Iedereen lijkt tegenwoordig spinozist...

Iedereen houdt van Spinoza

Drie eeuwen na zijn dood is er een enorme Spinoza-revival in Nederland, schreef Wim Bossema in de Volkskrant van 6 juni. Er zijn monumenten, websites, lezingen en exposities. Iedereen legt zijn werk anders uit en doet er het zijne mee, hetgeen misschien niet in dank zou zijn afgenomen door de filosoof zelf.
Een door presseurop.eu gemaakte samenvatting.

Ondanks het feit dat Spinoza weinig bekendheid geniet onder de Nederlanders zelf, staat de filosoof ineens weer in de schijnwerpers, zo merkt Bossema op. Veel initiatieven doen Spinoza eer aan, zoals Dings’ Spinoza-monument,  de renovatie van het Spinozahuis, symposia, en de kunstzinnige manifestatie My name is Spinoza.

Spinoza is vaak het slachtoffer van getouwtrek, zoals de twist tussen de historicus Jonathan Israel en de Britse denker John Gray:  “ In twee geweldige studies [van Jonathan Israel] over de ‘radicale verlichting’ toonde hij aan hoe groot de invloed van Spinoza was als voorloper van de radicale Verlichtingsdenkers. De vrijheid van denken komt op de eerste plaats in onze cultuur en ook moslimmigranten moeten daarvan doordrongen zijn en het accepteren om onze huidige vrije samenleving te behouden, betoogt Israel met vuur.[…] Die conclusies over het heden trekt Israel helemaal zelf en daarvoor mag hij Spinoza niet in stelling brengen, zei de populaire dwarse Britse denker John Gray. Gray heeft kritiek op het ‘marktfundamentalisme’ en de dogmatische arrogantie van de neoconservatieven. Het politieke pleidooi van Israel riekt volgens Gray te veel naar bescherming van superieur gewaande westerse waarden". 

Iedereen lijkt zich te kunnen vinden in Spinoza, en Bossema vraagt zich af of de filosoof daar zelf tevreden mee zou zijn geweest: “In ieder geval blijkt: iedereen kan wat van zijn gading vinden bij de filosoof. Zou Spinoza daar blij mee zijn geweest? Het heeft een wrange kant als gedachtengoed van een dode filosoof te pas en te onpas wordt ingezet. Zeker bij een filosoof die vooral pleit voor een oefening in zo vrij mogelijk je gedachten laten gaan. Dogma past niet bij vrijdenkers”. 

Dan liever de "kunstzinnige ode aan Spinoza op het festival My name is Spinoza" [...] "zoals we zien in de Mediamatic Bank aan de Vijzelstraat. In de kraakpandachtige ruimte staan schoolborden opgesteld, waarop iedereen zijn vrije mening mag krijten. Bijvoorbeeld de vraag: ‘Welke ideeën zijn zo gevaarlijk dat ze beter niet openbaar kunnen worden?’ Een van de antwoorden: ‘de mijne’. In de loodzware en uitzichtloze discussies over ‘onze identiteit’ en  onze ‘nationale normen en waarden’ is deze onbevangen benadering van Spinoza een verademing". 

via presseurop.eu dat voor de rest van de wereld overigens een heel andere, iets kritischer samenvatting maakte:

A Spinoza for all seasons

Three centuries after his death, the philosopher is enjoying a new vogue in The Netherlands, which is finally paying tribute to its native son with a series of monuments, websites, conferences and exhibitions. Everyone seems to cherry-pick his work and put their own slant on it – which might not have thrilled the philosopher himself.

The two monuments for Baruch de Spinoza in Amsterdam are poles apart: a massive statue by Nicolas Dings near city hall and an interactive wood construction by artist Thomas Hirshhorn in Bijlmer [a multicultural suburb]. Everyman’s a Spinozist these days.

Spinoza even found himself flung into the fray about immigration and the multicultural society after the fallout from 9/11 and the murder of filmmaker Theo van Gogh. With two cardinal concepts centre-stage: tolerance and freedom of expression. In the course of this controversy, some said the overtolerance extended to Muslims was jeopardising freedom of expression. The left retorted that neoconservatives were exploiting the principle of freedom of thought to undermine tolerance, a fundamental value of democratic society. It was a dialogue of the deaf and not exactly a rekindling of Spinoza’s ideas.

And yet Spinoza (1632–1677) has seen a striking renaiscence of late. Last year British polymath George Steiner recounted how he had looked in vain for monuments to Spinoza in Holland. No-one could tell him where to go. He was utterly appalled at the Dutch indifference to their greatest philosopher. Macedonian writer Goce Smilevski was similarly shocked. The young people he asked about Spinoza replied, “Never heard of the guy.” Smilevski’s advice: invest in philosophy classes at Dutch schools!

These rebukes are no longer entirely justified. Nicolas Dings’ Spinoza monument was inaugurated in November 2008, Spinoza House has been restored, colloquia are popping up all over the country. And since May the City of Amsterdam has been holding an arts festival called “My name is Spinoza” (go to: spinozamanifestatie.nl).
English historian Jonathan Israel, moreover, has given the philosopher a hefty boost. In two excellent studies he has pointed up Spinoza’s seminal importance as a precursor of what he calls “radical Enlightenment”. Freedom of thought comes first in our culture, and that is something our Muslim immigrants, too, need to be convinced of and accept if we are to preserve the freedom our society currently enjoys, Israel argues passionately.

According to his compatriot John Gray, a popular maverick political philosopher, the way Jonathan Israel applies Spinozism to contemporary society is utterly subjective and he has no right to involve Spinoza there. Gray deplores what he calls “market fundamentalism” and the dogmatic arrogance of neoconservatives. Israel’s political plea, says Gray, smacks of a theoretical attempt to protect Western values that are considered superior to others.

Be that as it may, everyone is claiming a piece of Spinoza. But would Spinoza himself have approved? There is, at any rate, something sad about seeing a philosopher’s thought indiscriminately invoked left, right and centre. Especially if the philosopher in question advocates giving one’s thoughts free rein to roam wheresoever they will. Dogmatism ill befits the free thinker.

On the other hand, the “My name is Spinoza” festival’s artistic ode to the philosopher is more faithful to the spirit of Spinozism, witness the exhibition at Mediamatic Bank in Amsterdam. At this squatlike venue, everyone is invited to grab a piece of chalk and scribble away ad lib at the blackboards under questions like “Which ideas are so dangerous they’d be better off not being made public?” One response reads “Mine.” This spontaneous approach to Spinoza is a gust of fresh air amid the oppressive dead-end disputations about our cultural “identity” and our “national mores and values”.

[van presseurop.eu hier]

Zie eerder van Wim Bossema:
Spinoza in hartje Bijlmer (17 mei 2009)
De Verlichting is geen grabbelton (11 november 2006 - over Jonathan Israel )