Neurowetenschappers die de vrije wil op het spoor zijn?

In Trouw vandaag een artikel onder de intrigerende kop: Zit de vrije wil in onze hersenen? Vanochtend liet ik een blog achterwege, daar het stuk nog niet op de website geplaatst was, maar inmiddels staat het er [hier]. Het is zo'n artikel dat bij mij enige hilariteit wekt.

Als huiswerk bij wat in dit blog aan de orde komt geef ik brief 58 uit de Briewisseling op: de brief van B.d.S. aan de zeer geleerde en zeer kundige heer G.H. Schuller. Die brief met dat beroemde voorbeeld van de zich vrij wanende voortbewegende steen.

Net als Joeri Gagarin indertijd God niet kon aantreffen in de ruimte, zullen de neurowetenschappers nooit de vrije wil onder de hersenpan aantreffen. Schitterend is toch een passage als de volgende in bovengenoemd artikel:

"Het grote verschil tussen neurowetenschappelijk onderzoek en theologie is dat hersenen concreet te onderzoeken zijn. Hierdoor wordt ook de kwestie van de vrije wil toegankelijk voor experimenteel onderzoek. „Maar eenvoudig is dat niet”, zegt Meynen. „Het idee is dat de hersenpan niet alleen ruimte moet laten voor de vrije wil, maar die ook zou moeten realiseren. Dat is een teer punt.
Mensen verdiepen zich al eeuwenlang in de vrije wil, omdat deze alles te maken heeft met hun identiteit. Dat het mogelijk is om in vrijheid een beslissing te nemen, hangt nauw samen met ons zelfbeeld. We denken dat vrijheid de voorwaarde is om onszelf en anderen te kunnen prijzen maar ook om de ander iets kwalijk te kunnen nemen."

Voor wie 'prijzen' of 'kwalijk nemen' erg belangrijk zijn, zal zeker met succes met de illusie van de vrije wil op de proppen kunnen komen. In dat artikel en het erin genoemde boek komt - uiteraard, zoals te verwachten is - Spinoza niet voor.

Wel wordt het beroemde experiment van Benjamin Libet naar de vrije wil genoemd, die daarvoor indertijd als een echte - misschien overigens onbewuste - cartesiaan een volstrekt dualistische proefopstelling maakte, waarin hij meende een keurige scheiding tussen de geest (met z'n bewustzijn en z'n wil) en lichamelijke reacties te kunnen aanbrengen. Hij trachtte de aansturing door de geest (de wil) van het lichaam te betrappen, maar 'natuurlijk' won het lichaam dat als eerste over de streep kwam. Hij had de uitingen van zijn proefpersonen nodig en die hadden er enige tijd voor nodig om die te geven. En hij had zijn en hun taal en interpretaties nodig om te communiceren en elkaar te begrijpen. Ik houd het kort.

Deze maand had Science een interessant issue met een aantal interessante ontdekkingen, waarover het volgende persbericht. Uit onderzoek van een aantal patiënten die aan hersentumoren werden behandeld bleek dat stimulering van bepaalde hersengedeelten hen de intentie deed rapporteren om een lichaamsdeel te bewegen, én het gevoel dat ze dat inderdaad deden, terwijl dat in werkelijkheid niet gebeurde; en omgekeerd dat stimulering van een ander hersendeel iets kon laten bewegen, zonder dat de patiënt zich daarvan bewust was.

Uit het stukje blijkt dat neurowetenschappers toch wel een "neuroscience of volition" op het spoor menen te zijn (alsof je - zonder taal en interpreteren - een wilsvermogen op hersenscans kunt zien).

When Your Brain Doesn't Know What Your Body Is Doing
By Gisela Telis
ScienceNOW Daily News - 7 May 2009
As anyone with a busy schedule can attest, intending to do something and actually doing it are two different things. But your brain doesn't make such neat distinctions, according to a new study. Researchers have found that when you wave at someone, for example, the intention to move your hand creates the feeling of it having moved, not the physical motion itself. The discovery sheds new light on how the brain tracks what the body does.
Although neuroscience has revealed much about how the brain processes experiences, the origin of intention has remained a mystery. Past studies linked it to the posterior parietal cortex and the premotor cortex, two regions of the brain also associated with motion and awareness of movement, but each region's role and how they work together remained unclear.

Mapping desire. Zapping the parietal cortex (in yellow and red) gave brain tumor surgery patients the intention of moving, whereas stimulating the premotor cortex (blue) made them move without realizing it. Credit: Angela Sirigu - Science 8 May 2009: Vol. 324. no. 5928, pp. 731 – 733 DOI: 10.1126/science.1173827

 

Neuroscientist Angela Sirigu of the Centre de Neuroscience Cognitive in Bron, France, became intrigued by the posterior parietal's role in willed actions when working with patients who had injured that part of their brains. The patients couldn't define when they began to want to move, says Sirigu, because they couldn't monitor their own intention.
Sirigu joined researchers at the University of Lyon in France and neurosurgeon Carmine Mottolese of Lyon's Hôpital Pierre Wertheimer to take advantage of a common operating room practice. As part of their preparation for surgery, neurosurgeons sometimes electrically stimulate the brains of their patients, who are awake under local anesthetic, to map the brain and minimize surgical complications. During brain tumor surgery on seven patients, Mottolese stimulated their frontal, parietal, and temporal brain regions, and Sirigu's team asked the patients to describe what they felt.
After stimulation of the parietal cortex, patients reported "wanting" to move their arms, legs, lips, or chest but didn't actually move them. When Mottolese stimulated the same region more intensely, patients believed that they had moved the body parts they'd intended to move even though they hadn't. Stimulating the premotor cortex, on the other hand, resulted in real movements, but the patients were never conscious of their motions.
The results, reported in tomorrow's issue of Science, suggest that "we need intention to be aware of what we are doing," says Sirigu. The brain's intention and its prediction of what will result from carrying out that intention create our experience of having moved, she says.
"I think this study is extremely exciting," says Patrick Haggard, a cognitive neuroscientist at University College London in the United Kingdom. "It's quite encouraging to think that there could be a neuroscience of volition," he says. "And this idea of volition is about as central to our nature as it gets."

NEUROSCIENCE:
The Sources of Human Volition
Patrick Haggard
Every day we make actions that seem to depend on our "free will" rather than on any obvious external stimulus. This capacity not only differentiates humans from other animals, but also gives us the clear sense of controlling our bodies and lives. It therefore forms a key element of our personal identity. However, such voluntary actions are a puzzle for modern neuroscience. Where do they come from? A study by Desmurget et al. (1) on page 811 of this issue reveals how the brain may produce our experience of initiating voluntary action.

Zie aardige toelichtingen van Ed Young
Unconscious brain activity shapes our decisions
Electrical stimulation produces feelings of free will

Ter aanvulling een aardige ingezonden brief in Trouw:

In de intentie van de reactie kan ik mij goed vinden. Maar grappig idee: alsof wij bewust ons brein (à la een hamer) gebruiken - met onze vrije wil ons brein besturen. Dat gaat wel weer te ver de andere kant op.