Ook in Thomas Nagel's laatste boek geen Spinoza

In het verlengde van het blog “Naturalisme én teleologie in Spinoza's filosofie!” dat al diverse reactie kreeg, wijs ik – getipt door Wim Klever – op het nieuwste boek van

Thomas Nagel, Mind and Cosmos. Why the Materialist Neo-Darwinian Conception of Nature is Almost Certainly False. Oxford University Press. 2012, 144 blz. ISBN: 9780199919758

Nagel is vooral bekend van zijn beroemde essay What is it like to be a bat? (1974), waarin het hem ging om de uniciteit van individuele ervaring. En veel geciteerd – ook in dit blog – is zijn “view from nowhere”. Daarin líjkt hij iets Spinozistisch te hebben, Thomas Nagelmaar Nagel doet niets met en lijkt niets te hebben aan Spinoza. Ook in dit laatste boek van deze 75-jarige analytische filosoof komt Spinoza niet voor (zo is bij Amazon te zien - en bij books.google).

De bekommernis van Nagel is de mijne: tegengaan van eenzijdig materialistisch reductionisme (dat hij omschrijft als “the thesis that physics provides a complete explanation of everything”). De wetenschap die tot volledige verklaringen wil komen moet een nieuwe weg inslaan. Ben ik met hem eens, maar ik denk dan aan: méér Spinoza.

Maar Nagel gaat de teleologische kant op en wil dat de wetenschap niet alleen van 'fysieke feiten' en van mechanistische oorzaken mag uitgaan, maar dat een geldige verklaring mede van doelen en waarden mag uitgaan. Hij ziet “mind, meaning and value as fundamental as matter and space-time in an account of what there is.” Hij vindt dat de bewuste geest, dat unieke product van het leven, een eigen plaats dient te krijgen in theorieën over het universum. Want, zo is te lezen in de - overigens niet bijster interessante - bespreking van Hendrik Spiering in de NRC van gisteren: "niet alleen bood de natuur ruimte voor het ontstaan van bewuste wezens met een geest, de natuur is ook nog eens begrijpelijk voor dergelijke wezens. Dit zijn fundamentele kenmerken van het universum, geen bijproducten van toevallige ontwikkelingen die kunnen worden verklaard zonder enige verwijzing naar geest."

Hoe dat moet? Daartoe biedt Nagel zelf ook geen begin van een voorstel voor hoe dat dan aan te pakken. Goed beschouwd komt hij niet verder dan het enthousiasme van de Duitse romantici die ook zo in extase konden raken van hoe – zoals zij Spinoza begrepen – in het denken van de mens het universum tot bewustzijn kwam. Zo zou ook Nagel vinden, haal ik uit Spiering’s stukje: "Elk van onze levens vormt een deel van het lange proces waarin het universum geleidelijk wakker wordt en zich bewust wordt van zichzelf." Nagel ontkent niet dat we een materieel karakter hebben, maar benadrukt dat we ook een mentaal karakter hebben. Zeker, geheel ook Spinoza's waarheid. Maar ik vrees dat Nagel uiteindelijk toch een dualistisch concept inzake materie – geest heeft. De toevallige uitkomst van de evolutie wordt dan vanaf het begin van de wereld de belofte van leven, van bewustzijn, van logica en… van morele waarden.

Hij zou dat overigens allemaal niet bovennatuurlijk bedoelen, en hij zegt ook niets te moeten hebben van 'intelligent design', maar wil toch dat op een of andere manier waarden (dingen die uit zichzelf goed zijn, onafhankelijk van wat wij van waarde vinden) in onze wereld komen. (Creationisten schijnen het boek volgens de NYT al te omarmen).

__________

Bespreking Hendrik Spiering in NRC Handelsblad van 2 maart 2013

Review Elliott Sober in de Boston Review

Review Simon Blackburn in de New Statesman

Zie blog van Eric Schliesser van 10 December 2012: "Thomas Nagel and the Principle of Sufficient Reason (or, on unprincipled natural teleology)" 

review Jennifer Schuessler in de NYT

aanvulling 12 juni 2013

Vandaag een blog van Rabbi Eliyahu Fink op The Jewish Press n.a.v. de commotie n.a.v.  Nagels boek: "For deviating from the orthodox scientific position, Nagel has been abused, maligned, outcast, and insulted. Indeed, the tables here are turned. Nagel is a heretic of heresy. He is rejecting a nearly universally held position amongst his peers. One could say that despite his theological beliefs, he is more like Maimonides or Spinoza (l’havdil) than Dawkins or Hawking."

Aanvulling 18 jan. 2016

Intussen kwam ook de Duitse vertaling uit:

Thomas Nagel: Geist und Kosmos. Warum die materialistische neodarwinistische Konzeption der Natur so gut wie sicher falsch ist. Suhrkamp Taschenbuch Wissenschaft Berlin. 2016. 187 S., 14,00 Euro 

Cf review van Simone Guski, volgens wie het boek al een klassieker zoui zijn! 

 

Reacties

Bericht aan slot blog toegevoegd