat iets als wonder wordt 'verklaard')

@henk-jan en Stan Verdult. Laat me nog iets schrijven wat voor mij de zaak verduidelijkt, maar misschien niet klopt. Je spreekt van een deterministische wereld als, gegeven de wereld op enig moment, de wereld op een ander moment (vroeger of later) volkomen vastligt. Volgens mij betekent dat meteen dat als je ook maar een kiezelsteen verplaatst, de hele wereld er anders uit ziet (dit vind ik de zwakke schakel in mijn redenering). Denk aan de bekende vlindervleugelslag die een orkaan aan de andere kant van de wereld kan veroorzaken. Zo nog verder redenerend betekent dit dat "alles oorzaak is van het ene", of misschien correcter "alles met alles samenhangt". Met andere woorden, een deterministische wereld lijkt me 100 % verknoopt.

@henk-jan: ik heb moeite met het begrijpen van wat u noemt "immanente veroorzaking" en "directer causaal verband". Kunt u dit nog eens uitleggen? Alvast bedankt.

@Jos
Zo zie ik het inderdaad. Dat is wat ik 't Hooft hoor zeggen in één van zijn artikelen. Sommige fysici noemen dit "superdeterminisme", maar het voorvoegsel "super" is overbodig: dit is determinisme. Gelukkig echter zijn niet alle "delen" van de werkelijkheid even chaotisch als het weer, anders zou het quasi onmogelijk zijn om kennis te vergaren.

Even voor de duidelijkheid: niet ik beweer dat er sprake is van immanente veroorzaking, maar Spinoza doet dat. Simpelgezegd komt zijn redenering erop neer dat alles in God is en dat God de oorzaak is van de essentie en existentie van alle dingen die in God zijn (ofwel van alle modi van de ene substantie). Dit betekent dat u en ik causaal verknoopt zijn in de zin dat wij beiden volgens Spinoza dezelfde immanente oorzaak hebben: God. Dit bedoelde ik met immanente veroorzaking: wij maken beiden deel uit van dezelfde (en volgens Spinoza enige) immanent veroorzakende substantie. Met 'directer causaal verband' bedoel ik een causaliteit die boven die immanente veroorzaking uitgaat. Het gat in de ruit voor mij en mijn woeduitbarsting van gisteravond hebben in mijn visie causaal meer met elkaar gemeen dan alleen het feit dat beide verschijnselen deel uitmaken van dezelfde werkelijkheid (en dus 'dezelfde immanente oorzaak hebben'). Nu is het evident dat het bijzonder lastig is alle causale ketens die leiden tot een bepaald voorval (bijvoorbeeld het gooien van een gat in een raam met een nietmachine in een vlaag van woede) precies in kaart te brengen. Precies dit menselijke gebrek om het gehele causale netwerk te overzien vormt volgens Spinoza de wortel van veel misverstanden (de appendix van deel 1 van de Ethica is uiterst informatief over zijn standpunt in dit opzicht). Mijn punt is dat de term 'toeval' ofwel 'contingentie' ons van dienst kan zijn in het bepalen van de mate waarin verschijnselen al dan niet directer of minder direct causaal met elkaar verbonden zijn. Het gat in de ruit zou ik vooralsnog niet toevallig willen noemen, omdat ik op basis van de mij op dit moment beschikbare kennis moet concluderen dat dit gat in belangrijke mate veroorzaakt werd door mijn woedeuitbarsting. Het 66-voorbeeld uit mijn eerdere bijdrage zou ik tot nader order wél toevallig willen noemen. Hiermee doe ik niet meer dan het uitspreken van de verwachting dat er buiten de immanente veroorzaking geen directe causale keten is tussen beide verschijnselen. En natuurlijk: dat kan ik mis hebben. Maar aan de andere kant is er ook zoiets als een ziekelijke neiging om elk willekeurig verschijnsel te beschrijven als veroorzaakt door een kwade genius die het specifiek op mij voorzien heeft. En ik denk dat de schrijver van het Trouw-artikel het in feite over deze neiging heeft.

Het feit dat alles met alles samenhangt (hetgeen Spinoza zou beamen in de zin dat hij stelt dat alles deel uitmaakt van de ene substantie) impliceert niet noodzakelijkerwijs dat 'alles oorzaak is van het ene'. Dit gaat wél op wanneer met 'alles' voor 'substantie' staat en 'ene' voor een modus (een modus wordt namelijk volgens Spinoza immanent veroorzaakt door de substantie), maar niet wanneer 'alles' voor 'alle modi van de substantie' staat en 'ene' voor één van die modi.

