De Bijbel toch een filosofisch document?

Het boek van Yoram Hazony, The Philosophy of Hebrew Scripture, is nog in aantocht (staat voor de lente van 2012 op de rol), maar het kreeg al een soort van review van Aryeh Tepper op Jewish Ideas Dailey. Hij kon dat doen daar de auteur een tipje van de sluier oplichtte tijdens een conferentie van eind juni in het Shalem Center te Jerusalem dat als onderwerp had: Philosophical Investigation of the Hebrew Bible, Talmud and Midrash. [Hier]

De ‘bespreking’ begint aldus:

Wat voor soort werk is de Hebreeuwse Bijbel? De 17de-eeuwse vrijdenker Baruch (Benedictus) Spinoza had een antwoord. Als onderdeel van zijn oorlog om filosofie - de zoektocht naar de waarheid over het bestaan en de betekenis van het goede leven –te bevrijden van de invloed van religie, beperkte hij de bijbelse boodschap in feite tot één woord: gehoorzaamheid. "De Schrift", schreef Spinoza, "leert geen filosofische dingen, maar vroomheid alleen."  

Volgens Yoram Hazony is Spinoza's claim onzin. Dat Hazony bezig is de strijd aan te binden met Spinoza, blijkt ook uit zijn "Jerusalem Letter” van 13 jan. 2010 "Goodbye, Spinoza". Jerusalem Letters is zijn "weblog on philosophy, Judaism, Israel and higher education." Maar terug naar  Aryeh Tepper.

Hazony neemt de hele traditie van bijbelinterpretatie op de schop. Het was die traditie die een strikte tweedeling maakte tussen rede en openbaring en de Hebreeuwse Bijbel zag als een werk van openbaring. Daarmee deed ze het voorbereidende werk waarop Spinoza zijn claim kon baseren dat de Bijbelse boodschap is terug te brengen tot gehoorzaamheid aan de wet.

Dit gaat Yoram Hazony dus terugdraaien:

Volgens Hazony gaat de Bijbel juist over ongehoorzaamheid. Er werd door velen, waaronder Abraham, Mozes, Gideon, Jermias en Jonas, flink gedebatteerd met God. De naam Israel werd aan Jacob gegeven daar hij, de founding father van het Joodse volk, met God het gevochten. De God van de Bijbel is niet perfect, niet alwetend (laat zich voortdurend verrassen) en zeker niet almachtig. Hij is sterker dan de mens, maar vraagt hun hulp, en gaat overeenkomsten aan daar Hij (junior) partners nodig heeft.

Maar het ging er niet alleen om aldus een natie te bouwen. Nee, de God van Israël is tevens de God van de wereld, wiens wet, verankerd in de geschiedenis van Israël, niet alleen een verzameling ethische en politieke bouwstenen is voor een oud verband van nomadische stammen. Integendeel, die wet bevat reflecties op wat goed is voor de mens in het algemeen. Mediteren over die wet, over de wil van de God die hem gegeven heeft, en over de verhalen waarin hij is ingebed, wordt zo een onderzoek naar de morele en politieke vragen die aanzetten tot filosofisch debat. En zo gezien is de Bijbel dus een filosofische document.

Aryeh Tepper besluit zijn bespreking met:

After all, even if we grant that the biblical life leaves room for "philosophizing," the Bible emphatically does not consider that knowing for the sake of knowing—the purpose of the Socratic way—constitutes the sum and substance of the good life. In stipulating as much, Hazony himself must admit that the fundamental dichotomy between the philosophical way of life and the biblical way of life remains in place.

                                               * * *

De geschiedenis is uiteraard niet terug te draaien. Maar wel interessant is dat alsnog pogingen worden gedaan om de Bijbel als ook een filosofisch werk te zien. Maar wat te doen met de claim dat de Bijbel ook een wetenschapswerk zou zijn dat ons inlicht over hoe de kosmos en de wereld in elkaar zit? Zou Yoram Hazony die claim ook weer willen aankaarten?

-----------

Hazony is director of the Jewish Philosophical Theology Project van het Shalem Center te Jerusalem.

Het Shalem Center, waaraan Yoram Hazony verbonden is, geeft ook boeken uit. Zo is er een serie “Shalem Press' Leviathan Series offers original Hebrew translations of classics of Western political and social thought.” Daarin zijn de volgende boeken opgenomen. Waar ik benieuwd naar ben: zou Spinoza’s TTP daarin ook een plaats krijgen?

Hans Blumenberg, Shipwreck
Edmund Burke, Reflections on the Revolution in France
Robert Filmier, Patriarcha
Gottlob Frege, Conceptual Notation
Milton Friedman, Capitalism and Freedom
Hamilton, Madison, and Jay, The Federalist
F.A. Hayek, The Road to Serfdom
Thomas Hobbes, Leviathan
Max Horkheimer, Eclipse of Reason
C.S. Lewis, The Abolition of Man
Niccolo Machiavelli, The Prince (co-published with Zmora-Bitan)
Niccolo Machiavelli, Discourses
Alasdair MacIntyre, After Virtue
John Stuart Mill, On Liberty
Reinhold Niebuhr, The Children of Light and the Children of Darkness
Thomas Paine, Common Sense
Karl Popper, The Open Society and Its Enemies
Karl Popper, Poverty of Historicism
Leo Strauss, Natural Right and History
Alexis de Tocqueville, Democracy in America
Giambattista Vico, The New Science
Xenophon, Socratic Dialogues

Reacties

13 augustus 2011. Beste Stan,

Yoram Hazony is een orthodox - joodse geleerde en hij beschouwt de Bijbel als een leidraad voor het gehele menselijke leven. Dat verklaart ook zijn beschrijving van de Bijbel als filosofisch boek.

Het gaat overigens Hazony alleen om het Oude Testament, dus om de Hebreeuwse en Aramesiche grondtekst. Hij bemoeit zich niet zo met het Nieuwe Testament. Ik denk dat hij daar ook niet zo bekend mee is.

Hazony maakt volgens mij de denkfout om het Oude Testament als een integraal geheel te zien, dus als een alomvattend, eeuwig document, (weliswaar met een veelzijdigheid en afwisselende facetten.)

Maar dat klopt niet - het Oude Testament is meer een soort bibliotheek van veel en totaal verschillende boeken. Dat kunnen kenners van Hebreeuws heel goed constateren aan de afwijkende schrijfstijl en de verschillende soorten grammatica in de verschillende boeken. Er lopen honderden jaren tussen de tijd van het schrijven van het ene boek t.o.v. het andere. Er zitten vele, (en bijna steeds onbekende) auteurs en redacteurs bij. Bij vertalingen gaan die enorme verschillen bijna steeds verloren. Daarom zien vele mensen in de moderne tijd de Bijbel als 1 integraal boek terwijl dat helemaal niet zo is.

Sterker: ook in veel Bijbelboeken intern zie je dat die boeken vaak op een amateuristische manier aan elkaar zijn genaaid. d.w.z. dat er veel tegenstrijdige passages in voorkomen die onmogelijk van dezelfde tijd of van dezelfde auteur kunnen zijn. Spinoza wees hier al op in het TPT; hij was trouwens niet de eerste die dit inzag.

Mijn mening is dat je moeilijk een oordeel kan geven over de Bijbel zonder goed Hebreeuws en Grieks te kennen. Degenen die dat toch doen misleiden zichzelf en ook anderen.

Jossi Efrat