Oproep aan moslims om IS af te wijzen bestrijden of IS bestrijden?

Zonder Spinoza's naam te noemen kun je wellicht toch laten zien door zijn filosofie geraakt te zijn, denk ik.

Maandag drukte Trouw de volledige Abel Herzberglezing af waarnaar op de voorpagina werd verwezen met de kop "Moslim hóeft IS niet af te wijzen". Het betrof slechts een kleine passage in die lezing, die als in het voorbijgaan werd gezegd, maar die zo wel landelijke bekendheid kreeg. [PDF van de lezing op de website van de gemeente Amsterdam].

Vandaag heeft de opiniepagina van Trouw een tuiltje reacties op die lezing, waaronder die van deze blogger. Ik neem hem in dit blog op, hoewel Spinoza's naam niet valt.

Het gaat beide burgemeesters om de publieke zaak - om de vrede en de rust in de staat, zoals Spinoza het zou formuleren: hoe om te gaan met adhaesie getuigen voor IS resp. oproepen tot afstand nemen van IS. Daar zullen we door het besluit van de regering om als Nederland deel te nemen aan de bestrijding van IS in Irak, de komende tijd vaker mee geconfronteerd worden. 

Hier mijn ingezonden brief: 

Tegenstrijdig

Burgemeester Van der Laan had voor hij zijn, in hoofdzaak voortreffelijke, Abel Herzberglezing uitsprak, nog eens goed naar zichzelf moeten luisteren en er nog eens over na moeten denken. Hij doet namelijk prima aanbevelingen: ga in gesprek met de ander, luister goed naar de ander en probeer achter diens morele kompas te komen.

Maar vervolgens neemt hij zijn Rotterdamse collega de maat door diens oproep aan alle moslims om IS openlijk af te wijzen, vanuit zijn eigen (superieure?) morele kompas te verstaan als: wie zwijgen worden weggezet als medeverantwoordelijk.

Daarmee laat hij zien geen respect te hebben voor de morele bedoeling van die collega. En dat druist in tegen zijn eigen, in diezelfde lezing geformuleerde normen en waarden. En zo werd het een lezing met een innerlijke tegenspraak. Wat hij in het voorbijgaan zei, kreeg van de redactie terecht in de kop op de voorpagina de zware lading die het bevatte: 'Moslim hóeft IS niet af te wijzen.'

Stan Verdult Maastricht [cf. alwaar ook de overige brieven]

                 

Reacties

Het moet niet SPECIAAL aan moslims of van ALLE moslims publiek gevraagd (of geeist) worden om de barbaarse moorden van IS af te wijzen, dat licht Burgemeester van de Laan toe in zijn volgende zin, omdat je moslims daarmee in het hokje plaatst van de IS terreur en extremisme. De kop 'Moslim hoeft IS niet af te wijzen' van Trouw boven zijn lezing is misplaatst en verwijst naar de eigen dwingende moraliserende hokjesgeest van Trouw. Van der Laans uitspraak is juist niet in tegenspraak met zijn lezing. Er wordt hem iets in de mond gelegd wat hij niet zegt en ook niet uit de lezing opgemaakt kan worden. Hij is juist tegen dat over een kam scheren van alle moslims en het onnadenkend in verband brengen met de amorele kompas van IS barbarij.

Vinden dat alle Nederlandse moslims publiekelijk afstand zouden moeten nemen van de barbaarse moorden door IS (zoals Van der Laan van zijn R'damse collega weergeeft), is toch niet "moslims in het hokje van de IS terreur en extremisme plaatsen"? "NotInMyName" twitteren of zo'n bord omhoog houden, is toch juist laten zien en horen dat je NIET in dat hokje zit? Hoe kan de oproeper tot zo'n uiting dan beschuldigd worden hen WEL - generaliserend - in dat hokje te stoppen? Zo wordt elke sociale oproep een tegenstrijdige "onmogelijke figuur" - als we niet op de ware intenties letten.