(en al helemaal niet wanneer 'alles' voor alle modi van de substantie staat en 'ene' voor de substantie)

Henk-Jan, bedankt voor je reacties van 19-6. Het is me duidelijker geworden.

Thank you for taking the time to publish this information very useful!

Hey There. I found your blog using msn. This is a very well written article. I’ll be sure to bookmark it and come back to read more of your useful info. Thanks for the post. I’ll definitely return.

Thanks so much for this information. I have to let you know I concur on several of the points you make here and others may require some further review, but I can see your viewpoint.

It was a very good post indeed. I thoroughly enjoyed reading it in my lunch time. Will surely come and visit this blog more often. Thanks for sharing.

I love this blog!! The flash up the top is awesome!!

I wanted to thank you for this great read!! I definitely enjoying every little bit of it I have you bookmarked to check out new stuff you post.

Nice to be visiting your blog again, it has been months for me. Well this article that i’ve been waited for so long. I need this article to complete my assignment in the college, and it has same topic with your article. Thanks, great share.

Thank you for taking the time to publish this information very useful!

I found your this post while searching for some related information on blog search...Its a good post..keep posting and update the information.

I just found this blog and have high hopes for it to continue. Keep up the great work, its hard to find good ones. I have added to my favorites. Thank You.

I havent any word to appreciate this post.....Really i am impressed from this post....the person who create this post it was a great human..thanks for shared this with us.

Hey what a brilliant post I have come across and believe me I have been searching out for this similar kind of post for past a week and hardly came across this. Thank you very much and will look for more postings from you.

Your website is really cool and this is a great inspiring article. Thank you so much.

Thank you very much for the sharing! COOL..

Your website is really cool and this is a great inspiring article.

Thanks for taking the time to discuss this, I feel strongly about it and love learning more on this topic.

I recently found many useful information in your website especially this blog page. Among the lots of comments on your articles. Thanks for sharing.

I am definitely enjoying your website. You definitely have some great insight and great stories.

This is actually the kind of information I have been trying to find. Thank you for writing this information.

Thank you very much for this great post.

I would like to thank you for the efforts you have made in writing this article. I am hoping the same best work from you in the future as well. Thanks...

I wanted to thank you for this great read!! I definitely enjoying every little bit of it I have you bookmarked to check out new stuff you post.

I would like to say that this blog really convinced me to do it! Thanks, very good post.

This was really an interesting topic and I kinda agree with what you have mentioned here!

There is so much in this article that I would never have thought of on my own. Your content gives readers things to think about in an interesting way. Thank you for your clear information.

Thanks for the blog post buddy! Keep them coming...

I wanted to thank you for this great read!! I definitely enjoying every little bit of it I have you bookmarked to check out new stuff you post.

I would like to say that this blog really convinced me to do it! Thanks, very good post.

thanks for the tips and information..i really appreciate it..

i really like this article please keep it up.

Excellent information on your blog, thank you for taking the time to share with us. Amazing insight you have on this, it's nice to find a website that details so much information about different artists.

Awesome and interesting article. Great things you've always shared with us. Thanks. Just continue composing this kind of post.

It proved to be Very helpful to me and I am sure to all the commentators here!

i love reading this article so beautiful!!great job!

i love reading this article so beautiful!!great job!

You make such a variety of extraordinary focuses here that I read your article two or three times. Your perspectives are as per my own particular generally. This is extraordinary substance for your perusers.

I wanted to thank you for this excellent read!! I definitely loved every little bit of it. I have you bookmarked your site to check out the new stuff you post.

Thank you for the update, very nice site..

I'm glad I found this web site, I couldn't find any knowledge on this matter prior to.Also operate a site and if you are ever interested in doing some visitor writing for me if possible feel free to let me know, im always look for people to check out my web site.

Nice post. I was checking constantly this blog and I am impressed! Extremely helpful information specially the last part I care for such info a lot. I was seeking this particular information for a very long time. Thank you and good luck.

Wonderful article, thanks for putting this together! This is obviously one great post. Thanks for the valuable information and insights you have so provided here.

