Joseph Semah exposeert 'ONTMOETING (Open Closed)' in de Utrechtse Domkerk

Daar Joseph Semah veel aandacht voor Spinoza in zijn kunst heeft, waaraan ik al diverse blogs gewijd heb, geef ik in dit blog graag het volgende bericht door:

Namens de Tentoonstellingscommissie van de Domkerk te Utrecht wil ik u graag opmerkzaam maken op de expositie ‘ONTMOETING (Open Closed)’ van Joseph Semah, welke van 8 juni t/m 30 augustus is te bezichtigen.

De Domkerk is vrij te bezoeken: ma. t/m vr.  10:00 - 17:00 uur / za. t/m 15:30 uur / zo. 14:00 -16:00 uur ( NB in de periode ma 27 juni t/m vr. 1 juli is de Domkerk gesloten)

Hierbij vindt u de toelichtende tekst bij de tentoonstelling en de aankondiging van een speciale avond op donderdag 7 juli.

Van harte welkom. Met vriendelijke groet, Liesbeth de Jong

                                              The Fragmented TaLIT /1999 /
                         olieverf op papier en garen /5-luik, elk72,5 x 54,5 x 4 cm
                                 courtesy Willem Baars Projects te Amsterdam
 

        Entreeruimte van de Domkerk, waar twee van de werken geëxposeerd zijn

Donderdag 7 juli aanvang 19.30 uur Domkerk te Utrecht

Avond rond het thema van de tentoonstelling ‘ONTMOETING (Open Closed)’

m.m.v. Prof.dr. Marcel J.H.M. Poorthuis ( hoogleraar Interreligieuze dialoog) & kunstenaar Joseph Semah

19.30 uur: welkom met koffie / thee

Vervolgens:

Inleiding door Marcel Poorthuis: Een joodse gebedsmantel en kunst, wat hebben die met elkaar te maken?

De kunstenaar Joseph Semah laat zien hoe zijn kunst de mens verbindt met heilige ruimte. Deze heilige ruimte brengt echter geen scheiding teweeg, tussen gelovige en ongelovige, of tussen man en vrouw, maar voert de mens tot zijn diepste kern. Hoogleraar dialoog tussen de religies Marcel Poorthuis legt uit wat deze kunst met hem doet.

Gevolgd door:

Rondgang met Joseph Semah langs zijn werk: gelegenheid tot vragen stellen en in gesprek te raken met de kunstenaar.

21.30: afsluiting

organisatie: Tentoonstellingscommissie Domkerk

over de kunstenaar:

Joseph Semah is een veelzijdig kunstenaar wiens werk ondermeer bestaat uit performances, sculpturen, tekeningen, installaties en geschriften. Semah werd in 1948 geboren in Irak alwaar zijn grootvader de laatste opperrabbijn was van de joodse gemeenschap te Bagdad. In 1950 worden de in Irak wonende joden gedwongen het land te verlaten. Semah’s familie vestigt zich daarop in Israël. Terwijl hij aan de universiteit van Tel Aviv elektrotechniek en filosofie studeert, komt ook zijn kunstenaarschap tot ontwikkeling. In deze periode vindt de Zesdaagse Oorlog (1967) plaats. Filosofische overwegingen en zijn ervaringen als soldaat in de Jom-Kippoer oorlog (1973) brengen hem ertoe om Israël halverwege de 70er jaren te verlaten. Een beslissing die hij omschrijft als een zichzelf opgelegde ballingschap. Verblijft en werkt als “gast” (JS) achtereenvolgens in Londen, Berlijn en Parijs, totdat hij zich in 1980 te Amsterdam vestigt.

Je zou mogen zeggen dat Semah juist vanuit die positie ‘de ander’ tegenwoordig kan stellen. Dikwijls klinkt in zijn werk zijn streven door te willen bijdragen aan meer verdraagzaamheid en dialoog in een samenleving waarin culturele diversiteit gevoelens van angst en onbegrip kan oproepen. Hij gaat nadrukkelijk uit van de oorspronkelijke onderlinge verbondenheid van jodendom, christendom en islam. Evenwel is hij bezorgd over de in zijn ogen vergeten en veronachtzaamde invloed van de joodse wortels die aan de Westerse cultuur ten grondslag liggen. 

Volgens Semah is tolerantie alleen te bereiken als zelfrespect en respect voor de ander hand in hand gaan. Puttend uit de rijkdom aan symboliek en mystiek van de joodse levensbeschouwelijke wijsheid - joodsreligieuze rituelen, kabbalah, de Hebreeuwse taal, in het bijzonder in teksten uit de Thora en Talmoed- ontstaan kunstwerken die een ontmoeting met ‘de ander’ voorstaan.

Complex is het werk en zonder een vaste of eenvoudig te omschrijven, enkele duiding. De toeschouwer dient er zelf ook naar te zoeken. Bovendien is de context, zoals ondermeer de actualiteit van het moment, de plek en omgeving waar het werk wordt geëxposeerd van invloed op (her)interpretatie ervan. En deels is het raadselachtig. Blijft iets ervan‘geheim’. Ook daar hecht de kunstenaar aan.