De kop van Trouw suggereert dat Burgemeester van der Laan vindt dat Moslims zich niet hoeven uit te spreken over de IS barbarij. En dat zegt hij helemaal niet. Hij zegt dat iedereen zich daartegen vanuit zijn of haar opvattingen kan uitspreken of tegen stelling kan nemen, maar dat we juist niet speciaal gericht daartoe tot de moslims of welke gelovige of niet gelovige daartoe moet oproepen. Mensen moeten en kunnen zelf beslissen hoe ze tegen IS protesteren en doen dat ook. Vinden dat alle Nederlandse moslims publiek afstand zouden moeten nemen van iets wat ELK weldenkend mens op voorhand barbarij vindt plaatst moslims in een achtergestelde en elke moslim in een verdachte positie.
Hoe moeten we ons dat voorstellen dat publiekelijk afstand nemen? Niet elke sociale oproep maar deze makkelijke oproep moeten we wanTROUWEN.

Stan,
1. In Brandpunt van j.l. zondag stelde een NL socioloog die in Berlijn doceert, op grond van onderzoek in verschillende Europese landen, dat 70% van de moslims er een uiterst orthodoxe interpretatie van de islam heeft die geen ruimte laat voor heterodoxe opvattingen. In Spinoza's terminologie: het zijn sceptici die de rede ondergeschikt achten aan het heilige geschrift, i.c. de koran (TTP15.1-2). Bovendien is meer dan 40% anti-joods.
2. In Br30.II.2 zet Sp. zijn motieven voor godsdienstkritiek uiteen. Hij hoopt daarmee de 'vooroordelen van de theologen' te beïnvloeden, de orthodoxen (de sceptici), en vooral 'de meer verstandige mensen' onder hen, namelijk diegenen die al beïnvloed waren door het cartesianisme.
3. IS heeft ultra-orthodoxe opvattingen over de islam, in Sp.'s termen: ze zijn eveneens sceptici, en bovendien tot in het uiterste onverdraagzaam en gewelddadig.
4. Welnu, de NL moslims zijn voor het overgrote deel eveneens orthodox en weinig verdraagzaam t.o. heterodoxe opvattingen. Maar ze zijn gelukkig niet gewelddadig. En je vermoedt dat ze, hoewel ze tot Sp.'s sceptici behoren, in ieder geval 'tot de meer verstandige mensen' onder hen behoren.
5. Het is dan voor hun eigen bestwil beter als ze wat luider afstand namen van IS, die hun orthodoxie in een misdaad doet verkeren. Het gaat ook om de vrijheid van meningsuiting, Sp.'s derde punt in Br30. De democratische rechtsstaat vraagt om bijdragen van minderheden aan het publieke debat en onderdrukt ze niet.

Adrie,
Van der Laan geeft zijn onorthodoxe mening positief weer en zonder vooroordeel. Het beïnvloeden van theologen die nog in het paradijs geloven is hier niet aan de orde. Jouw remedie tegen het over een kam scheren van mensen uit een gedifferentieerde islamitische gemeenschap, door te concluderen op grond van o.a. Spinoza (?) dat het voor hun eigen BESTWIL beter is als ze wat luider afstand nemen van IS, is ongehoord belerend. Je zegt een puntig lesje op die IS misdaden eenvoudig met niet gewelddadige maar wel rechtlijnige islamitische geloofsopvattingen laat verkeren, want anders... is die meerderheid van moslims de klos? Goed bedoelt misschien, maar het heeft dan niets meer met persoonlijke vrijheid van meningsuiting en van vrijheid van meningsuiting van minderheden in onze democratische rechtstaat te maken.

Bas,
1. Als ik belerend ben, dan ben ik het in commissie, want de de NRC van gisteren komt Arjan Erkel (zelf gegijzeld geweest door de islamieten van Dagestan) tot eenzelfde conclusie.
2. Het probleem is dat de IS-orthodoxie een extreme (en gewelddadige) variant is van de orthodoxie die 70% van de islamieten in Europa aanhangt. Het gevolg is dat het voor de laatsten moeilijk is om zich radicaal van hen te distantiëren. Blijkbaar omdat ze diep het gevoelen hebben dat IS een kern van het ware geloof vertegenwoordigt. Vergelijk het met de ultra-orthodoxe joden in Israel. Ze worden met gemengde gevoelens bekeken door de orthodoxe joden. Enerzijds bewondering voor de radicaliteit en totale toewijding aan hun geloof, anderzijds ergernis om hun betweterij en bevoorrechte positie. Bij de protestanten en katholieken in Nederland gold dat in het, nog niet zo lange, verleden evenzo.
3. We leven in een democratische rechtsstaat. Dat betekent: de meerderheid regeert, de minderheid heeft rechten. Ze dienen zich dan wel kenbaar te maken in het publieke discours. De islamieten vormen zulk een minderheid. Ik neem aan dat de meesten tegenstanders van IS zijn. Het is jammer dat het niet wat duidelijker gehoord wordt. Als ze deelnemen aan het debat wordt de kans groter dat de tolerantie voor heterodoxe opvattingen in de islam groter.
4. Lees wat Spinoza over religieuze scherpslijpers zegt. Ik heb een paar verwijzingen gegeven. Leerzame kost!

