Herdenking van de Spinozaherdenking van Lucien von Römer in Indonesië

De medicus en seksuoloog Lucien von Römer (1873 - 1953) vestigde zich in 1913 in Nederlands-Indië, waar hij als arts werkzaam was. Na zijn pensionering in 1932 als gewestelijk gouvernementsarts vestigde hij zich als specialist zielsziekten in Malang. Hij had veel belangstelling voor geschiedenis, genealogie en filosofie. In een In Memoriam is te lezen: ”he was an admirer of Erasmus, Spinoza, and Nietzsche, whose Thus Spake Zarathustra he translated into Dutch.” [Cf.]

Hij was de organisator van een Spinozaherdenking op 24 november 1932 in het gebouw van kunsten en wetenschappen te Malang. Henri Krop geeft in zijn Spinoza-icoon-boek op blz. 563 de hoofdonderdelen van het programma, van de muzikale gedeelten waarvan ik in dit blog fraaie opnamen binnenhaal. Zodat ik op mijn beurt die herdenkingsbijeenkomst herdenk.

  Begonnen werd met het Kol Nidrei van Max Bruch [Opus 47].
[Ik neem de opname met Pablo Casals uit 1936 met het London symphony orchestra o.l.v. Landon Ronald - onovertroffen uitvoering]

  Gevolgd door een lezing over Spinoza’s leven.

  Hierna werd het Adagietto uit de 5e symfonie van Gustav Mahler ten gehore gebracht [compositie uit 1901-2]
[Daarvoor komt de uitvoering o.l.v. Herbert von Karajan met de Berliner Philharmoniker uit 1973 tijdens het Salzburger Festival zeer in aanmerking - onovertroffen uitvoering]

  Waarna de leer van Spinoza aan bod kwam

  Vervolgens liet men een grammofoonopname van een toccata en fuga van Bach horen.
[Welke? Er zijn er drie (want Toccata, Adagio & Fuga in C - BWV 564 telt uiteraard niet mee): BWV 538 (bijgenaamd ‘de Dorische’); die in F BWV 540; of de bekendste en meest geliefde in d. klein BWV 565.
[Voor de laatste ga ik; en wel in de versie van Hannes Kästner]

  Na het slotwoord: “Gaat heen en gedenk in uw verdere leven den denkspreuk van Spinoza: doet wel en wees blij”

  Volgde als in een kerkdienst Bachs koraal ‘Wie schön leuchtet der Morgenster.” [BWV 1]
[Daarvoor neem ik de opname met het Münchener Bach-Chor & het Münchener Bach-Orchester o.l.v. Karl Richter, daar hier alleen het voorspel en het openingskoor wordt gegeven; de Teldec-plaat uit 1970 met de Wiener Sängerknaben & Chorus Viennensis & Concentus Musicus Wien o.l.v. Nikolaus Harnoncourt [cf.] vind ik eigenlijk mooier maar geeft de hele Cantate en ik neem aan dat men toen slechts dat begin zal hebben uitgevoerd]

Reacties

Beste Stan,
een fraai gebaar van je, zo net voor middernacht: een herdenking van een herdenking met als afsluiting: "Wie schön leuchtet der Morgenstern" van J.S. Bach, BWV 1.

Als Bach-koorzanger plaats ik daarbij graag een kanttekening. Wat jij hebt opgenomen is de hele cantate, van het openingskoor (1. Choro) "Wie schön leuchtet der Morgenstern" tot en met het slotkoraal van de cantate (6. Choral "Wie bin ich doch so herzlig froh". Wat dat betreft had je ook jouw Harnoncourt kunnen weergeven. ( je bedoelde waarschijnlijk Richter op https://www.youtube.com/watch?v=Fz9_25PyJ_w).
De stijl van Richter past misschien wel beter in het vooroorlogse Malang dan onze Harnoncourt van de jaren '70. Maar Bach kan overweg met diverse uitvoeringspraktijken en de hoorns in het orkest van Richter hebben het erg naar hun zin.

Het is een koraalcantate, daarom ligt het inderdaad voor de hand dat Von Römer niet het slotkoraal maar alleen het openingskoor heeft gekozen. Die keuze was voor het gehoor in Malang waarschijnlijk al een voltreffer omdat BWV 1 bij uitstek een Adventscantate is. Op de kalender (http://worldtimer.net/Calendar/?y=1932&h=de) zie ik dat 24 november een donderdagavond was - de aansluitende zondag 27 november was eerste advent.

Knap en smaakvol gedaan, van Lucien von Römer, en goed ingevoeld door jou, vind ik. Die uitspraak van Spinoza "doet wel en wees blij" komt goed tot zijn recht tussen de door jou gekozen 'scheppings-muziek' Toccata/Fuga en het hoopvolle openingskoor van BWV1 in.

Beste Wim, dank voor je reactie. Daaraan zie ik dat ik vannacht per vergissing de opnamen van Harnoncourt en Richter omgewisseld had. Dat heb ik inmiddels weer gecorrigeerd naar zoals ik het bedoelde. Leuk van jou te horen dat Richter wellicht beter bij het gehoor in Malang paste. Hoe dan ook, jij voegt er een mooie beschouwing aan toe. Dank. Ik vind het leuk dat Spinoza soms aanleiding geeft met muziek, i.h.b. Bach bezig te zijn , en begrijp dat ook jij die combinatie zeer kan waarderen.