[Zie hier de blogs waarin Joseph Semah voorkomt.]

 

Toelichting bij de tentoongestelde werken:

De expositie ‘Ontmoeting (Open Closed)’ bestaat uit drie werken.

De eerste twee zijn geëxposeerd in het entreegebied van de Domkerk, wiens gemeente een open en gastvrije gemeente wil zijn. Hier is het doopvont gesitueerd; dicht bij de hoofdingang, vlak bij ‘de wereld’. Het derde kunstwerk is te zien in de ‘Jan van Arkel’ kapel, te bereiken vanuit de kooromgang en gesitueerd vlak voor de doorgang naar winkel en theehuis. In de drie kunstwerken wordt verwezen naar de ontmoeting tussen mensen, de ontmoeting met ‘de ander’, de ontmoeting tussen het hemelse en het aardse.

I.  The Fragmented TaLIT /1999 / olieverf op papier en garen /5-luik, elk72,5 x 54,5 x 4 cm

Zwarte banen zijn met zigzag- en stiksteken op een witte achtergrond bevestigd. Verticale lijnen die het vlak doorsnijden. Dan weer dichter op elkaar geplaatst. Dan weer verder uit elkaar. Alsof het om een zich openen en sluiten gaat. Toegang naar een ‘ruimte’. Een mystieke ruimte: een nieuw Jeruzalem, een nieuwe hemel en aarde.

De lange uiteinden van het garen die los naar beneden afhangen, doen denken aan de tsietsiet, de draden die aan de vier hoeken van de talliet (joods gebedskleed) worden vastgeknoopt. Niet als versiersel bedoelde franje, maar volgens een voorschrift met symbolische betekenis. Het aantal draden, de wijze waarop ze aan de talliet zijn vastgeknoopt, dat alles wordt verstaan als een voortdurende waarschuwing ‘…alle geboden van God gedenken en ze doen….’ (voorschrift uit Numerie15:37-41). En is de kern van die geboden niet je naaste lief te hebben als jezelf?

II.  NeILAH (The closing of the gates) (Open Closed), 1987/ hout, metaal, schildersdoek, gebedskleed / 92 x 201 x 83 cm

Op vier houten schragen rusten twee deuren, die gezien hun enkele metalen deurklink, als het ware elkaars spiegelbeeld zijn. Daartussen zijn vijf panelen geklemd, waarvan de middelste omwikkeld is met een talliet. Duidelijk zijn de ingeweven banen daarvan te zien.      

In dit werk wordt verwezen naar het hoogtepunt van Jom Kippoer (Grote Verzoendag / Dag van de Vergevingen): het slotgebed NeILAH. Dat gebed wordt aan het einde van deze joodse  feestdag in de synagoge uitgesproken, bij zonsondergang, wanneer de poorten van de hemel gesloten worden. Een afsluiting die na dagen van inkeer, berouw tonen en tot verzoening komen tevens een nieuw begin betekent.

De vier houten schragen verwijzen naar de vier lettertekens waarmee de naam van God in het Hebreeuws wordt aangeduid éäåä (JHWH of JHVH).

Ten tijde van de Tempel mocht deze Naam slechts eenmaal per jaar worden uitgesproken: door de hogepriester tijdens de offerdienst van Jom Kippoer Alleen dan betrad de hogepriester de allerheiligste ruimte in de tempel te Jeruzalem.

III. ‘Read Full Text’  videoregistratie van performance uitgevoerd bij de opening van het project 'Next Year in Jerusalem' 2007: kunstwerken van Joseph Semah tentoongesteld in 12 kerkgebouwen van de Evangelisch-Lutherischen Landeskirche te Hannover

Drie personen – Joseph Semah, een dominee en een imam- lezen tegelijkertijd teksten voor uit respectievelijk de Thora, het Nieuwe Testament en de Koran terwijl zij elkaar voortbewegen. Tussen blauwe bergen. Een verwijzing naar Jeruzalem. Een bijzonder gegeven is dat de videoregistratie van deze performance, waarin de ontmoeting tussen Jodendom, Christendom en Islam centraal staat, geprojecteerd wordt op de wand tegenover het geschonden zandstenen retabel dat een stille getuige is van de Beeldenstorm. Van de voorstelling van Sint Anna te Drieën zijn de gezichten destijds bruut afgehakt. Zo bij elkaar geplaatst, roept het allerlei vragen op. Woord versus Beeld? Welke relatie is er tussen kunst, religie, kerk en theologie? Waar ontmoeten ze elkaar?

 

Organisatie: Tentoonstellingscommissie Domkerk / met dank aan Willem Baars en Erik van’t Hoog

Tekst: drs. Liesbeth de Jong (kunsthistoricus / lid Tentoonstellingscommissie Domkerk)

www.josephsemah.nl      www.baarsprojects.com   www.marcelpoorthuis.nl   www.domkerk.nl