Adrie, dank voor je heldere uiteenzettingen op dit blog. Hier kunnen we wat mee.
Je hoort wel een aantal personen uit de Nederlandse moslimwereld, maar de meeste geluiden gaan toch vooral over het zgn. gediscrimeerd worden en weggezet worden in de hoek van "wie niet laat merken tegen IS te zijn is voor". Bas B. lijkt vooral daar oor voor te hebben. Maar dat is toch de minor-discussie en gaat voorbij aan de kern van de zaak.

Adrie,
Stan en jij dreigen een totaal verkeerde draai aan de discussie te geven. Stan blaast de zaak op in zijn brief door de burgemeester van der Laan in een tussenzin verkeerd te verstaan en doet dan of de burgemeester van Amsterdam geen respect in zijn lezing toont voor een Rotterdamse collega burgemeester. En Spinoza leefde in een tijd dat scherpslijpers de dienst uitmaakten in Nederland en dat is hier helemaal niet aan de orde. We kunnen ons dan toch niet door angstgevoelens van de mainstream voor IS en hun vermeende messenslijpers laten motiveren en regeren.
Anders ligt dat op het wereldlijke politieke toneel, maar daar ging de discussie niet over. De kern van de zaak is dan toch dat we geen geloofspolitie en anonieme kliklijnen moeten willen hebben in Nederland, maar dat we naar een bestuur en uitvoerende macht streven die zonder aanzien van personen alle misdaden en zo mogelijk ook misdaden tegen de menselijkheid buiten onze landsgrenzen bestrijdt.
We moeten doen waar we goed in kunnen zijn, zoals Spinoza in lenzen slijpen en het verbeteren van het verstand.

Bas,
Mede dank zij Spinoza zijn de theologische scherpslijpers in dit land aan de kaak gesteld, althans m.b.t. het christendom. Dissidentie op godsdienstig gebied wordt in de islam niet getolereerd, in Nederland niet, en in het Midden-Oosten al helemaal niet. Tolerantie kan alleen door een openbaar debat plaatsvinden binnen de islamitische geloofsgemeenschap en daarbuiten. Het is jammer dat dit niet gebeurt. De studie van het Theologisch-politiek traktaat van Spinoza -dat voornamelijk met voorbeelden uit Oude testament geïllustreerd wordt, maar per implicatie ook voor het christendom en de islam geldt - zou daarbij van veel nut kunnen zijn, ook voor de situatie in Nederland. Zwijgen over misdaden die uit naam van jouw geloof worden begaan werkt beslist averechts.

Adrie,
Je lijkt Spinoza nogal naïef uit joods-christelijk schuldgevoel te bewonderen en aan Nederlandse islamieten als het lichtend ongelovig voorbeeld te willen stellen?
Of bedoel je spreek voor je zelf zou ik willen zeggen en niet uit naam van welke God dan ook!

Bas, ik denk dat je me verkeerd begrijpt. De TTP geeft een deconstructie van de godsdienst. Dit wordt door Sp. voornamelijk geïllustreerd aan het jodendom.Dezelfde methode is op dezelfde wijze, hooguit met andere voorbeelden, toepasbaar op christendom en islam. Het gaat om de methode van Spinoza, niet om welke vorm van idolatrie dan ook voor de filosoof zelf.

