Spinoza in een Canon als 'inspiratiebron'

Wat kan een vrijblijvende Canon van Nederland betekenen voor verbreiding van kennis over en van Spinoza?

Er is over de Canon van Nederland en Spinoza ja-dan-nee in die Canon al veel te doen geweest. Veel berichten daarover zijn nog altijd te vinden op despinoza.nl

Vorige week maakte minister Plasterk bekend dat de vijftig vensters van de Canon van Nederland op scholen slechts als ‘inspiratiebron’ hoeft te dienen.

In deze periode werd ook bekend dat de voorbereiders van het komende Nationaal Historisch Museum niet van plan zijn de Canon als leidraad nemen. De Tweede Kamer gaat hierover a.s. vrijdag in debat met minister Plasterk.

5 juni 2009 schreef Hanne Obbink hierover in Trouw: “Waarschijnlijk heeft vooral het advies van de Raad van State zwaar gewogen. Die raad stelde dat het verplichten van de vijftig vensters een te grote inbreuk zou zijn op de autonomie van scholen. Niet zo’n vreemde opmerking, want moet de overheid werkelijk voorschrijven dat Annie M.G. Schmidt en Spinoza op school behandeld worden? In geen enkel ander schoolvak wordt de stof zo tot in detail voorgeschreven.”

Het advies van 16 december 2008 van de Raad van State over het ‘Ontwerpbesluit houdende wijziging van het Besluit vernieuwde kerndoelen WPO en het Besluit kerndoelen onderbouw VO in verband met de invoering van de Canon in de kerndoelen, met nota van toelichting,’ stelde onder meer:

“De opname van de vijftig vensters van de Canon in de kerndoelen staat haaks op deze ontwikkeling naar meer autonomie voor scholen en minder gedetailleerde onderwijsinhoudelijke voorschriften. Invoering van de Canon leidt er toe dat de doelen voor met name het vak geschiedenis tot op het niveau van te kennen concrete feiten en personen wordt voorgeschreven. Daarmee wordt geschiedenis het enige vak waarvoor zulke specifieke en uitgebreide normen gelden. Zelfs in verhouding tot de eerdere generaties kerndoelen is de Canon gedetailleerder, omdat hierin ook de verplichte kennisneming van concrete feiten en personen is opgenomen.”

De Raad adviseerde om de Canon niet verplichtend te stellen.
De minister nam dit advies dus over.

De hoogleraren geschiedenis, die per brief van 30 oktober 2008 aan de Tweede Kamer der Staten-Generaal massaal protesteerden tegen de verplichte invoering van de 'Canon van Nederland', hebben dus hun zin gekregen. Zij vonden: "De keuze van canonitems is nu eens ingegegevn vanuit didactische overwegingen, dan weer vanuit overwegingen van inhoudelijk belang. Zo kan Eise Eisinga met zijn spectaculaire planetarium onmodelijk een van de grootste denkers van de achttiende eeuw worden genoemd, maar het verhaal van zijn schepping vormt wel een voor kinderen aansprekende instap tot het moeilijke onderwerp Verlichting. Zo iets kan niet gezegd worden van bijvoorbeeld de filosoof Spinoza, wiens denken voor menige volwassene van nu nauwelijks te doorgronden is, en waarvan absoluut onduidelijk is hoe hij in het basisonderwijs zou moeten worden behandeld.
Zijn aanwezigheid in de canon is dan ook niet op didactische, maar alleen op inhoudelijke gronden ('de belangrijkste filosoof van Nederland uit de 17e eeuw') verdedigbaar. De canon heeft dus geen didactisch consistente basis."  [Vetdruk van SV]

                                             * * *

Is het niet invoeren van verplichte kennisneming van heel de Canon, waaronder Spinoza, rampzalig? Nee, dat kan zelfs prima uitwerken. Onverplichte en toevallige ontdekking van Spinoza werkt mogelijk beter en kan de interesse in wat deze filosoof te zeggen en te betekenen heeft zelfs kwalitatief verhogen.

Het is dan wel wenselijk dat er op zodanige manier informatie wordt aangeboden en makkelijke toegang tot goede kennisbronnen wordt gegeven dat een ‘toevallige’ – serendipische - en spannende ontdekking goed mogelijk wordt gemaakt.

Spinoza: zelfontdekken – met een beetje hulp van Maggi…

[Penning van Spinoza, in 1979 in koper gemaakt door Charlotte Engels in een oplage van 100 stuks voor CFM (Club Français de la Médaille). Diameter: 79mm (±3")  gewicht: 240gr (±9oz)   Edge/Relief: 6mm. Inscriptie achterzijde DEUS SIVE NATURA  = God of natuur]