Your music is amazing. You have some very talented artists. I wish you the best of success.

Thank you very much for keep this information.

Hello I am so delighted I located your blog, I really located you by mistake, while I was watching on google for something else, Anyways I am here now and could just like to say thank for a tremendous post and a all round entertaining website. Please do keep up the great work.

Thank you again for all the knowledge you distribute,Good post. I was very interested in the article, it's quite inspiring I should admit. I like visiting you site since I always come across interesting articles like this one.Great Job, I greatly appreciate that.Do Keep sharing! Regards,

Thanks for sharing the post.. parents are worlds best person in each lives of individual..they need or must succeed to sustain needs of the family.

Thank you so much Love your blog..

Cool stuff you have got and you keep update all of us.

I can see that you are an expert at your field! I am launching a website soon, and your information will be very useful for me.. Thanks for all your help and wishing you all the success in your business.

Thanks for the post and great tips..even I also think that hard work is the most important aspect of getting success..

I recently came across your blog and have been reading along. I thought I would leave my first comment. I don't know what to say except that I have enjoyed reading. Nice blog. I will keep visiting this blog very often.

I read that Post and got it fine and informative. Please share more like that...

Exactly, you're very kind of us about comment!.

Great Article it its really informative and innovative keep us posted with new updates. its was really valuable. thanks a lot.

The website is looking bit flashy and it catches the visitors eyes. Design is pretty simple and a good user friendly interface.

I like this post,And I guess that they having fun to read this post,they shall take a good site to make a information,thanks for sharing it to me.

This is my first time i visit here. I found so many interesting stuff in your blog especially its discussion. From the tons of comments on your articles, I guess I am not the only one having all the enjoyment here! keep up the good work

Love what you're doing here guys, keep it up!..

I'm glad to see the great detail here!.

Superbly written article, if only all bloggers offered the same content as you, the internet would be a far better place..

This was really an interesting topic and I kinda agree with what you have mentioned here!

I think this is an informative post and it is very useful and knowledgeable. therefore, I would like to thank you for the efforts you have made in writing this article.

Thank you again for all the knowledge you distribute,Good post. I was very interested in the article, it's quite inspiring I should admit. I like visiting you site since I always come across interesting articles like this one.Great Job, I greatly appreciate that.Do Keep sharing! Regards,

Great! It sounds good. Thanks for sharing..

i love reading this article so beautiful!!great job!

I am hoping the same best effort from you in the future as well. In fact your creative writing skills has inspired me.

Very useful post. This is my first time i visit here. I found so many interesting stuff in your blog especially its discussion. Really its great article. Keep it up.

Just try to say ones substance can be as mind blowing. This clarity with your post is magnificent and that i might believe you're a master for this issue. High caliber alongside your agree license me to grab your present provide for keep altered by utilizing drawing closer blog entry. Much appreciated several alongside you ought to go on the pleasurable take care of business.

much obliged this is great web journal.

Thanks for sharing us.

Thanks for sharing this information. I really like your blog post very much. You have really shared a informative and interesting blog post with people..

Very informative post. I was looking for information about this topic and this post really helped me a lot. Thanks for sharing.

You have a great sense of writing I must say. Your post has those facts which are not accessible from anywhere else. It’s my humble request to u please keep writing such remarkable articles.

The very next time I read a blog, Hopefully it doesn't fail me just as much as this one. After all, I know it was my choice to read, however I actually thought you'd have something interesting to talk about. All I hear is a bunch of complaining about something you could fix if you were not too busy seeking attention.

Resources like the one you mentioned here will be very useful to me! I will post a link to this page on my blog. I am sure my visitors will find that very useful.

Great article with excellent idea!Thank you for such a valuable article. I really appreciate for this great information..

thank you for your interesting infomation.

This is a great inspiring article.I am pretty much pleased with your good work.You put really very helpful information. Keep it up. Keep blogging. Looking to reading your next post.

Nice blog and absolutely outstanding. You can do something much better but i still say this perfect.Keep trying for the best.

This is a great inspiring article.I am pretty much pleased with your good work.You put really very helpful information. Keep it up. Keep blogging. Looking to reading your next post.

Thanks for taking the time to discuss this, I feel strongly about it and love learning more on this topic.

