Panspinozisme

Bij herlezing van het “Woord vooraf” door Wiep van Bunge bij het boek van Henri Krop, Spinoza. Een paradoxale icoon van Nederland (2014), viel mij de passage op: “Zonder te vervallen tot wat wel ‘panspinozisme’ is genoemd, laat Krop overtuigend zien… enz.” Nu kun je je bij panspinozisme meteen wel voorstellen wat ermee bedoeld zal zijn, maar komt die term vaker voor? En zo ja, wat wordt er dan zoal mee aangeduid?

Dus het zoekwoord ingegeven in Google. En dan vallen twee dingen op: 1. je krijgt nog geen pagina aan resultaten (Google zegt ‘5’ maar geeft er ‘7’) en 2. Bovenaan wordt een link naar dit blog van Spinoza.blogse gegeven, waarin te lezen is:in dezelfde jg [van De zeventiende eeuw] besprak Th. Verbeek: W. Klever. Mannen rond Spinoza (1650-1700). Presentatie van een emanciperende generatie [Hilversum, Verloren, 1997]. HIj verzint er de typering "Klevers panspinozisme."  [Hier] Als je op ‘hier’ klikt, blijkt dat die bespreking niet meer gegeven wordt, indertijd blijkbaar wel, anders had ik van de typering "Klevers panspinozisme" niet geweten.

De tweede hint is naar een masterscriptie waar ik zo op terugkom.

In de andere hits blijkt het steeds te gaan om de ‘strategie’ van Bayle om overal in de geschiedenis sporen van een soort pan-spinozisme op te sporen. Zo vind je

In Ulrike Santozki, Die Bedeutung antiker Theorien für die Genese und Systematik von Kants Philosophie: Eine Analyse der drei Kritiken. Walter de Gruyter, 2006 - books.google in voetnoot p. 449:

Zu Bayles „Strategie philosophique“, in der Geschichte „une sorte de panspinozisme eterne “ aufzuspüren, der sich durch die Artikel des Dictionnaire zieht vgl...

In André Comte-Sponville, Du tragique au matérialisme (et retour): Vingt-six études sur Montaigne, Pascal, Spinoza, Nietzsche et quelques autres. Presses Universitaires de France, 2015, op p. 126

Pour La Mettrie comme pour Bayle, il existe « une sorte de panspinozisme éternel », qui l'intéresse beaucoup plus que la pensée personnelle et datée de Baruch Spinoza, laquelle n'est jamais précisément exposée ni même discutée. Si l'on accorde à M. Vernière que l'oeuvre de La Mettrie représente « le développement le plus cohérent [du] néospinozisme » français du xville siècle, force est de reconnaître que ce néospinozisme doit davantage aux lumières du siècle qu'à la pensée, pour une bonne part méconnue, du sage de Voorsburg. [p. 126]

“l'existence d'un pan-spinozisme antérieur à Spinoza” in een artikel dat de “Premières lignes” trok uit het colloquium « SPINOZA E NOS [SPINOZA ET NOUS] » XIe COLLOQUE INTERNATIONAL SPINOZA, RIO DE JANEIRO, 16-21 NOVEMBRE 2014 [cf.]

Kortom, Bayle is met ‘panspinozisme’ begonnen en Theo Verbeek heeft er een variant op bedacht die zoiets betekent als: overal Spinoza in zien – alles op Spinoza terugbrengen of naar Spinoza toebrengen.

 

Die hit naar de masterscriptie gaat om Thomas Termeulen, "De reeden trekt haar hier, en  ghins de minnetóchten". De representatie van vrouwen in het zeventiende-eeuwse toneel. Masterscriptie Gouden Eeuw, MA Geschiedenis, 7 juli 2014 [DOC] In het bijzonder gaat het over Lodewijk Meijer (1629-1681) en diens Ghulde Vlies (1667) en Jan Vos (1610-1667) en diens Medea.

En daar lezen we in de laatste paragraaf:

“Theo Verbeek munt in zijn bespreking van Wim Klevers Mannen rond Spinoza (1997) de term “panspinozisme” voor het aangrijpen van iedere mogelijkheid om er de hand van Spinoza in te zien. Als gevolg van deze tunnelvisie is er (in het geval van Klever) weinig aandacht voor mogelijke invloeden van andere auteurs dan Spinoza." [Daarbij de volgende voetnoot:]

228 Verbeek 1997, p. 496. De zesdelige reeks blogs op de website www.spinoza.blogse.nl over Pieter Balling is een mooie case study van ontkrachtend panspinozisme. Ballings Het licht op den kandelaar (1662) wordt door Klever gezien als een volkomen spinozistisch traktaat. Balling was weliwaar bevriend met Spinoza, maar hij speelde tevens een belangrijke rol in de Amsterdamse doopsgezinde gemeente. Zijn werkje bevat dan ook niet alleen kenmerken van het Cartesiaans Spinozisme, maar ook “de karakteristieke kenmerken van de quakeriaanse spiritualistische traditie van het inwendig licht”. In de reeks blogs wordt vervolgens getracht de ‘juiste’ lezing van het traktaat te vinden door de historische context eromheen te reconstrueren (www.spinoza.blogse.nl/log/pieter-balling-ca-1669-was-spinozas-vriend-voor-100-spinozist.html).  

Het is gezien – zij het dan wat later… Die link klopte niet. Zie laatste blog van de zes.