Grote vragen over de vrije wil

Al vaker heb ik er op gewezen hoe in de huidige tijd het onderwerp “de vrije wil” sterk in de belangstelling staat. Zie de boeken erover, de hoeveelheid cursussen, zie het examenonderwerp voor het VWO-filosofie vanaf 2012. Zie de flinke hoeveelheid subsidies die er in Europa in omgaan opdat er toch ooit eens meer duidelijkheid over de vrije wil zou ontstaan. Vrije wil is een concept dat we niet kunnen opgeven. We hechten er groot belang aan, maar worden er onzeker over of en hoe die dan bestaat.

Dat het in sterke mate een katholiek onderwerp is demonstreert de John Templeton Foundation, die begin vorig jaar een flinke pot geld heeft vrijgemaakt om er i.s.m. de Florida State University een vierjarig project over de vrije wil— Big Questions in Free Will — mee neer te zetten. Doel is om ons begrip van de vrije wil te verbeteren, speciaal met inzet vanuit de neurowetenschappen, de sociale psychologie, filosofie en, jawel, theologie.
Dat wil men onder andere bevorderen door researchprojecten op te zetten én door diverse essaywedstrijden uit te schrijven.

Wel aardig is kennis te nemen van het Free Will Lexicon (PDF).

Interessant is ook de meerdere rijtjes vragen, zoals deze voor de wetenschap

·         Is there any scientific evidence that human beings sometimes make free decisions?
·         Is there any scientific evidence that our subjective sense of free choice is an illusion?
·         How might these questions be studied and what would research look like if it took seriously both the latest scientific discoveries and the long and rich traditions of the philosophy of mind and theological anthropology?
·         How might the newest technology allow us to research these questions more effectively?
·         How do the data from social psychology bear on the question whether our choices are ever free?
·         What sorts of experimental designs would be most effective at providing data?
·         What does quantum theory say about the possibility of indeterminism in the domain of behavior, and can such indeterminism be subject to our control?
·         How should the results of new experiments be interpreted? Can philosophers assist scientists with experimental design as well as with analyzing and interpreting data?

En deze voor de filosofie
·         Is free will compatible with determinism or subjection to natural law?
·         If so, how can these determined or law-governed actions be the target of moral assessment? And why are many people inclined to resist belief in such compatibility?
·         If not, how can “lawless action” be within our control?
·         How can agents have the powers that seem requisite for free action?
·         Are there aspects of quantum reality that explain the abilities of agents to break the seeming grip of determinism on macroscopic reality generally?
·         Are the powers of agents emergent from lower orders of physical reality? How is such emergence possible?
·         How can emergent powers act (via “downward causation”) in such a way as to orchestrate bodily behavior?
·         Do we find emergent properties, powers, or even substances elsewhere in nature?
·         Is downward causation possible and if so how?

Die laatste bijvoorbeeld is een heel grappige vraag. Het zijn andere woorden voor de vraag die al sinds Descartes wordt gesteld: hoe beïnvloedt de geest ons lichaam? Hoe doet ie dat, aangenomen dat ’t mogelijk is. Een uiterst onspinozistische vraag, want er is geen interactie tussen denken en uitgebreidheid. Wanneer zal men ooit eens leren dat men de vragen zo niet moet stellen?
Zo zijn ‘we’ al ruim 350 jaar bezig en kunnen we nog wel enige eeuwen bezig blijven, als we het geloof in die soort geest niet willen opgeven.