Guus Kuijer's TTP-tje

Van Guus Kuijer, vooral bekend als succesvol kinderboekenschrijver, verscheen vijf jaar geleden, een jaar na Hoe een klein rotgodje God vermoordde, een ander fraai boekje, Het doden van een mens [Athenaeum-Polak & Van Gennep, 2007 - 224 pagina's]. Het gaat over gebeurtenissen in het midden van de 16e eeuw en lijkt dus nauwelijks met Spinoza te maken te hebben. En toch kan het voor (beginnende) Spinoza-liefhebbers een fraaie voorbereiding vormen op datgene wat ook Spinoza’s grote zorg uitmaakte. Dit aardige boekje naar aanleiding van de botsing in de zestiende eeuw binnen de Reformatie tussen de theoloog Servet en de reformator Calvijn, ligt momenteel in een grote stapel bij de Slegte – voor €2,50.
Beschouw het als Guus Kuijer's Tractatus theologico-politicus.

'Het doden van een mens is niet het verdedigen van een doctrine, het is het doden van een mens.' Deze opmerking schreef Sebastian Castellio in 1553 naar aanleiding van de gerechtelijke moord op Miguel Serveto (Michel Servet), die dat jaar op instigatie van Johannes Calvijn in Genève levend was verbrand. Servet was als auteur van Christianismi Restitutio, waarin hij vooral de katholieke kerk aanviel, zo naïef geweest dit werk naar Calvijn te sturen.

Guus Kuijer biedt aan de hand van geschiedverhaal-op-hoofdlijnen en biografie over Servet, met tussendoor korte betoogjes waarmee hij zich regelmatig sarcastisch-cynisch tot de lezer wendt, een beeld van de godsdiensttwisten in de zestiende eeuw. Hij schetst de griezelige ‘logica’ van: wie niet gelooft moet uitgeschakeld worden. Een ‘logica’ die in de loop van de geschiedenis talloze slachtoffers maakte en nóg steeds maakt. De dogmaticus Calvijn ging elke rationele discussie uit de weg en versloeg zijn tegenstander niet met argumenten, maar door marteling en voorbedachte moord. Kuijer houdt op deze wijze, door te laten zien hoezeer religieuze dogmatici zorgen voor terreur en onvrijheid, een hartstochtelijk pleidooi voor tolerantie, namelijk door te laten zien dat Castellio geen uitzondering was: in alle tijden zijn er mensen geweest zoals Erasmus die er humane opvattingen op nahielden en die de dingen niet zo op scherp speelden. Niet iedereen is zo fanatiek dat hij de leer boven het leven stelt. Hij laat haarscherp zien hoe verweven theologie met machtspolitiek was (en nog steeds is). Als noodzakelijke voorwaarde voor die tolerantie wijst hij op de scheiding van kerk en staat.

Het ziet ernaar uit dat Kuijer een jaar vóór de Calvijnherdenking, de gereformeerde gelovigen die menen dat je Calvijn moet vergeven en “in zijn tijd” moet zien, dat argument uit handen heeft willen slaan: er waren in die tijd immers ook mensen met tolerante opvattingen die het niet eens waren met verbranden van tegenstanders.

Reacties

Beste Stan,
Wie meer wil weten over Michael Servet zijn er twee boeken;
1-Michael Servet, een brandoffer der gereformeerde inquisitie door Antonius van der Linde.
2-Out of Flames, door Lawrence & Nancy Goldstone.

In 2007 verscheen er een Spaans boek over de relatie tussen Servet en Spinoza: "Server, Spinoza y Sender. Miradas de Eternidad"van Mr Francisco Carrasquer Launed, die in 2006 de literatuurprijs van Aragon ontving. Het boek is , meen ik, vertaald in het Engels : "Servet, Spinoza and Sender, looking at Eternity.
Alles na te lezen op www. miguelservet.org

m.vr.gr. Rob van Kessel

Bedankt, Rob, voor de tip.
Daardoor ontdekte ik dat ik de cover van Francisco Carrasquer: Servet, Spinoza y Sender. Miradas de Eternidad [Ed. Prensas Universitarias de Zaragoza, 2007] al jaren in dit blog over Spinoza-illustraties heb staan. Het boek is overigens niet in 't Engels vertaald - alleen de Spaanse titel is vertaald in verwijzingen naar dat boek:

http://spinoza.blogse.nl/log/spinoza-in-cartoons-en-illustraties.html