Positive site, where did u come up with the information on this posting? I'm pleased I discovered it though, ill be checking back soon to find out what additional posts you include.

including reasonable comments here...

thank you for your interesting infomation.

Love to read it,Waiting For More new Update and I Already Read your Recent Post its Great Thanks.

Pretty good post. I just stumbled upon your blog and wanted to say that I have really enjoyed reading your blog posts. Any way I'll be subscribing to your feed and I hope you post again soon. Big thanks for the useful info.

Please share more like that.

These are some great tools that i definitely use for SEO work. This is a great list to use in the future..

This is a smart blog. I mean it. You have so much knowledge about this issue, and so much passion. You also know how to make people rally behind it, obviously from the responses.

I am definitely enjoying your website. You definitely have some great insight and great stories.

Your blog provided us with valuable information to work with. Each & every tips of your post are awesome. Thanks a lot for sharing. Keep blogging..

Nice to read your article! I am looking forward to sharing your adventures and experiences.

You’ve got some interesting points in this article. I would have never considered any of these if I didn’t come across this. Thanks!.

Excellent website you have here, so much cool information!..

The information you have posted is very useful. The sites you have referred was good. Thanks for sharing..

It is a great website.. The Design looks very good.. Keep working like that!.

Nice Informative Blog having nice sharing..

Really a great addition. I have read this marvelous post. Thanks for sharing information about it. I really like that. Thanks so lot for your convene.

This is such a great resource that you are providing and you give it away for free. I love seeing blog that understand the value. Im glad to have found this post as its such an interesting one! I am always on the lookout for quality posts and articles so i suppose im lucky to have found this! I hope you will be adding more in the future...

Much thanks for keep this data.

Just try to specify ones substance can be as amazing. This clarity with your post is radiant and that i may believe you're a master for this issue. High caliber alongside your agree license me to grab your present provide for keep adjusted by utilizing drawing nearer blog entry. You're the best several alongside you ought to go on the pleasurable take care of business.

Thanks for sharing this information. I really like your blog post very much. You have really shared a informative and interesting blog post with people..

Very nice article, I enjoyed reading your post, very nice share, I want to twit this to my followers. Thanks!.

This was nice and impressive post i really like it you do the great work i read this post and it was incredible and outstanding thank you so much for sharing this info with us.

I just couldn't leave your website before telling you that I truly enjoyed the top quality info you present to your visitors? Will be back again frequently to check up on new posts.

This is also a very good post which I really enjoyed reading. It is not everyday that I have the possibility to see something like this.

Having experience makes fiscal is pretty good stuff. You can share with many people about the story and the experience.

I have enjoyed this great information so much. This was really very interesting and helpful to read. I cant wait to read more from this site.

Awesome blog. I enjoyed reading your articles. This is truly a great read for me. Keep up the good work!

This post is helpful with an analysis I am doing for a specific group of people. Do you have any other articles to suggest on this topic? Thanks

You really make it seem so easy with your presentation but I find this topic to be really something that I think I would never understand. It seems too complicated and extremely broad for me.

This paragraph gives clear idea inn suppport of the new users of blogging, thhat really how to do running a blog.

Nice information, valuable and excellent design, as share good stuff with good ideas and concepts, lots of great information and inspiration, both of which I need, thanks to offer such a helpful information here.

I am pleased that i was able to find such an excellent resource for travel information. i will be back to what new blog posts you create moving forward.

Easily, the article is actually the best topic on this registry related issue. I fit in with your conclusions and will eagerly look forward to your next updates. Just saying thanks will not just be sufficient, for the fantasti c lucidity in your writing.

Really great post, Thank you for sharing This knowledge.Excellently written article, if only all bloggers offered the same level of content as you, the internet would be a much better place. Please keep it up!

Hello, I just wanted to come here and tell you that you are doing a wonderful job on making these posts. And you should continue doing so!

You're in point of fact a just right webmaster. The website loading speed is amazing. It kind of feels that you're doing any distinctive trick. Moreover, The contents are masterpiece. you have done a fantastic activity on this subject!

Great, This specific net webpage is seriously thrilling and enjoyment to learn. I’m an enormous fan from the subjects mentioned.

Hi there! This article couldn’t be written much better! Reading through this article reminds me of my previous roommate! He constantly kept talking about this. I will forward this article to him. Fairly certain he'll have a great read. I appreciate you for sharing!

