Spinoza, de positieve psycholoog avant la lettre

 

Dagblad Trouw heeft in bijlage de Verdieping vandaag een uitgebreid artikel over de zgn. ‘positieve psychologie’ die de laatste jaren nogal in opkomst is.

Dit o.a. n.a.v. het boek van Ernst Bohlmeijer & Monique Hulsbergen, Dit is jou leven, ervaar de effecten van de positieve psychologie. Amsterdam: [de serie Boom Hulpboek] Boom, 2013 [cf review]. Of letterlijker, n.a.v. een studie van Marijke Schotanus-Dijkstra van het Trimbos Instituut, waarvan de resultaten worden gepresenteerd op het derde landelijke congres Positieve Psychologie, dat de Universiteit Twente in samenwerking met het Trimbos-instituut, het NIP en het Tijdschrift Positieve Psychologie vandaag in De Reehorst in Ede organiseert. Het congres gaat over het belang van aandacht voor compassie, welbevinden en stress in de (geestelijke) gezondheidszorg, onderwijs & coaching. [Cf.]

De positieve psycholoog wil graag dat mensen floreren. Floreren! Een hedendaagse benadering voor wat bij Aristoteles eudaimonia genoemd werd; vaak vertaald met geluk, maar tegenwoordig, wellicht zo vermoed ik, onder invloed van Martha Nussbaum, graag met bloeien, floreren, vertaald.

Het wordt gebracht als een nieuwe aanpak in de hulpverlening en de zelfhulpadviesbranche. Waar het op neerkomt is, dat niet vooral naar problemen, ongeluk, somberen, slachtofferschap e.d. wordt gekeken, maar dat mensen opgewekt worden om vooral te letten op wat goed ging, wat ze kunnen, waarin ze geslaagd zijn, wat ze tevreden stemt. Focussen op negatieve emoties versmalt iemands aandacht; door aandacht voor positieve emoties te oefenen, verbreedt iemand zijn of haar aandacht, staat zo open voor meer andere dingen en dat bevordert welbevinden.

Er bestaan diverse cursussen en opleidingen Positieve Psychologie en in september gaat een nieuwe ‘Opleiding 'Positieve psychologie in de praktijk' van start onder de leuze: From fixing what’s wrong, to building what’s strong. [Cf.]

Al bij Spinoza

Het zal niemand die iets van Spinoza weet verbazen, dat we deze benadering al bij hem aantreffen. Zo schrijft hij hierover in ‘Caput 25’ aan het eind van het vierde deel van de Ethica, waarin hij de hoofdlijnen van zijn aanbevelingen ‘over de juiste manier van leven’ [de recta vivendi ratione] samenvat.

Hij spreekt in die ‘hoofdlijn’ over degene die andere mensen met raad en daad terzijde wil staan om samen het hoogste goed [summum bonum]  deelachtig te worden, en zegt dan:

"Slechts spaarzaam spreekt hij over de menselijke zwakheid, maar uitgebreid over de menselijke deugden of vermogens en de wegen om deze te vervolmaken, om daarmee te bereiken dat niet vrees of afkeer, maar alleen vreugde de mensen aanzet om zoveel zij kunnen naar de voorschriften van de rede te leven.” [Vert. Henri Krop]