Is Spinoza relevant in de 21e eeuw?

Zo vaak kom je tegen dat op fora en in reacties op krantenartikelen en blogs Spinoza wordt ingezet. Dat kan ik uiteraard niet allemaal signaleren, volgen en doorgeven. Daarbij vind je trouwens veel onzin, maar soms ook juweeltjes. En af en toe krijg je daarbij een indruk hoe relevant het denken van Spinoza is voor een oriëntering in hedendaagse discussies. En ook geeft het een indruk hoeveel aandacht Spinoza kennelijk in m.n. het Amerikaanse onderwijs krijgt (maar dat kan vertekening zijn uiteraard).

9 augustus had The Huffington Post een artikel over de vraag over wat voor onderwerpen de staat geacht wordt wetten te maken. Dat gebeurde in het kader van de vraag in hoeverre de Tien Geboden daarbij een richtsnoer zijn. Bij de beantwoording van die vraag werd driemaal de naam van Spinoza ingezet (vandaar dat Google mij erop attendeerde). Ik vond het een aardig stukje, maar liet het erbij.

Vandaag, 15 augustus, nam Ghanaweb in de rubriek “Religion of Sunday” dit artikel over en gaf het de titel: Are The Ten Commandments Relevant In the 21st Century? En weer attendeerde Google mij erop. En nu besluit ik eveneens het artikel over te nemen en daarbij nog eens de titel te veranderen in:  Is Spinoza relevant in de 21e eeuw?

 

Het korte stuk werd geschreven door dr. Philip Neches, voorzitter van de Foundation Ventures LLC [even opgezocht: Foundation Ventures is an investment banking and advisory firm focused on the Life Sciences industry… etc].

 

Dat hij Spinoza ‘in the 1500s’ plaatst geeft te denken, maar dat wordt door hemzelf via de reacties weer gecorrigeerd. Hij heeft in ieder geval wel wat over Spinoza opgepakt, bijvoorbeeld: “But Spinoza clearly anticipated the idea that power flows from the people, not from God, and that notion logically leads to separation of Church and State.” [In een van de reacties.]
Welnu, hier volgt zijn artikel.

Three Out of Ten?

It is often said that the biblical Ten Commandments form the basis of our legal system. So I thought I would do a quick review to see how that founding basis fares in contemporary American legal practice.

  • Thou shalt have no other gods before me - is the fundamental tenet of monotheism, the founding strain in Judiasm that extends into Christianity and Islam. The notion of separation of church and state entered Western thought in the 1500s with Spinoza. Through the crucible of centuries of religious wars in Europe, it became one of the founding tenets of the United States. Here it is perfectly legal to be Hindu, or to subscribe to the polytheistic views of native Americans.
  • No idols. One of the most popular shows on television is American Idol, which not only worships singing idols, but tries to make new ones. I rest this case.
  • Thou shalt not use the Lord's name in vain -- is commonly accepted as a ban on profanity, although a narrower interpretation would hold it only to ban perjury under oath. The latter definition is still very much a part of our legal system, but the broader interpretation fell away steadily during the 20th Century, until there is little left of it.
  • Keep the Sabbath -- The last vestige of this in our legal system can be found in a handfull of states that limit liquor sales on Sunday morning. My favorite retailer's hours are "daily 9 to 9." It does not matter to the law whether one spends Sabbath attending services or out shopping.
  • Honor thy Father and thy Mother -- at least don't mess with their Social Security and Medicare.
  • Thou shalt not murder -- is still on the books.
  • Thou shalt not commit adultery -- is now grounds for unflattering publicity, but not criminal indictment, or even divorce in the majority of states with "no-fault" laws.
  • Thou shalt not steal -- is still on the books. Behavior on Wall Street makes one wonder if enforcement is selective and lax.
  • Thou shalt not bear false witness -- is still on the books and stronger than ever. When prosecutors can't make the case for the real crime, they often press for a conviction on charges of lying to officials, which they can prove more easily.
  • Thou shalt not covet they neighbor's goods -- Take a walk down Madison Avenue to see an entire industry based on the opposite premise.

So how do the Ten Commandments hold up? I count only three that are still fully enshrined in our legal system in a way that Moses would recognize.

From Spinoza to the British Empiricists to the Founding Fathers, we inherit a notion that society can, and should, make laws to create conditions in which society can stay in existence and flourish. If an idea is thought good, but not necessary for society's continued existence, than it should be a matter of private advocacy, but not a matter of law.