Spinoza's wetenschappelijke methode wil geen enkel religieus geloof in God uitbannen en zeker niet vervloeken, maar volgt een redelijke ofwel verstandelijke orde. God is daarin een natuurlijk begrepen begrip een zelfstandige werking of kenmerk van een niet gelovige orde. Uit naam van een gelovige ordening de dingen godsdienstig opvatten levert dan geen juist begrip of kennis op van de werkelijkheid. Toch beschouwen gelovigen hun God als het ware geestelijke zijn. De bestaande werkelijkheid doet of schijnt er ondanks al het en hun lijden in hun bovennatuurlijke visie niet echt toe te doen. God weet alles al. Zij willen liever niets te weten en des te gemakkelijker van hun in naam van God georganiseerde leermeesters aannemen. Breng de goedgelovigen daar maar eens vanaf.
De natuur en de immanente werking van die natuur staan bij Spinoza model voor God. M.a.w. hij trekt God een identificeerbaar jasje aan wij moeten het daarmee doen en dus als levende of bestaande onderdelen van die natuur ons eigen bestaan en voortbestaan ordenen. Kennisneming van de werking van de natuur is voor ons mogelijk, juist omdat wij ook met onze eigenschappen zijn en denken naar de onbegrensd wisselwerkende natuur zijn opgebouwd. De studie daarvan zal via de moderne wetenschappelijke ontwikkelingen verlopen. De kennis die daarmee opgedaan wordt zal zinnig en onzinnig toegepast gaan worden.

Zo is het ook met Spinoza's voortreffelijke methode. De geloofstaal volgt een hiërarchische en geen dynamische natuurwetmatige ordening. Ze loopt altijd achter de snel veranderende omstandigheden aan.

Spinoza zag dat in zijn tijd al gebeuren. Hij streefde daarom naar een meer verstandelijke vooral bestuurlijke ontwikkeling van mens en maatschappij, waarin ook de goedgelovige zijn weg kan vinden. In zijn tijd sloeg hij psychologisch voorzichtig en constructief een voor gelovige tijdgenoten moeilijke begaanbaar pad in, dat meer mensen, en niet slechts wetenschappers, nu pas als methodisch(re)constructief en natuurlijk begaanbaar herkennen. Maar er zijn geen simpele oplossingen en toepassingen gegeven.

"Hoe voorkomen wij dat deze discussie ontspoort ... zonder zelf onverdraagzaam te worden?" Met een vette knipoog naar burgemeester Van der Laan val ik terug op de centrale vraag in de Abel Herzberglezing 2014.

Ik lees Van der Laan's betoog in het verlengde van de wapenspreuk van Amsterdam: "Heldhaftig, vastberaden en barmhartig", genoemd op p2.

De interessante blogdiscussie rondom de brief van Stan gaat over de passage op p6. Een pagina eerder, onder de kop "(On)verdraagzaamheid", tref ik de naam Spinoza aan (zijn naam valt dus wel degelijk in de Abel Herzberglezing):
"Tegelijkertijd hebben wij met elkaar ook een enorme track record van acceptatie, verdraagzaamheid, humaniteit en bescherming. Er zijn net zo eindeloos veel voorbeelden in de geschiedenis: van Spinoza tot Mandela en van Multatuli tot Sacharov. Denk ook aan gezworen vijanden die elkaar de hand toestaken: Ronald
Reagan en Michael Gorbatsjov, of Rabin en Arafat. En veel dichter bij huis en bij nu: gewoon hoe het meestal toegaat in Amsterdam en Nederland."

Naar mijn beleving trekt Van der Laan de wapenspreuk van Amsterdam zo door naar "acceptatie, verdraagzaamheid, humaniteit en bescherming". En dan zegt hij: "We leven met verschillende morele kompassen, in een wereld vol brandhaarden ... We zullen elkaars morele kompas moeten leren kennen, en erkennen dat dat kompas vaak voortkomt uit leed." Daarna volgt de 'generaliserende' passage over de IS, het hokje en de kam. Tenslotte de conclusie: hoe kunnen we onverzoenlijkheid, discriminatie en haat tegengaan, en mensen daartegen beschermen? "Met elkaar in gesprek gaan, vooral luisteren en proberen te begrijpen."

