Nogmaals over 'On Joy, Sadness and Desire' (3)

Zaterdag 9 mei werd in SMART Project Space aan de Arie Biemondstraat 105-113 te Amsterdam [de toegang is gratis] de tentoonstelling On Joy, Sadness and Desire geopend. Ik heb er op dit weblog al eerder naar verwezen [op 7 april en 23 april]

In dit blog breng ik graag informatie uit het persbericht en foto's die door My Name is Spinoza op Flickr.com werden gezet, bijeen - zonder commentaar.

De tentoonstelling On Joy, Sadness and Desire maakt onderdeel uit van de manifestatie My name is Spinoza. De manifestatie vormt een hedendaagse reflectie op het gedachtegoed van de filosoof Spinoza (1632 -1677), een relevant gegeven, zeker omdat dit gedachtegoed allerlei elementen bevat die het politieke en maatschappelijke debat in Nederland beheersen, zoals vrijheid van meningsuiting, de relatie tussen staat en individu, religie, het publieke domein. Hoewel On Joy, Sadness and Desire wel degelijk inhaakt op deze kwesties, gebeurt dit vanuit het denken over rede en passie en vanuit de gedachte dat beide onlosmakelijk met de mens verbonden zijn. De werken in de tentoonstelling hebben dan ook niet alleen betrekking op het publieke en op politiek, maar ook op het individuele en persoonlijke.

Sinds de Verlichting wordt de ratio in de Westerse samenleving door velen beschouwd als de meest hoogstaande eigenschap van de mens. Toch wordt de menselijke psyche evenzeer gedreven door lust of verlangen en andere emoties, zoals Spinoza al aangeeft in zijn meest bekende werk de Ethica (1677). Hij besluit dit boek met te stellen dat het menselijk leven zich ontwikkelt langs de weg van rede tot vrijheid. Hij realiseerde zich echter ook dat de werking van ons verstand geen kant en klaar gegeven is: we zijn door de natuur namelijk niet alleen uitgerust met een kenvermogen, maar ook met een rijk geschakeerd driftleven. Spinoza maakt een onderscheid tussen drie primaire affecten: vreugde (‘lust’), verdriet (‘onlust’) en begeerte, van waaruit alle andere emoties zijn af te leiden. Overigens is het zeker niet zo dat Spinoza alle emoties schadelijk vond: emoties zijn alleen slecht daar waar ze ons streven naar voortbestaan frustreren en onze activiteit en kracht doen afnemen. In de Ethica biedt hij dan ook principes aan die ons moeten beschermen tegen de kracht van die passies die verhinderen dat wij tot inzicht en begrip komen. Zowel passie als rede kunnen een instrument zijn in het verwerven van kennis en het bewerkstelligen van sociale en persoonlijke verandering. De relatie tussen rede en passie is dan ook een essentieel element in ons streven naar een bevredigend leven als individu en als collectief. In de tentoonstelling komen werken aan bod van zeven kunstenaars waarin deze gecompliceerde verhouding centraal staat.

 


Freee, Spin[Freee]oza [foto Niels Vis]

Freee art collective heeft uitspraken van Spinoza aangepast aan de huidige tijd die discussie oproepen over democratie, consensus en macht. Door de statements aan te brengen op winkelruiten in de omgeving van SMART Project Space (en foto’s hiervan uit te brengen als billboard posters en in een publicatie) brengt Freee deze discussie direct naar het sociale en economische domein van ons dagelijks leven, vanuit de gedachte dat een democratie alleen kan functioneren als iederéén geëngageerd deelneemt – ook binnen het domein van de commercie. [Zie een eerder blog met o.a. een videoverslag]

