Heinrich E. G. Paulus bestelde bij Johann Heinrich Lips een Spinoza-gravure

In vervolg op het vorige blog, "Heinrich Eberhard Gottlob Paulus (1761- 1851) Bezorger van de eerste "Opera Omnia" van Spinoza," hier een blog over de daarin opgenomen Spinoza-gravure.

Voor de tweede band van zijn Benedicti de Spinoza Opera quae supersunt omnia, die in 1803 zou verschijnen, deed Paulus flink wat moeite om aan een behoorlijke afbeelding van Spinoza te komen. Ook die inspanningen geven aan hoeveel deze theoloog ervoor over had om Spinoza goed voor de dag te laten komen.

Het Haagse portret van Baruch Spinoza - 18e eeuwBij de bibliothecaris van de Herzog August Bibliotheek in Wolfenbüttel, de theoloog en vriend van Goethe en Lessing Ernst Theodor Langer (1743 – 1820), had Paulus een kopie weten te verkrijgen van het Spinoza-schilderij dat daar hing. Deze kopie staat nu bekend als het “Haagse Spinoza-portret”. Die naam kreeg het daar Johannes van Vloten het in 1877 aan de gemeente Den Haag schonk. Hijzelf had het verworven na een bezoek in 1846 aan de bejaarde theoloog H.E.G. Paulus die het hem daarna toezond, samen met nog enige portretprenten.

Welnu, naar dit schilderij liet Paulus in 1802 of 1803 door de kunstenaar Johann Heinrich Lips (1758 - 1817) een kopergravure maken [zie over Lips dit eerdere blog]. Het werd onderstaande  beeltenis, waarover Paulus zeer content was.

 

Daarover lezen we in het in het vorige blog en onder vermelde boek:

“Paulus erhielt aus der Wolfenbüttler-Bibliothek durch den Bibliothekar Langer das aus Holland stammende, treffliche Bild des verehrten Philosophen, von dem er einen wohlgelungenen Kupferstich von des Künstlers Lips Hand im Zweiten Bande gab. Sehr bezeichnend ist die Schilderung Spinoza's nach diesem Bilde durch unsern Theologen. “Die Gesichtszüge verrathen, wie er sagt, den spanisch-jüdischen Ursprung. Die Feinheit des Urtheils drückt sich in der Miene aus.” In den früher von Spinoza bekannten Bildern war die Miene trauriger, als man dieses von dem ruhigen und einfachen Gemüthe des Denkers erwarten sollte. Heiterkeit der Stirne und Freundlichkeit um den Mund will Paulus von einem Gesichte Spinoza's, der auch den am höchsten in der Gesellschaft stehenden Männern gefiel, und den sich viele Zeitgenossen wegen seiner Heiterkeit und Freundlichkeit zum Gefährten wünschten. Das Gesicht in dem aus Wolfenbüttel erhaltenen, von Lips gestochenen Bilde ist nach ihm “der Dollmetscher einer sich des Guten und Rechten bewußten Seele, der Verkünder eben so eines tiefen Nachdenkens, als heiterer Bescheidenheit. In dem weit geöffneten Auge und in der ganzen Farbe des Gesichtes offenbart sich die Schwindsucht die ihn so schnell der Erde entzog.” [books.google]

_______________

Informatiebronnen

Zie hier bij antiquair Dan Wyman Books een afbeelding van de locatie in het boek.  

Rudi Ekkart, "Spinoza in beeld. Het onbekende gezicht." In: De steen vliegt / A stone in flight. Verkenningen geïnspireerd door het gedachtenged van / Artistic explorations inspired by Benedictus de Spinoza. Arti et Amicitiae/Amsterdams Fonds voor de Kunst/Vereniging Het Spinozahuis, Amsterdam/Rijnsburg, 1997, blz. 144 (van hier ook de afbeelding van de Spinoza-tekening)
N.b. dit artikel (de Nederlandse en Engelse versie) is door de Vereniging Het Spinozahuis in 1999 als aparte brochure van 32 pagina's uitgegeven. Blz. 143 en 146 

Ernst Altkirch, Spinoza im Porträt. Mit 28 Tafeln. Eugen Diederichs, Jena, 1913.

Karl Alexander von Reichlin-Meldegg, Heinrich Eberhard Gottlob Paulus und seine Zeit, nach dessen literarischem Nachlasse, bisher ungedrucktem Breifwechsel und mündlichen Mittheilungen dargestellt [Erster Band. Verlags-Magazin, Stuttgart, 1853, S. 238 

Reacties

Stan, graag wil ik je complimenteren met je twee informatieve Paulus-blogs.