Proper laws can be much more detailed and situational than the Ten Commandments. The notion that everyone should drive their vehicle on the same side of the road was probably not important in Biblical times, but the mayhem and chaos that would result in a world of planes, trains, and automobiles without such restrictions almost defies imagination.

Also, that something is not a matter of law does not mean it is still not a cherished value of society. Individuals and groups may still chose to adhere to a principle without the lash of the law. The Commandment for monotheism is not the law in the United States, but a higher percentage of Americans regularly attend church, synagogue, or mosque than almost anywhere else in the world.

Which brings me to two debates that bring the libertarian tradition of our legal system into focus: abortion and gay marriage. For both issues, one side wants to make their position a matter of law, enforcing it on the entire population. The other side wants to leave it as a matter of individual choice, which is different from wanting to impose a different set of ideas on the entire population.

The asymmetry of the intent of the sides is too often overlooked. Advocates of gay marriage do not want to change traditional marriage in any way. They do not want gay people who do not believe in gay marriage, for whatever reason including religious beliefs, to have to marry. They want the choice available to people; the other side wants to eliminate the choice by force of law. One can believe that a thing is wrong and still not want to legally proscribe it. Barry Goldwater was no advocate of abortion, but he believed it was not a proper subject for state control. He held to the clarity of this distinction despite howls of disappointment and disapprobation from fellow Conservatives.

The history of centuries of evolution of our legal system shows that short run noise and emotion eventually give way to the view of Spinoza, Locke, and Jefferson: society can only really enforce those laws truly necessary to the survival of society. Can society survive abortion and gay marriage? Most likely we will persist and persevere, no worse than we are doing without seven of the Ten Commandments.

Van The Huffington Post - aldaar enkele tientallen reacties.

Gisterenavond had de Huffingtonpost dit 'Breaking News':

 

Een beetje manipuleren is dit wel, als je de CNN-video bekijkt.

Reacties

Stan,
Neches meent dat Spinoza voorstander is van de scheiding van kerk en staat. Dit lijkt mij niet juist:
[TTP19.2-3] '... dat God geen bijzonder koningschap over de mensen heeft anders dan door tussenkomst van degenen die de staatsmacht in handen hebben, en voorts dat de religieuze eredienst en de uitoefening van de vroomheid zich moeten voegen naar de vrede en het belang van het staatkundige leven, en dus uitsluitend door de hoogste overheden bepaald moeten worden, zodoende moeten die ook de vertolkers ervan zijn. Ik spreek hier uitdrukkelijk van de uitoefening van de vroomheid en de uiterlijke religieuze eredienst, niet van de vroomheid zelf en de innerlijke dienst aan God, d.w.z. de middelen waardoor de geest er innerlijk toe gebracht wordt God met het gehele hart te vereren ... [deze] behoren tot ieders persoonlijk recht.'
Conclusies:
1. er is geen scheiding tussen kerk en staat, want de staatsmacht bepaalt de uiterlijke eredienst bepaalt, m.a.w. in je godsdienstige daden voeg je je naar directieven van de staat.
2. je motivatie ('innerlijke dienst') doet daarbij niet ter zake, m.a.w. ook al geloof je niet in God, maar in een kwinzel, of in helemaal niets, dan is dat prima.
Gevolgen:
1. de religieuze eredienst is niet vrij, maar Spinoza laat er zich niet over uit of je verplicht bent om er aan deel te nemen.
2. als je aan die eredienst deelneemt, dan mag je bijv. wel meezingen: 'Gelooft zij God met diepst ontzag', en daarbij i.p.v. God aan een kwinzel denken, maar je mag het niet uitzingen. Dus niet zingen: 'Geloofd zij kwinzel met diepst ontzag', want dan verstoor je de eredienst.
3. Ik denk dat Spinoza hier erg restrictief is m.b.t. de vrijheid van meningsuiting, vooral als je het vergelijkt met zijn uitspraken over het 'algemeen geldige geloof' in TTP14.10.

Adrie,
Je hebt gelijk dat Spinoza te vaak ten onrechte de scheiding van kerk en staat in de schoenen wordt geschoven (zelfs Rebecca Goldstein deed dat in haar fraaie boek Betraying Spinoza).
En ja, van Spinoza mag iedereen zelf - meest samen met anderen - z´n eredienst organiseren.
Maar de essentie van mijn blog was het plezier over hoe zomaar ook zinnige dingen over Spinoza worden geschreven - dat hij een rol speelt in het debat!