Nogmaals over de afbeelding van zgn. jonge Spinoza

Ter aanvullling van de twee eerdere blogs van gisteren hierover [cf. en cf.], meld ik hier wellicht ten overvloede nog even dat de eerste secretaris van de Ver. Het Spinozahuius, dr. Willem Meijer, in 1909 ook al zo zijn twijfels uitte over het toen pas door Ernst Altkirch "ontdekte" zgn. portret van de jonge Spinoza. Althans zo lees ik zijn aantekening in Spinozana 1897-1922.

Als eerste deel van de Bibliotheca Spinozana die Carl Gebhardt begon, verscheen:

         

SPINOZANA 1897—1922,
Bevattende Uittreksels uit de Jaarverslagen van den Secretaris der Vereeniging Het Spinozahuis- Benevens een Levensbericht omtrent Dr. W. M E I J E R en eene Lijst van diens Geschriften. BIBLIOTHECA SPINOZANA, CURIS SOCIETATIS SPINOZANAE, TOMUS I. Heidelberg/Amsterdam, 1922

In dat boek, dat sinds dit jaar gedigitaliseerd staat bij archive.org, lezen we onder het jaar 1909:

“Het nieuwe portret van Spinoza waarvan ik verleden jaar reeds melding maakte, is in Westermann's Monatshefte van Mei 1909 besproken door Dr. Ernst Altkirch. Het is van 1660. Het stelt Spinoza dus voor in zijn jongen tijd met snor en baard, zonder pruik. Volgens Altkirch zouden we hierin zijn beeld terug hebben voor de tering nog op zijn gelaat te lezen stond. Brunner en Altkirch twijfelen niet aan de echtheid. In elk geval wijkt het zeer af van de ons uit lateren tijd bekende portretten. Onze Eerevoorzitter was zoo welwillend mij de aflevering der Monatshefte toe te zenden, waardoor ik van Altkirch's beschouwingen kennis kon nemen. Eenige dagen geleden zond ook Dr. Altkirch mij een afdruk en tevens de belofte dat zijn boek over Spinoza's portretten nu welhaast verschijnen zal."

Dat boek, Spinoza im Porträt, verscheen in 1913.

Jammer genoeg kunnen de online gezette Westermann's illustrierte deutsche Monatshefte, alleen door inwoners van de USA ingezien worden. Ik had dat artikel van Altkirch wel eens willen lezen.

Reacties

Jammer genoeg staat de versie van 1909 met het artikel van Altkirch niet tussen de lijst op metapedia.org (die stopt nl bij 1908).

Stan,
1. Het kleurenportret staat ook afgedrukt achterin in het door jou gesignaleerde boek van Dunin-Borkowski "Der junge Spinoza' uit 1910. Het onderschrift luidt: 'Jugendbildnis Despinozas um das Jahr 1660, Beilage zu S. 247".
2. Op die blz 247 lezen we over de zinnelijke en ambitieuze kwellingen die de jonge Spinoza heeft moeten doorstaan, blijkbaar op grond van de eerste paragrafen van Sp's TIE:
"Despinoza erfuhr damals an sich die Tyrannei der sinnlichen Lust, er litt unter dem verzehrenden Drang nach Reichtum und Ehren und fühlte sich diesen Leidenschaften gegenüber olmmächtig. Leichtsinnige Freunde mögen die inneren Gluten des jungen Denkers geschürt haben. Besonders auffallender Verirrungen scheint er sich aber auch damals nicht schuldig gemacht zu haben. Es brauchte unglaublich viel, um aufzufallen in einer Zeit, die unverzeihlich viel verzieh."
3. Blijkbaar dient het portret voor Dunin-Borkowski als additioneel bewijs dat Spinoza de lichtzinnigheden van de jeugd goed doorstaan heeft. Er wordt immers een keurig geklede zelfbewuste jongeman in afgebeeld en niet een zinnelijke weekling. Kortom, keurig gezelschap, waarmee je je in het openbaar kunt vertonen. Wellicht had D-B het nodig om de imprimatur te rechtvaardigen in die ultramontaanse tijd. Voorstel: zullen we bij dezen dit anonieme portret toch maar benoemen als een goed gelijkend jeugdportret van Spinoza? Bij acclamatie!

Overigens staat hier meer te lezen: http://spinoza.blogse.nl/log/honderd-jaar-ernst-altkirchs-spinoza-im-portrat.html :)

Dank, Leon, voor de verwijzing naar dat eerdere blog. Ik wist wel dat ik blogs over Altkirch had, maar was vergeten dat ik al zo uitgebreid over deze afbeelding geschreven had. Ik vind het leuk daar te zien dat Brunner de mogelijkheid openhield dat het niet 'onze' Spinoza was.
Adrie,
Ik ben jaloers op je: jij bezit blijkbaar dat boek van Duni-Borkowski. Goed van jou te horen dat het daar al in kleur in staat. En op jouw aanwijzing trof ik het ook in kleur aan bij archive.org. Zo is althans dát raadsel opgelost.
D-B interpreteert dat begin van de TTP wel erg psychoanalytisch, waarbij hij aan de mogelijkheid voorbijgaat dat het om een bijna klassieke, retorische stijlfiguur gaat.
Maar dan, Adrie, ik begrijp niet hoe je je voorstel kunt doen om het maar gewoon als Spinoza-portret te aanvaarden. Op grond waarvan? Zo lijkt het net alsof je zegt: het doet er helemaal niet toe! Nee, door mij wordt je voorstel verworpen (luid applaus).

https://archive.org/stream/derjungedespinoz00duni#page/n675/mode/2up

Stan,
1. Een kleine correctie: ik heb Dunin-Borkwski als pdf dank zij jouw signalement in je vorige blog gedownload van archive.org.
2. De jongeman ziet er uit als een 'anständiger Mensch'. Niemand heeft nog een claim op zijn identiteit gelegd, waarom wij dan niet. Vergelijk het met een nog niet geclaimd eiland. Het is dan van degene die er zijn vlag op plant.
3. Mijn punt is uiteraard: om welke reden claimt een Spinoza-kenner 100 jaar geleden, en 200 jaar na Sp.'s dood, dat de onbekende man de jonge Sp. is. Terwijl hij in het geheel niet lijkt op het, waarschijnlijk meest betrouwbare, portret uit de Nagelate Schriften.