Spinoza favoriete filosoof van parlementariër Ronald van Raak

19 mei ontving ik van Wim Klever een deeltje van een stukje in NRC, getiteld “Kamerfilosoof”. Het ging over Kamerlid voor de SP Ronald van Raak. Er was sprake van een boekje dat hij geschreven had: Oud licht op nieuwe zaken. Adviezen van Erasmus, Spinoza, Thorbecke, Multatuli, Huizinga en anderen, en Klever vroeg mij of ik dat kende. Zoiets maakt mij nieuwsgierig en is voor mij dan aanleiding om op 'onderzoek' uit te gaan.

Ronald van Raak (1969) studeerde aan de Erasmus Universiteit Rotterdam filosofie en maatschappijgeschiedenis. In december 2000 promoveerde hij bij de vakgroep geschiedenis van de Universiteit van Amsterdam, op het proefschrift In naam van het volmaakte. Conservatisme in Nederland in de negentiende eeuw [Amsterdam, Wereldbibliotheek, 2001]. Sindsdien was hij docent geschiedenis aan de UvA en publiceert hij over de geschiedenis van het denken in Nederland. Daarnaast was hij lid van de Eerste Kamer en coördinator van het wetenschappelijk bureau van de SP, waarvan hij, in middels lid van de Tweede Kamer voor de SP, onbezoldigd voorzitter is.

Het boekje Oud licht op nieuwe zaken. Adviezen van Erasmus, Spinoza, Thorbecke, Multatuli, Huizinga en anderen [Veen Magazines, 2003], kreeg ik te pakken en verraste mij aangenaam. Het zijn goed geschreven stukjes over diverse vormen van denken uit de negentiende eeuw vooral. Zo bijvoorbeeld een aardig stukje, “Sneeuwtheologie”, over de fysicotheologie van Nieuwentijt en anderen, in dit geval van de Haarlemse huisarts Jan Engelman (1708-1782) die aan de structuur van ijskristallen de hand van de Ontwerper meende te laten zien. In dat stukje ook aardig wat over Spinoza. Zo ook een aardig stukje over Johannes van Vloten en diens eigenzinnige promotie van Spinoza t/m zijn toespraak bij de onthulling van diens beeld in Den Haag. Verder over Thorbecke, Multatuli (als volksvertegenwoordiger) en vergeten denkers als Philip Willem van Heusde (1778-1839) die in de voetsporen van Herder een "filosofie voor alle Nederlanders" nastreefde. Onhaalbaar, want alle Nederlanders zouden het protestantse geloof dienen aan te hangen, want de katholieken achtte hij moreel lager dan protestanten. De katholieken werden dan ook het slachtoffer van zijn filosofie. Verder ook over Gerard Reve en “Het conservatieve gejeremieer” (van Burke en Heldring e.a.). Het is een bundel aardig leesbare, informatieve stukjes die overigens nauwelijks bieden wat ze beloven (oud licht op nieuwe zaken), want er komen nauwelijks hedendaagse kwesties aan bod, maar dat gebrek aan actualiteit en accent op geschiedenis, maakt dat zo’n boekje ook nauwelijks veroudert en prima leesbaar blijft, juist doordat het laat zien hoe sommige (identiteits-)kwesties al zo oud zijn als de weg naar Rome.

Komende maand zou van hem (bij Van Gennep met isbn 9789461641533, las ik ergens) uitkomen: Op zoek naar vrijheid –  columns die eerder in Filosofie Magazine hebben gestaan. Maar in de nieuwe prospectus van Van Gennep kon ik het niet vinden (wel zag ik aangekondigd dat Filosofische gedachten van Diderot er op stapel staat). In een column Van Raak op sp.nl is sprake van uitkomen op 1 juni bij Van Gennep van Op zoek naar vrijheid. Filosoof in de politiek. Marmeren buste van Gerardus BollandIk ben benieuwd hoeveel Spinoza we daarin zullen tegenkomen. 

