Jeremias Meyer Hillesum (1863 - 1943) erelid van de Ver. Het Spinozahuis

J.M.  Hillesum was veertig jaar, van 1890 tot 1930, conservator van de in Amsterdam gevestigde Bibliotheca Rosenthaliana. Deze bibliotheek was ontstaan uit een gift van de Amsterdamse joodse bankier George Rosenthal (1828 – 1909). Die had in 1880 de wereldberoemde collectie  hebraïca en judaïca van zijn vader, die in Duitsland rabbijn was, aan de stad Amsterdam geschonken. Deze George Rosenthal had ook het geld geschonken waarmee het huis in Rijnsburg waar Spinoza van 1660-1663 gewoond had, kon worden aangekocht en tot museum worden gemaakt. En eveneens kon met zijn financiële steun Spinoza’s bibliotheek worden gereconstrueerd.

J.M. Hillesum verrichte als conservator van de Bibliotheca Rosenthaliana onmisbare hulp bij het opsporen en aankopen van deze boeken. Reden voor de ledenvergadering van 23 mei 1907 van de Ver. Het Spinozahuis om hem tot erelid te benoemen. Aldus is te lezen in het voortreffelijke boek van Henri Krop, Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland (blz. 402). Verder lezen we daar nog dat Hillesum over Spinoza’s Hebreeuwse grammatica schreef in het eerste nummer van het Chronicon Spinozanum. Daar niet, maar wel in het hoofdstuk dat Krop bijdroeg aan Dutch Jewry in a Cultural Maelstrom, 1880-1940 [cf. books.google] is verder nog te lezen dat hij overigens geen studie maakte van Spinoza’s filosofie.

 

Maar de steun die hij bood aan de reconstructie van Spinoza’s biblotheek en het feit dat hij daarvoor tot erelid van de VHS werd gemaakt, is genoeg reden voor een blog.

Werken van J.M. Hillesum:

‘Vereenigingen bij de Portugeesche en Spaansche joden te Amsterdam in de 17e een 18de eeuw.’ In: Eerste Jaarboek der Vereeniging Amstelodamum (Amsterdam 1902) 172. [PDF]

Uri-Ha-Levi: de eerste Mohel, Chazzan en Predikant der Portugeesche Joden te Amsterdam in het jaar 1593. Van Crefeld & co, Amsterdam 1904 [archive.org]

Uit de geschiedenis der Joden in Amsterdam. 1917

De spinozistische spraakkunst. In: CHRONICON SPINOZANUM I. (1921)

Verder nog acht van zijn werken in Bibliopolis

J.M. Hillesum schreef voor  Nieuw Nederlandsch biografisch woordenboek,dat geredigeerd werd door P.C. Molhuysen en P.J. Blok, Deel 10. A.W. Sijthoff, Leiden 1937 het lemma over: MENASSEH BEN ISRAËL (alias Manuel Dias Soeiro). [Spinoza komt in dat stuk niet voor – cf. DBNL]

______________

De krantenfotootjes komen van communityjoodsmonument.nl
De bovenste is gemaakt bij gelegenheid van zijn 60e verjaardag en komt uit het Nieuw Israëlietisch Weekblad 10 augustus 1923, pag. 3.

De onderste is een uitsnede uit een overzichtsfoto in het Nieuw Israëlietisch Weekblad 10 januari 1930, pag. 9 en 10. "Huldiging Jeremias Meyer Hillesum." Bij zijn 40-jarig jubileum en afscheid als conservator van de Bibliotheca Rosenthaliana.

Henri Krop vermeldt op de bovengeciteerde bladzijde een vraagteken bij het sterfjaar van J.M. Hillesum, maar community joodsmonument  geeft een preciese datum: "Sobibor, 23 juli 1943"