My (Nadlerís) Spinoza

Wim Klever die mij af en toe ergens van op de hoogte stelt ten behoeve van dit blog – waarvoor ik hem weer eens dank – stuurde mij een digitaal knipsel van de recensie door Steven Nadler die onder de titel “My Spinoza” verscheen in The Times Literary Supplement van 9 november 2012 van het boek van Daniel B. Schwartz: The First Modern Jew: Spinoza and the History of an Image. [Princeton University Press, 2012] dat ik hier in meerdere blogs laaiend enthousiast besproken heb. [voor die blogs: type Schwartz in het zoekvenster]
Daar die recensie niet openbaar op de website van TLS toegankelijk is (alleen voor betalende abonnees) ben ik zo vrij er hier enige citaten uit te geven.

            

Nadler weet in een niet eens zo heel lang artikel een treffende deskundige typering van Spinoza en de impact van Spinoza’s werk te geven – wat hij inmiddels al vele honderden malen gedaan moet hebben (en die ik hier oversla) -, alsmede van het boek van Schwartz. Hij laat zien dat het eerst anderen (‘gentils’) waren die het beeld van Spinoza bepaalden. “Thus, the earliest image of Spinoza was shaped by gentile literature, all of which took Spinoza's "Jewishness" as seminal to his thought: either because his philosophy was seen as a rejection of the "irrationalism" of Judaism, or because Spinozism was seen as the truest expression of Judaism (especially its kabbalistic tradition).”

De interesse van joden, die tamelijk laat pas kwam, had toch een duidelijk verschil: “Rather, Jewish approaches to Spinoza are informed by motivations absent from non-Jewish readings: Jewish authors feel that they, unlike gentile interpreters, have a special relationship with their subject.” Maar: “At the same time, as Schwartz shows, the Jewish reception of Spinoza takes place not in some isolated, purely Judaic world, but in a rich European political and intellectual context.” Moses Mendelssohn was de eerste die een positieve kijk op Spinoza formuleerde. Auerbach die al Spinoza’s werk in het Duits vertaalde en als eerste een biografische roman over Spinoza’s leven schreef, zag Spinoza als held die het jodendom van binnenuit hervormde. “As Schwartz puts it, "the isolation of the Jews would end not via conversion, but as a result of the emancipation from traditional religion set into motion by Spinoza, the first modern Jew". But, like Mendelssohn before him, Auerbach's admiration for Spinoza was not unalloyed, in part because he himself retained an ambivalence about what it meant to be a modem, emancipated Jew.”

Nadler eindigt aldus: “Schwartz goes far towards illuminating the Spinoza phenomenon in Jewish intellectual culture. At the same time, he only tells a very limited story. This is understandable. The Yiddish world, especially, is dense with political and literary representations of Spinoza, and Schwartz can only skim the surface here in one chapter devoted to some East European maskilim (for whom Spinoza was, by 1900, a second Maimonides, a hero with a "near sacred aura"), and another chapter devoted mostly to I. B. Singer. This just goes to show how much more work there is to be done on this rich topic, and how fascinating a project it will be.”

Reacties

Met permissie: ik had de titel in TLS anders opgevat, nl. als indicatie van de diversiteit van Spinoza recepties zowel in de heidense of seculiere kringen als in Joodse kringen. Nadler duidt er een aantal fragmentarisch aan. Die van jou, Stan, en die van mij vallen er ook onder. Spinoza blijkt Spinoza-x, Spinoza-y of Spinoza-z te zijn. Waar is de common denominatie?

Ieder z'n eigen Spinoza, inderdaad. Steven Nadler gebruikt de helft van z'n attikel voor hij aan Schwartz's boek toekomt om zijn visie op Spinoza te schetsen. Dus zo afwijkend was mijn lezing van het TLS-stuk nu ook weer niet. Ook ik heb m'n eigen Spinoza-beeld en moet van de Kleveriaanse Spinoza weinig hebben (al vanaf ik van je artikel "Hoe men wijs wordt" kennis nam). Onze 'Spinoza's' hebben op dit blog al vaak met elkaar de degens gekruist.
Oh, en 'heidense kringen' bestaan voor mij niet; dat is net als 'ketters' en 'atheïstisch' een denominatie uit kerkelijk/godsdienst opzicht.

Het ging mij vooral om de originaliteit van de titel, die waarschijnlijk van de TLS-redactie afkomstig is. Nadler's eigen Spinoza (die ook niet de mijne is) komt in de uitstekende recensie niet aan bod. N.a.v. Schwartz' boek behandelt hij in vogelvlucht een tiental verschillende Spinoza-recepties die zijn historische deskundigheid demonstreren.
Met je repliek, Stan, geef jij een wending aan mijn reactie , die ik niet voor ogen had en daal je af naar een persoonlijke tegenstelling, waar ik slechts in het algemeen iets zei over de verscheidenheid van Spinoza's in de literatuur.
Als het dan toch moet, wil ik wel even opnieuw van mij afbijten. Mijn Spinoza is (samengevat) menskunde op basis van en wiskundig afgeleid van Cartesiaanse en antiCartesiaanse fysica en dat zowel in epistemologisch, ethisch en politicologisch opzicht. En die van jou dan? Die wijkt hier in ieder geval van af; zo veel is wel duidelijk. En wie zit het dichtst op de tekst?
Tot slot nog dit: mijn opmerking was niet aangelegd op een dergelijke diepgaande gedachtewisseling.

Ik ben verheugd op onze schrijvers die Bento De Spinoza verduidelijken en promoten voor een breed publiek. Schrijvers zoals Miriam van Reijen met haar "De geest is gewillig etc", Paul Juffermans met zijn "Drie perspectieven op religie etc", Jan Knol met zijn "Spinazie eten etc", "Intuitie Gelijkenissen etc etc." Natuurlijk zijn er gelukkig nog veel andere auteurs die zich inzetten om onze grote wijsgeer te duiden, ik wil niemand voor het hoofd stoten. Voor mij is echter de grootste duider en promotor van Bento is Wim Klever! Zijn boeken en publikaties ...te veel om op te noemen. Niet alleen in ons land wordt hij geraadpleegd, ook in het buitenland staat hij bekend als autoriteit om op deskundig nivo zaken voor te leggen en elkaar te helpen. Wat mij stoort op zijn bewonderenswaardige blog is altijd die venijnige ondertoon (soms pure haat) van Stan richting Spinozakenners die afwijken van zijn denkwijze. De wetenschap is gediend met meningen naast elkaar te zetten om het inzicht in de wijsbegeerte van Spinoza te verhogen daarin is, hoewel menselijk want emoties etc etc, haatdragendheid minder effectief.