Ik vermoed dat burgemeester Aboutaleb van Rotterdam ("Sterker door strijd") in het geval van de IS een ander referentiepunt hanteert. Juist omdat hij zich heeft verdiept in het morele kompas van de IS, in woorden en daden, in verhouding tot de goedgelovigen, is mijn indruk.

De conclusie van Van der Laan vind ik daarom lovenswaardig, soms wenselijk maar niet altijd praktisch. Heb jij wel eens geprobeerd iemand te bevragen naar zijn moreel kompas? Spinoza wel, in 1672, bij de gebroeders De Witt.

Maar ja, dat was natuurlijk in Den Haag ("Vrede en recht", sedert 2012)

Prima reactie, Wim,
Alleen wil ik er nog evenop wijzen dat mijn "hoewel Spinoza's naam niet valt" sloeg op mijn ingezonden brief - niet op de lezing. Uiteraard had ik gezien dat Van der Laan ook Spinoza noemde in zijn opsomming van voorbeelden van "acceptatie, verdraagzaamheid, humaniteit en bescherming."

Beste Stan, ik wist het niet zeker omdat geen van de scribenten naar deze passage had verwezen. Past toen ben ik mij in de lezing van burgemeester Van der Laan gaan verdiepen. Uiteindelijk heeft deze omweg mij vanochtend een interessante trouvaille opgeleverd die ik formuleer als stelling:

Stelling 1: Het zeer korte geschrift Ultimi barbarorum (1672) maakt deel uit van Spinoza's werken.
Stelling 2: Ultimi barbarorum moet worden ingevoegd tussen Tractatus theologico-politicus en Ethica (http://benedictusdespinoza.nl/) en kan worden afgekort als UB.

De bewijsvoering laat ik nu even achterwege.

Wim,
We zijn het eens.
Heb je ook kennis genomen van mijn blog: De leuze "Ultimi barbarorum" is een van de werken van Spinoza! Zijn kortste!

http://spinoza.blogse.nl/log/de-leuze-ultimi-barbarorum-is-een-van-de-werken-van-spinoza-zijn-kortste.html

Wim,
Spitsvondig. Maar als je mijn eerste twee reactie terugleest, is dat nu juist de kritiek die ik op Stans brief en Trouw heb. Ik heb bewust extrimistische IS terreur (van der Laan) en barbarij vermeld in mijn eerste reacties en dat je daarop verstandig moet reageren. Daarbij is die triviale tekst, die bij Leibniz gevonden is, algemeen bekend. Het is geen nieuwe ontdekking en ook geen concreet geschrift van Spinoza en kan dus niet verheven worden tot UB. In mijn herinnering is het oorspronkelijk een aanvullende uitspraak van Erasmus m.b.t. het kinderlijke en letterlijke geloof dat niet op inhoudelijke kennis en 'geloofswaarheid' was gebaseerd. Spinoza zou dan daarmee op de aanstichters van die moord de verantwoordelijke Oranjeklanten hebben willen wijzen, die kenden Latijn. De aangedikte kop van Trouw en Stans ingezonden brief geven de woorden m.b.t. het niet willen plaatsen van moslim in een verdomhoekje van van der Laan gewoon onjuist weer en daar ging het mij in eerste instantie om.

Gevonden Erasmus Of The Low Countries
auteur: Tracy, James D.
Kennelijk was het Spinoza en zijn tijdgenoten bekend dat daar beestachtige of onbeschaafde gelovige mensen mee werden bedoeld en heeft Spinoza er volgens Leibniz er met ultimi een schepje bovenop gedaan. Maar hij heeft die leuze niet ergens aangeplakt en misschien niet eens opgeschreven. Hij heeft zich verstandelijk bedacht of is door zijn hospes tot rede gebracht. Daar is geen bewijs voor. Wel dat het voorval terloops door Leibniz wordt vermeld en dat daarbij veel (leuke) zinsels zijn ontstaan zie Blog Stan. Ja Wim, nu zijn we weer terug bij af bij de kop van Trouw en Stans adhesie daarmee. In de tekst van Burgemeester past zijn opmerking over het al te snel en gemakkelijk of lichtvaardig generaliseren van ingewikkelde problemen. Maar ik zal er verder geen woorden meer aan verspillen, want IS bestrijden is kennelijk al moeilijk genoeg.

