Isaac de Rocamora (1601-1684) en Spinoza móeten elkaar gekend hebben…

… hoewel daarover niets bekend is.

Vincente (later Isaac) de Rocamora was een Spaanse monnik, dichter en latere medicus die op latere leeftijd terugkeerde tot het jodendom, dus eerder een Marraan geweest was.

Vincente de Rocamora, in Valencia geboren in een Marraanse familie, werd dominicaanse monnik. Zijn welsprekendheid en de reputatie van zijn vroomheid maakten dat hij op jonge leeftijd (van 21 à 22 jaar) als biechtvader werd aangesteld van prinses Maria Anna van Spanje (1606-1646 - zij was maar 5 jaar jonger), die in 1629 Spanje verliet om in 1331 met haar neef Ferdinand te trouwen die later keizer (en zij dus keizerin) van Oostenrijk werd.

In 1643 verliet hij Spanje, om welke reden is niet te achterhalen (hij werd niet door de Inquisitie vervolgd) en ging naar Amsterdam. Daar meldde hij zich als jood, besneed zichzelf en nam de naam Isaac aan. Hij studeerde medicijnen in Leiden en begon in Amsterdam een succesvolle carrière als geneesheer. Hij huwde op 10 juli 1647 in Amsterdam met Abigail De Moses Toura Fernandez Vega. Zij was in 1622 in Antwerpen geboren en overleed op 30 december 1663 in Amsterdam. Hij trouwde op 13 mei 1655 voor de tweede maal, nu in Rotterdam, met Sara Toura (Fernandez Vega; geboren in 1625). Zij stierf in 1677, het jaar waarin ook Spinoza overleed.

Vanaf dat hij zich als arts gevestigd had speelde hij een belangrijke rol in het joodse culturele leven. Hij nam deel aan de door Manuel de Belmonte opgerichte literaire sociëteit Academia de los Sitibundos en schreef poëzie in Spaans en Latijn. Hij verrichtte administratieve en medische diensten voor de instantie voor wezen, Abi Yetomim, en de hulpmaatschappij voor immigranten, Maskil el Dal. Tevens werd hij parnas van de joodse gemeente.
Ook zijn zoon Solomon werd arts in Amsterdam.

Rocamora was bevriend met Menasseh ben Israel en via deze, zo veronderstelt Ernestine van der Wal, raakte hij ook bevriend met Serrarius. Cecil Roth die A life of Menasseh ben Israel schreef, omschreef Rocamora als "the most extraordinary, if not the most profound of Menasseh's physician friends." Die Serrarius behoorde tot de kring van collegianten met wie Spinoza na zijn ban bevriend raakte. In latere jaren verzorgde hij de overkomst van brieven en manuscripten tussen Oldenburg en Spinoza.

Kortom, die arts die zo’n geprononceerde rol in de joodse gemeenschap vervulde móet Spinoza wel gekend hebben, maar daarover is verder niets geweten.

Opmerkelijk vind ik wel dat Donald Michael Platt die vorig jaar een historische roman liet verschijnen, Rocamora: Man of Masks [Raven's Wing Books, 2011], waarin hij alle bekende feiten verwerkt en de rest met fantasie invult, weinig over Spinoza te melden geeft. Het zal met het leeftijdsverschil te maken hebben?

Alleen op pagina 370 komt hij voor: "Baruch d'Espinoza, who is studying for his bar mitzvah to come in two years. Vincente acknowledged Bento."
Wel komt Menasseh ben Israel vaker voor. Toch had Spinoza (de kwestie Spinoza voor de joodse gemeenschap) wellicht meer aan de orde kunnen komen, als de auteur verder gegaan was dan 1643. Maar bij dat jaar stopte hij, jammer genoeg.
 

Bronnen

Jewish Virtual Library over ROCAMORA, ISAAC DE (1601–1684) 

genealogische gegevens van Isaac de Rocamora [hier]

H. GRAETZ, HISTORY OF THE JEWS: "A monk of Valencia, Fray Vincent de Rocamora (1601-1684), had been eminent in Catholic theology. He had been made confessor to the Infanta Maria, afterwards empress of Germany and a persecutor of the Jews. One day the confessor fled from Spain, reached Amsterdam, declared himself as Isaac de Rocamora, studied medicine at the age of forty, and became the happy father of a family and president of Jewish benevolent institutions. The quondam monk, afterwards Parnass (president of the community), was also a good poet, and wrote admirable Spanish and Latin verses." [archive.org]

Ernestine G.E. van der Wall, PETRUS SERRARIUS AND MENASSEH BEN ISRAËL: CHRISTIAN MILLENARIANISM AND JEWISH MESSIANISM IN SEVENTEENTH-CENTURY AMSTERDAM
In: Yosef Kaplan, Henry Méchoulan, Richard Henry Popkin (Eds), Menasseh Ben Israel and his world. Volume 15 van Brill's studies in intellectual history. BRILL, 1989 [books.google ook apart PDF]

Cecil Roth, A life of Menasseh ben Israel: rabbi, printer, and diplomat. Jewish Publication Society of America, 1945

Donald Michael Platt over zijn jarenlange studie naar en schrijven een boek over Vincente/Isaac de Rocamora [hier]

Over Maria Anna van Spanje: wikipedia

Een nazaat.