In Tim Etchells video Kent Beeson is a Classic and an Absolutely New Thing horen we Kent Beasons fantasie over zijn persoonlijke (ideale) toekomst die duidelijke overeenkomsten vertoont met het leven van filmsterren of beroemde rappers. Zijn materialistische en doorsnee droom van succes en rijkdom valt meer en meer uit elkaar doordat hij de tekst niet goed uit zijn hoofd kent en telkens weer opnieuw moet beginnen. Terwijl dit werk vooral de draak lijkt te steken met een kapitalistische hang naar overdreven materiële weelde is Etchells’ video Down Time’ juist gericht op gevoelige introspectie. We zien een tien minuten durende opname van Etchells gezicht terwijl hij denkt aan de keren dat afscheid nemen een grote emotionele indruk op hem heeft gemaakt. In de voice-over probeert hij zich te herinneren wat hij gedurende de tien minuten dat de camera zijn gezicht in beeld brengt, precies dacht.

Freedom by spinozamanifestatie.
Mark Titchner, Nature's song [foto: Niels Vis]

Mark Titchner raakte geïnteresseerd in Spinoza’s pogingen een rationeel kader aan te brengen rondom de emoties en verbindt dit aan het verlies van vrijheden, op touw gezet door regeringen, de kerk en de samenleving als geheel. In zijn speciaal voor dit project ontworpen banners, die zowel binnen als buiten de tentoonstellingsruimte te zien zijn, legt hij met tekst en beeld een relatie tussen onder meer Spinoza’s opvattingen over de menselijke natuur, kapitalisme en de uitputting van natuurlijke bronnen, en tussen democratie, macht en migratie. Daarnaast realiseert hij een performance rondom twee door hemzelf geschreven songteksten gebaseerd op teksten van de Weather Underground, een Amerikaanse radicaal linkse beweging uit de jaren 1970.

DSC00715 by spinozamanifestatie.
Mark Titchner, YOU CANT HATE NATURE,
Mathilde ter Heijne, 1,2,3...10 wie niet weg is, is gezien
[foto Tom Biernebroodspot]

Mathilde ter Heijne’s radio’s in de geluidsinstallatie 1, 2, 3, … 10, wie niet weg is, is gezien laat politieke speeches horen van het midden van de jaren 1960 tot eind jaren 1990 die geleidelijk aan een kakafonie van stemmen en uiteenlopende meningen uitmondt.

Sebastian Diaz Morales’ video installatie Lucharemos hasta anular la ley (We will fight until annulling the law) draait om het katalyserend effect van publiek geweld en om geweld als een poging tot spreken. Het werk is gebaseerd op filmbeelden van een protest in Buenos Aires tegen een nieuwe wet die handel op straat verbiedt.

nemes 1 by spinozamanifestatie.
Ioanna Nemes, Monthly Evaluations (Vanishing Point series), 2008
[foto Niels Vis]

Ioana Nemes toont de serie Vanishing Point een afgesloten reeks werken uit het doorlopende project Monthly Evaluations. De werken representeren een drietal dagen uit haar eigen leven die een overeenkomst hebben in gevoelswaarde en onderwerp. Ze dragen geëmotioneerde teksten waaruit frustratie en woede spreken over de inperking van individuele vrijheid door kerk en overheid, vooral daar waar het individuen betreft die niet geacht worden voor zichzelf te kunnen zorgen.

DSC00701 by spinozamanifestatie.
Pia Lindman, Puntila Project, 2008 [foto Tom Bierenbroodspot]

Pia Lindmans installatie Puntila Project – spiritual journeys vormt een stiltepunt in de veelheid van stemmen die in de tentoonstelling te horen is: zij nodigt de bezoeker uit plaats te nemen in haar werk en vanuit het eigen innerlijk spiritueel contact te maken – al dan niet met behulp van Finse wodka. Het werk legt een verband tussen de Finse drinkcultuur en psyche, de (al dan niet vermeende) spirituele inzichten die het gebruik van drogerende middelen met zich kunnen brengen en de conditionering van emoties, zoals het geëxalteerd raken over het Finse landschap als onderdeel van het ‘Fins’ zijn.