Michael Lilienthal (1686 – 1750) besprak "Den Ingebeelde Chaos, door Hendrik Wyermars"

Michael Lilienthal was een Duitse luthersche theoloog en historicus. Na een studie filosofie, taalkunde en geschiedenis aan de universiteit van Königsberg ondernam hij samen met zijn vrouw een studiereis langs de universiteiten van Wittenberg, Leipzig en Jena, waar hij in 1706 zijn graad als Magisters der Philosophie behaalde. Na nog eens zo’n studietrip langs Rostock, Hamburg, Kiel en Lübeck, reisde hij in 1710 ook in Nederland (m.n. Franeker), in de tijd dat de affaire Wyermars in Amsterdam speelde, waar hij misschien over hoorde. In 1711 keerde hij naar Königsberg terug waar hij professor aan de Königsberger Akademie werd.

Op 2 december 1711 bracht hij zijn dissertatie »pro receptione in facultatem« (over studenten-inschrijvingen). In 1715 werd hij diaken in Kneiphof aan de Domkirche en werd in 1719 diaken aan de Altstädtischen Kirche in Königsberg, alsmede curator van de Königsberger Stadtbibliothek. Ook was hij lid van de Akademie der Wissenschaften in Berlijn. [Wiki]

Verbond de ouders van Kant in de echt
Een ‘belangrijke wapenfeit’ in het licht van de latere filosofiegeschiedenis is dat hij toen hij in Kneiphof stond, de ouders van Immanuel Kant huwde. Kants moeder schreef in haar Gebet- oder Andachtsbuch: » Anno 1715 d. 13. November habe ich Anna Regina Reuterin mit meinem lieben Mann Johann George Kant unsern hochzeitlichen Ehrentag gehalten und sind vom Herrn M. Lilienthal copulirt worden in der Kneiphofschen Thum Kirche [sc. der Domkirche]. «
1)
Blijkbaar betekende copuleren toen iets anders dan nu, mag je aannemen.

Hij was de (anonieme) bespreker
van "Den Ingebeelde Chaos, door Hendrik Wyermars", in: Unschuldige Nachrichten Von Allen and Neuen Theologischen Sachen [1717, p. 424 ff].
Mogelijk had hij, zoals hiervoor al verondersteld, tijdens zijn reis door de Republiek der Nederlanden van de zaak Wyermars gehoord, maar het boek bezat hij zelf blijkbaar niet. De bespreking is veeleer aan de hand van de uitvoerige eerdere bespreking die Christoph August Heumann, onder de titel "Nachrichten von einem neuen Spinozisten-Henrico Wirmarsio" in Acta philosophorum (1716) had [p. 115-144]. Daarin had Heumann Wyermars verlatiniseert tot Wirmarsio. Dat Lilienthal die anonieme recensent was, weten we daar die bespreking eveneens is opgenomen in zijn verzamelde recensies e.a. teksten: Theologiche Bibliothec, Das ist: Richtiges Verzeichniβ, zulängliche Beschreibung und bescheidene Beurtheilung der dahin gehörigen Vornehmsten Schrtften welhe in M. Michael Lilienthals Bücher-Vorrath befindlich sind [Konigsberg, 1741, p. 268 ff.].
Er is aangetoond dat waarschijnlijk alleen Siegmund Jakob Baumgarten die in Nachrichten von einer hallischen Bibliothek [vol. 5 (Halle, 1750), p. 388-393] eveneens over Den Ingebeelde Chaos schreef, dat boek zelf had ingekeken en niet afhankelijk was van de informatie van Heumann.
2)

Hij was met zijn Historiam literariam and notitiam autorum een van de eersten in Duitsland die aan literatuurgeschiedenis deed.

Tot slot een tekstje uit de Republyk der geleerden 3)

   

__________________

1) Heiner Klemme (Hrsg.), Die Schule Kants: Mit dem Text von Christian Schiffert über das Königsberger Collegium Fridericianum.Meiner Verlag, 1994 – books.google

2) Gegevens ontleend aan Winfried Schroder, "... SPINOZAM TOTA ARMENTA IN BELGIO SEQUI DUCEM": THE RECEPTION OF THE EARLY DUTCH SPINOZISTS IN GERMANY, in: Wiep Van Bunge & W. N. A. Klever (Ed.), Disguised and Overt Spinozism Around 1700: Papers Presented at the International Colloquium, Held at Rotterdam, 5-8 October, 1994. BRILL, 1996, p. 158, voetnoot 5  books.google

3) Republyk der geleerden, of kort begryp van Europa's letternieuws tot hervorminge der wetenschappen, voor den konst en letterminnaars dezer dagen opgemaakt en verbetert, Volume 6, 1713 –books.google 

Lemma Michael Lilienthal (1686-1750) door Steve Naragon in: The Dictionary of Eighteenth Century German Philosophers [cf.]

                                           * * *  

Dit blog is mede bedoeld om nog een keer te wijzen op het recent uitkomen van de hertaling door Michiel Wielema van De ingebeelde Chaos van Hendik Wyermars [cf. blog met mijn bespreking]