Can I simply just say what a comfort to find a person that truly understands what they're discussing on the web. You certainly know how to bring an issue to light and make it important. More and more

Awesome article, I am a major fan of your site, keep up the nice work, and I will be a regular visitor for a very long time.

Extremely details specifically the last part I care for such information and facts much. I was searching for this certain details for some time.

Really great post, Thank you for sharing This knowledge.Excellently written article, if only all bloggers offered the same level of content as you, the internet would be a much better place. Please keep it up!

Thank you thank thank you! You don't know how much this article has simplified things for me. I feel very confident that I can make some money now on the web. P.S. shared on twitter.

Hi I found your site by mistake when i was searching yahoo for this acne issue, I must say your site is really helpful I also love the design, its amazing!.

Easily, the article is actually the best topic on this registry related issue. I fit in with your conclusions and will eagerly look forward to your next updates.

Very informative post! There is a lot of information here that can help any business get started with a successful social networking campaign!

Let me start by saying nice post. Im not sure if it has been talked about, but when using Chrome I can never get the entire site to load without refreshing many times. Could just be my computer. Thanks.

I wanted to thank you for this excellent read!! I definitely loved every little bit of it. I have you bookmarked your site to check out the new stuff you post.

This type of message always inspiring and I prefer to read quality content, so happy to find good place to many here in the post, the writing is just great, thanks for the post.

I am really excited about the trailer which is going to get released in the coming month. I am sure that the visual effects works are going to get you a lot of fans. Thanks for sharing the updated, links and information. Keep posting.

This is such a great resource that you are providing and you give it away for free. I love seeing blog that understand the value of providing a quality resource for free.

I am very happy to discover your post as it will become on top in my collection of favorite blogs to visit.

very interesting keep posting.

nice bLog! its interesting. thank you for sharing....

Thanks, that was a really cool read!

Thanks for sharing this useful info..

Thanks a lot for sharing us about this update. Hope you will not get tired on making posts as informative as this.

nice bLog! its interesting. thank you for sharing....

thank you for your interesting infomation.

I really am glad to have found your blog, it is highly informative and interesting. Thank you for taking time to post and share.

Hello, I have browsed most of your posts. This post is probably where I got the most useful information for my research. Thanks for posting, maybe we can see more on this. Are you aware of any other websites on this subject.

Awesome blog. I enjoyed reading your articles. This is truly a great read for me. I have bookmarked it and I am looking forward to reading new articles. Keep up the good work!

Thanks for this article very helpful. thanks.

Great! It sounds good. Thanks for sharing..

This type of message always inspiring and I prefer to read quality content, so happy to find good place to many here in the post, the writing is just great, thanks for the post.

Excellent and very exciting site. Love to watch. Keep Rocking.

I wanted to thank you for this great read!! I definitely enjoying every little bit of it I have you bookmarked to check out new stuff you post.

I have read your article, it is very informative and helpful for me.I admire the valuable information you offer in your articles. Thanks for posting it..

Hi there! Nice post! Please tell us when I will see a follow up!

I am happy to find this post very useful for me, as it contains lot of information. I always prefer to read the quality content and this thing I found in you post. Thanks for sharing.

This is a great article thanks for sharing this informative information. I will visit your blog regularly for some latest post. I will visit your blog regularly for Some latest post.

It proved to be Very helpful to me and I am sure to all the commentators here!

Excellent and very exciting site. Love to watch. Keep Rocking.

Very good points you wrote here..Great stuff...I think you've made some truly interesting points.Keep up the good work.

Thanks for the nice blog. It was very useful for me. I'm happy I found this blog. Thank you for sharing with us,I too always learn something new from your post.

Hello, I have browsed most of your posts. This post is probably where I got the most useful information for my research. Thanks for posting, maybe we can see more on this. Are you aware of any other websites on this subject.

Superbly written article, if only all bloggers offered the same content as you, the internet would be a far better place..

I really appreciate this wonderful post that you have provided for us. I assure this would be beneficial for most of the people.

I have been checking out a few of your stories and i can state pretty good stuff. I will definitely bookmark your blog

Great write-up, I am a big believer in commenting on blogs to inform the blog writers know that they’ve added something worthwhile to the world wide web!..

Nice post. I was checking constantly this blog and I’m impressed! Extremely useful info specially the last part I care for such information a lot. I was seeking this certain info for a long time. Thank you and good luck.