Bas, ik ben niet spitsvondig en ik heb niet zo'n flitsende pen als Stan. Ik moet mijn reactie in tweeën delen, eerst over dat stuk van twee woorden, dan graag later op jouw scherpe, gewaardeerde reactie.

Stan, ik kende je blog over dit onderwerp niet, ik ben aangenaam verrast dat jij in september 2013 tot die conclusie kwam. Ik heb het snel gelezen maar ik wil graag alsnog proberen om 'mijn eigen' vorm van bewijsvoering bij mijn twee stellingen te voegen.

Ik grijp daarvoor weer eens naar Spinoza's VV, in de vertaling en met het commentaar van Wim Klever (1986). Voor de scherpte van denken van beide heren heb ik veel ontzag, respect en waardering ontwikkeld. Om te beginnen ga ik mijn twee stellingen benaderen als fictie (par.50, hoofdstuk IV)

Stelling 1: Het zeer korte geschrift Ultimi barbarorum (1672) maakt deel uit van Spinoza's werken.

Deze stelling is 'onmogelijk' , vertaalt Klever, als wij het niet zonder contradictie als bestaand kunnen denken (par 53, commentaar p158). Mijn contradictie is dan dat Leibniz er over geschreven heeft en dat er daarin sprake is van een papier met de woorden "Ultimi barbarorum!" van de hand van Spinoza. Leibniz staat niet bekend als een aperte, compulsieve leugenaar, zijn verslag van het gebeuren staat niet bekend als vervalst. Daarom vind ik de stelling niet onmogelijk.

'Noodzakelijk' noemt Spinoza wat we niet zonder contradictie als niet-bestaand kunnen denken. Als ik zou zeggen dat het stuk "Ultimi barbarorum" niet bestaat, ga ik in tegen het verslag van de meningen van drie personen: Spinoza, zijn huisbaas en Leibniz. Spinoza die zegt het geschreven te hebben. De huisbaas die de deur op slot hield om Spinoza te beletten om naar buiten te gaan. De ingewikkelde gedachte dat Spinoza zonder een papier naar buiten zou willen gaan en toch tegengehouden werd, is niet door Leibniz verwoord. Daarmee acht ik de stelling noodzakelijk. Tot/tenzij er andere bronnen gevonden worden.

'Mogelijk', wat we zonder contradictie als bestaande of niet-bestaande kunnen denken, valt voor mij af. Er bestaat natuurlijk wel een mogelijkheid dat Wim Klever het niet eens is met mijn interpretatie :). Van Spinoza zelf verwacht ik geen uitsluitsel, de kans dat het originele stuk Ultimi Barbarorum ooit nog eens opduikt acht ik nihil.

Stelling 2: Ultimi barbarorum moet worden ingevoegd tussen Tractatus theologico-politicus en Ethica (http://benedictusdespinoza.nl/) en kan worden afgekort als UB.

Deze stelling vind ik achteraf aanvechtbaar vanwege het woordje 'moet'. 'Kan' of 'mag' was beter geweest. Maar aangezien Stan Verdult, de auteur van de blog van 1 september 2013 tevens het beheer voert over de website kan/mag hij zelf zijn consequentie trekken.

Inhoudelijk vind ik het stuk Ultimi barbarorum van belang in de discussie over de brief van Stan. Juist omdat het niet werd geschreven over onze IS en Moslim maar over bloeddorstige lieden en (vermoedelijk stilzwijgende) omwonenden in Den Haag in de 17e eeuw.

Wim, wat je over de modaliteiten stelt die op je 1e stelling van toepassing zouden zijn, komt 'mogelijkheid' toch echt als enige in aanmerking. Het betreft een stelling over een historisch gegeven en de berichten daarover brengen ons nooit verder dan de 1e kennissoort (van horen zeggen en schrijven): het is mogelijk een historisch gegeven, maar er kan altijd nog een nieuw gegeven opduiken dat een ander licht werpt.
Wat je 2e stelling betreft kun je weer wél stelliger zijn: uit alles wat we weten, zijn de data van de respectieve werken goed te dateren: TTP 1670, UB 1672, E gereed 1675, gepubliceerd 1677.