Toen hij in 2003 nog maar kort senator was, bewerkte Van Raak dat een marmeren borstbeeld van Gerardus Bolland uit het Parlement  verwijderd werd. Bolland, in 1896 benoemd tot hoogleraar wijsbegeerte in Leiden, had volgens Van Raak een hartgrondige hekel aan het algemeen kiesrecht, dat arbeiders en vrouwen aan de macht had gebracht en de politiek gevoelig maakte voor manipulaties door het internationale jodendom. In het persbericht daarover dat nog op internet te vinden is, staat: “Op de lege sokkel die achterblijft, ziet Van Raak graag Erasmus of zijn lievelingsfilosoof Spinoza. Hun ideeën over verdraagzaamheid passen veel beter in het Nederlandse parlement.” Ik heb navraag bij hem gedaan óf dat gelukt was, maar het bleek dat er een beeld van Cuypers voor in de plaats is gekomen. Van architect Cuypers was nog wel ergens een marmeren buste in depot te vinden, veronderstel ik, van Spinoza uiteraard niet.

Geïnterviewd in Cimedart, het blad van de filosofiestudenten aan de Universiteit van Amsterdam over “Wat kan een filosoof bijdragen aan de politiek?”, bekende hij Spinoza als zijn favoriete filosoof te zien:

“Bovendien spoort de filosofie niet alleen aan tot het ontwikkelen van visie, maar kunnen politieke idealen ook sterk geënt zijn op een bepaalde wijsgerige stroming of een filosoof, zoals bij Van Raak het geval is: ‘Mijn favoriete filosoof is Spinoza. Om te beginnen heb ik veel waardering voor zijn persoonlijkheid. Spinoza stelde zijn leven in dienst van het streven naar waarheid en had weinig interesse in geld, in publiceren of het bekleden van een leerstoel. Dat is een heel romantische opvatting van filosofie, die haaks staat op de roep om maatschappelijk relevante wetenschap, die nu zo hard klinkt. Zijn filosofie is ook bijzonder mooi. De Ethica begint met acht definities die een krachtig alternatief boden voor het toen dominante christelijke mens- en wereldbeeld. Prachtig vind ik ook de opvatting van Spinoza over vrijheid, die alleen bereikt kan worden door inzicht. Vrijheid is voor Spinoza niet ‘lekker doen waar je zin in hebt’, maar wordt pas verkregen als wij goed hebben nagedacht over onze rol in de wereld. Ik wil mensen niet naar de mond praten en net doen of ik hun problemen kan oplossen. Wel wil ik mensen helpen om zichzelf te organiseren en zélf problemen op te lossen. Dat heeft misschien iets te maken met mijn liefde voor Spinoza. Maar dat is ook iets wat ik heb geleerd bij de SP.” [In Cimedart 37 (2006 – 2007) # 1, nov. dec. - PDF 

Wie weet is het voor Spinozisten ooit nog eens nuttig te weten dat ze in de Tweede Kamer een bondgenoot hebben. Hij was lid van de Vereniging Het Spinozahuis [cf].

O ja, ik kan hier nog aan toevoegen dat de Hegeliaan Bolland de eerst voorzitter was van de Vereniging Het Spinozahuis. Hij vervulde die functie enige jaren. Hij hield de rede bij inwijding van het Spinozahuis: "Spinoza: rede tot inwijding van het herstelde Spinozahuis te Rijnsburg op den 24 Maart 1899" uitgesproken door G.J.P.J. Bolland. Uitg. A.H. Adriani, 1899 (54 pagina's)

Wikipedia  - op parlement.com

Zie brief in Trouw van 5-9-2003 over Bolland als - niet vermeende, maar echte -  antidemocraat en een antisemiet.

Reacties

Vandaag op website van de SP:
Het blad 'VolZin' vroeg SP-Kamerlid Ronald van Raak naar zijn 'bijbel'. Naast zijn 'filosofische bijbel' - De 'Ethica' van Spinoza - koos Van Raak voor Marx’ 'Communistisch Manifest.
"De 'Ethica' van Spinoza is mijn filosofische bijbel, maar Marx’ 'Communistisch Manifest' is de bijbel van het socialisme."
Zie
http://www.sp.nl/nieuwsberichten/12884/121015-ronald_van_raak_over_het_manifest.html