Thank you for helping people get the information they need. Great stuff as usual. Keep up the great work!!!

This is a splendid web journal! I'm extremely content with the remarks!..

Your blog provided us with valuable information to work with. Each & every tips of your post are awesome. Thanks a lot for sharing. Keep blogging,

In the event that you set out to make me think today; mission achieved! I truly like you're composing style and how you express your thoughts. Much obliged to you.

I think this is an informative post and it is very useful and knowledgeable. therefore, I would like to thank you for the efforts you have made in writing this article.

Really a great addition. I have read this marvelous post. Thanks for sharing information about it. I really like that. Thanks so lot for your convene.

I am trusting the same best exertion from you later on too. Truth be told your experimental writing aptitudes has enlivened me.

Direct Admission in MS Ramaiah Institute of Technology 2016 Bangalore, B Tech Management Quota Admission in MS Ramaiah Institute of Technology (MSRIT) 2016 Bangalore, Direct Admission MS Ramaiah Institute of Technology 2016 Under Management Quota 2016, B Tech Admission in M.S. Ramaiah Institute of Technology (MSRIT) 2016 Bangalore.

This article is an appealing wealth of informative data that is interesting and well-written. I commend your hard work on this and thank you for this information. You’ve got what it takes to get attention.

ns. They provided us with the support that allows us to prosper, whether it be through the development of technology or through their direct nurturing as parents an

allows us to prosper, whether it be through the development of technology or through their direct nurturing as parents an

er it be through the development of technology or through their direct n

blog and to enjoy your great posts here. I like it a lot. I can feel that you paid much attention for those articles, as all of them make sense and are very useful

Very informative post. I was looking for information about this topic and this post really helped me a lot. Thanks for sharing. Are you looking for Direct Admission in Sir M Visvesvaraya Institute of Technology 2016, Direct Management / NRI Quota Admission? Call +91-8680051481.

Thank you for taking the time to publish this information very useful!

me to publish this information very us

Your music is astounding. You have some extremely skilled craftsmen. I wish you the best of accomplishment.

It proved to be Very helpful to me and I am sure to all the commentators here!

I appreciate everything you have added to my knowledge base.Admiring the time and effort you put into your blog and detailed information you offer.Thanks.

A home improvement is something that you can try to the interior of exterior of your house. Home improvements may be done to make your home more beautiful

exterior of your house. Home improvements may be done to make your home more beautiful but you can also do improvements car repairs damages. Home improvements can also be done to add more space so to make the home a safer place.

I was ending the series because they found it so entertaining. Requests for number four came at me from every angle. So I'm deciding to do it. It'll be fun.

This is a decent post. This post gives genuinely quality data. I'm unquestionably going to investigate it. Truly exceptionally helpful tips are given here. Much obliged to you to such an extent. Keep up the benevolent acts.

This was a really great contest and hopefully I can attend the next one. It was alot of fun and I really enjoyed myself..

You’ve got some interesting points in this article. I would have never considered any of these if I didn’t come across this. Thanks!.

Thanks for taking the time to discuss this, I feel strongly that love and read more on this topic. If possible, such as gain knowledge, would you mind updating your blog with additional information? It is very useful for me.

I can set up my new idea from this post. It gives in depth information. Thanks for this valuable information for all,..
This is just the information I am finding everywhere. Thanks for your blog, I just subscribe your blog. This is a nice blog..
This type of message always inspiring and I prefer to read quality content, so happy to find good place to many here in the post, the writing is just great, thanks for the post.

Hi there! Nice post! Please tell us when I will see a follow up!

This is my first time i visit here. I discovered such a large number of fascinating stuff in your web journal particularly its examination. From the huge amounts of remarks on your articles,

I enjoyed reading your post and found it to be informative and to the topic. Thank you for not rambling on and on just to fill the page. Thanks.

I have gone through majority of the posts here and they are very educative and impressive.i really enjoy reading this article site

A good informative post that you have shared and thankful your work for sharing the information. Got some appealing information and would like to give it a try. Applaud your work and keep sharing your information.

I recently found many useful information in your website especially this blog page. Among the lots of comments on your articles. Thanks for sharing.

Great write-up, I am a big believer in commenting on blogs to inform the blog writers know that they’ve added something worthwhile to the world wide web!..