Stan, ik neem het van je aan. De mogelijkheid van een geschrift Ultimi barbarorum als mogelijk deel van Spinoza's werken is voor mij voldoende zolang er geen nieuw gegeven is.

Bas, je snapt wel dat ik nu Ultimi barbarorum zou willen invlechten in jouw betoog. Ik gebruik daarvoor (vind het maar niet erg) de woorden van jouw openingszin tot de volgende misvormde illustratie anno 1672:

Het moet niet SPECIAAL aan de Hagenaars van 1672 of van ALLE Hagenaars van 1672 publiek gevraagd (of geëist) worden om de barbaarse moorden van de moordenaars van de gebroeders De Witt af te wijzen, dat licht de Burgemeester van Amsterdam toe in zijn volgende zin, omdat je Hagenaars van 1672 daarmee in het hokje plaatst van de terreur en extremisme van de moordenaars van de gebroeders De Witt. En dan kopt Trouw in 1672: "De Hagenaar hoeft de moordenaars van de gebroeders De Witt niet af te wijzen (... zegt de Burgemeester van Amsterdam...)."

Inderdaad, zo'n betoog staat in een absoluut verkeerde context, de logica is ver te zoeken en de kop van Trouw in 1672 komt wel erg cru over.

Want wat was er gebeurd? "Na de eerste moordaanslag schreef Johan de prins met het verzoek zich uit te spreken tegen de negatieve uitingen richting de broers. De prins weigerde en lokte extra volksverzet uit door zich publiekelijk te onthouden van steun aan de gebroeders De Witt .....
Die dag (waarop de moord plaatsvond) waren 's morgens in de vroegte talloze pamfletten in de stad opgehangen, waar in bedekte termen tot de moord op de gebroeders De Witt werd opgeroepen. Eén daarvan was op de toegangsdeur van de plaatselijke Nieuwe Kerk geplakt. De predikant van deze kerk, dominee Simon Simonides, had in zijn preken verkondigd dat de gebroeders De Witt duivels waren die uitgedreven moesten worden, dus het wekte geen verwondering dat het vlugschrift aan zijn kerkdeur hing. .....
Er werd nooit een justitieel onderzoek ingesteld naar de dubbele moord. .....
In 1678 werd medeplichtige Johan Kievit zelfs burgemeester van Rotterdam. Andere medeplichtigen kregen officieel jaargeld (Wikipedia - Moord op de gebroeders De Witt)"

Achteraf gezien, denk ik, had een anoniem plakkaat met "Ultimi barbarorum" er op enkele vooraanstaande Haagse burgers misschien aan het denken of tot berouw kunnen aanzetten. Politieke tegenstanders van De Witt, bijvoorbeeld. Maar helaas! - niemand heeft zo'n plakkaat zien hangen! Daarom kun je zeggen dat het bestaan van een geschrift "Ultimi barbarorum" een mogelijkheid is, het kan ook niet bestaan hebben. Want het blijft van 'horen zeggen en schrijven', zoals Stan terecht zegt.

