Een Nietzsche zonder een spoor van Spinoza

In de serie “Elementaire deeltjes – grootse onderwerpen in zakformaat” van de Amsterdam University Press, verscheen een paar weken geleden een schitterend boekje van de grote Nietzsche-kenner Paul van Tongeren.

Paul van Tongeren, Nietzsche. Amsterdam University Press, 2016

Hij schreef een schitterend, knap op hoofdlijnen samenvattend, boek over Nietzsche. Bijzonder hoe hij lijnen en thema’s weet te halen uit vaak naar alle kanten heen schietende aforistische boeken. Van Tongeren heeft uiteraard keuzes moeten maken en geeft zelf al aan dat ook andere keuzes mogelijk waren geweest. Spinoza komt in dit boekje niet voor; diens naam wordt nergens genoemd. Ik bedoel dit en de titel van dit blog niet als kritiek, alleen als feitelijke vaststelling. En toch vind ik het nuttig om op dit weblog op dit boekje te wijzen.

Enige jaren geleden schreef Van Tongeren een ander fraai boek, Het Europese nihilisme. Friedrich Nietzsche over een dreiging die niemand schijnt te deren [2012], en daarin kwam heel veel, zeer uitvoerig Spinoza voor [cf. dit blog). Het is aardig te zien hoe het thema van dit boek als hoofdlijn in dit ´elementaire deeltje´ terugkomt en wordt samengevat (met weglating nu van Spinoza).    

Nu Van Tongeren zich bij de behandeling van Nietzsche heeft moeten terugtrekken op hoofdlijnen zoals hij die waarneemt, blijkt dat wat hem betreft Nietzsches verhouding tot Spinoza gemist kan worden – dat die wat hem betreft niet tot die hoofdlijnen behoort. Ik vind dat betekenisvol. Daar wil ik in dit blogje op wijzen. En ik wil gezegd hebben dat ook voor Spinozaliefhebbers dit boekje toch van groot nut kan zijn, bijvoorbeeld om andere teksten die wel de Spinoza-connectie behandelen, beter te kunnen volgen. Want het zij nogmaals gezegd: Van Tongeren biedt een grandioze schets waaraan goed te merken is hoe het hier om een rijpe vrucht van vele tientallen jaren Nietzsche-studie gaat. Ik heb het als in één adem gelezen en zal het zeker herlezen en bij tijd en wijle nog eens inkijken. Een aanrader voor ieder.

____________________

Nietzsche  & Spinoza
Nietzsche ingeven in het zoekvenster geeft aardig wat blogs die gaan over de Nietzsche-Spinoza-connectie. Wel handig vind ik het om hier een link te bewaren naar een artikel van Werner Stegmeier, een Nietzsche-kenner die Van Tongeren noemt en wiens Nietzsche-inleiding uit 2011 in de bibliografie vermeld wordt. In dat artikel, « "Philosophischer Idealismus" und die "Musik des Lebens". Zu Nietzsches Umgang mit Paradoxien" », komt een paragraaf voor, 5 “Der Grenzfall Spinoza”, in 

Mazzino Montinari, Wolfgang Müller-Lauter, Heinz Wenzel, Nietzsche-Studien: Internationales Jahrbuch fur die Nietzsche-Forschung. Walter de Gruyter, 2004 – books.google rechtstreeks.

 

Reacties

Dag Stan, ik heb het naar aanleiding van je tip aangeschaft, inderdaad een heel interessant boekje. Van Paul van Tongeren kwam overigens recent nog een essay uit, "Dankbaar. Denken over danken na de dood van God". Kun je dankbaar zijn voor wat je overkomt? Daarin - zag ik in de gauwigheid - wordt Spinoza wel aangehaald, zij het slechts in de aantekeningen en bibliografie achterin het boek. Paul van Tongeren komt binnenkort overigens langs in Maastricht, voor een lezing bij Studium Generale: http://www.sg.unimaas.nl/programma.asp?action=detail&id=1296&lang=nl.

Bedankt voor de tip, Bob,
Die SG-datum bereikt mijn agenda.