Bas, dank voor je geduld bij de Haagse uitweiding hierboven. Terug naar 2014, want het gaat over de lezing van burgemeester Van der Laan.
1.Voor mij ligt de sleutelpassage op pagina 5 onder (On)verdraagzaamheid. "Je kunt gerust zeggen dat de mensheid niet zo'n erg goede ‘track record’ heeft als het gaat om de omgang met mensen die 'anders' zijn. ..... Tegelijkertijd hebben wij met elkaar ook een enorme track record van acceptatie, verdraagzaamheid, humaniteit en bescherming. Er zijn net zo eindeloos veel voorbeelden in de geschiedenis: van Spinoza tot Mandela en van Multatuli tot Sacharov."
2. Op pagina 4 gebruikt Van der Laan voor het eerst "wij", daarna zegt hij het steeds meer. In deze passage heeft hij het zelfs over 'wij met elkaar'. Abel Herzberg gebruikt 'wij' in de paragraaf op p5 zelfs acht keer. Het gaat niet om de "wij" in de zin van "wij allemaal", het gaat om "ik vind dat wij....".
3. Want, zo lees ik het, Van der Laan is bezig met massacommunicatie, met beïnvloeding, hij wil een groter "wij" van eensgezindheid creëren. Dat is zijn vak en zijn beroep en dat ziet hij als zijn taak als burgemeester. Er is niks mis met een groot hok van "wij met Van der Laan", maar daarmee heeft hij iedereen met een afwijkend moreel kompas buitengesloten of aan zijn lot overgelaten. Buiten het hok van "wij met Van der Laan" kunnen zich gemakkelijk nieuwe hokken gaan vormen, of bestaande hokken zich bewust verder gaan onderscheiden. "Niemand wil in een hokje geplaatst worden, behalve extremisten?" Ik geloof er niets van. Daarom zei ik: lovenswaardig, maar niet altijd wenselijk en soms onpraktisch. En toen kwam ik op Ultimi babarorum uit.
4. Anderzijds vat ik het mogelijk verschil van inzicht tussen twee burgemeesters niet zo zwaar op als Trouw. "Hoe dacht jij de IS aan te pakken in jouw stad, collega? Ik heb er nog eens over nagedacht, ik denk er zó over. En jij?"
In Den Haag denken ze er vast weer anders over. Zo is het wel genoeg, denk ik, ik sluit af.

Hagenaars in 1672 en Rotterdammers en Amsterdammers in 2014.

Den Haag 1672: raadspensionaris J. De Wit, 'de premier' van het land, bezoekt zijn gemartelde broer die gevangen zit in een zolderkamer van van zijn 'regeringsgebouw' aan het binnenhof in de hofstad. Beide broers worden nu ingesloten en daarna volgt een barbaarse lynchpartij van de republikeinse de Witten door gewelddadige oranjeklanten. De prins en zijn hovelingen houden zich als opdrachtgevers angstvallig afzijdig. Burgemeester en bestuurders in het land moeten na de orangistische staatsgreep en machtswisseling kleur bekennen: oranje of je bent de pineut. Je mag geen groen, geel, wit, zwart en rood meer dragen.
Om de hoek woont Spinoza met zijn hospes. Spinoza wil in een vlaag van verstandsverbijstering en slechts gewapend met zijn scherpe ganzenveer protesteren tegen deze extreme daad van barbarij en de gruwelijke tentoonstelling van hun lijken, maar gelukkig houdt zijn redelijke hospes hem met de verfkwast tegen?
Jaren later komt hoveling Leibniz op bezoek bij de ketter Spinoza.
Spinoza zegt terugkijkend dat hij het een extremistische barbaarse daad vond, die lynchpartij etc... Leibniz maakt daar, en van nog veel meer over Spinoza, notitie van. Hij stopt deze in de geheime lade van zijn boekenkast.

Rotterdam 2014: de burgemeester roept samen met de leider van de grootste rechtse partij in zijn stad op dat alle moslims zich beter kunnen uitspreken tegen IS geweld en terreur. Luid, want anders is het niet duidelijk voor de angstige (?) bewoners van Rotterdam en Nederland aan welke kant ze staan; want zich zwijgzaam identificeren met een gewelddadige Allah en zijn broeders en niet op de eerste plaats met Feyenoord en het nationale elftal van Nederland daar komt allemaal ellende van.
Amsterdam 2014: de burgemeester spreekt zijn LEZING uit tegen alle vormen van extremisme, geweld en barbarij. En met name dat we ons tegen het discriminerende zwartmaken moeten verzetten. Hij heeft het over witte klaas en zwarte piet, over het wegzetten van mensen in een hoek. Dat moeten we vooral niet doen. Hij roept op om de zaken niet op te blazen maar in verstandelijke dus redelijke verhoudingen te willen plaatsen.

Samengevat: Nederland kan niet zonder zijn hoofdstad Amsterdam en kan ook niet zonder Rotterdamse dadendrang en die ontgroenende Haagse 'chinezen', maar ook niet zonder competitie met de veelkleurige koppen van de rest van de eredivisie. De rol van het hooliganisme van het (ware) geloof lijkt me uitgespeeld. Die staat buitenspel. Crises en angstgevoelens kunnen we i.t.t. Spinoza in zijn tijd nu beter met de vrije trap en goed samenspel dan met snelle krantenkoppen beantwoorden.