Spinoza in een dag. Excursie deel 1. Amsterdam

Gisteren nam ik samen met een aantal geïnteresseerden deel aan de excursie "in de voetsporen van Spinoza", die Jossi Efrat had georganiseerd (zie de aankondiging daarvan hier eerder op dit weblog). Meteen hier kan ik al laten weten dat alle deelnemers buitengewoon enthousiast waren over wat Jossi hen had voorbereid. A.s. zondag, 30 augustus, is een 2e en wellicht laatste excursie. Ieder die mogelijk belangstelling heeft, raad ik ernstig aan hiervoor in te schrijven; er is nog plaats!

We verzamelden bij de Portugese Synagoge. Niet dat Spinoza hiermee iets van doen had: hij had al jarenlang niets meer met de joodse gemeenschap van doen. Maar wellicht heeft Spinoza dit gebouw, dat van zo groot belang was voor de Sefardische joden die het lieten bouwen van 1672 tot 1675, nog wel gezien. 

Jossi (staand) gaf de groep hier veel uitleg.

 

 

 

 

 

 

 

De excursieleider had van de voorbereiding veel werk gemaakt. Bij elke plek waar we langs kwamen reikte hij een kopie uit van een gravure of schilderij die een indruk gaf van hoe die locatie er vroeger ongeveer had uitgezien. Ik geef ze niet alle een plaats in dit blog, maar wel een paar. Deze gravure van Adolf van der Laan uit ca 1752 geeft een overzicht van 'het Amsterdamse synagogecomplex' met links de Portugese Synagoge of Esnoga, rechts de Grote Synagoge (nu Joods Historisch Museum) met daarnaast links de Nieuwe Synagoge (Neie Shul).

Een gedeelte van de Houtgracht met rechts de Portugese Esnoga met daarvoor de lage bijgebouwen. Links de Hoogduitse Synagoge [een 18e-eeuwse gravure van een onbekende graveur].

Intussen ontving ik per e-mail een verslagje van de excursie, waarvan ik steeds een stukje meeneem. Hoort u ook de belevenis van iemand anders: Kees Bruijnes. U krijgt in het volgende blog zijn foto te zien. Bedankt Kees.

In het spoor van de wijze.

Ik kom binnen bij de ingang van de Esnoga in Amsterdam en herken direct een paar mensen.

Even later komt Jossi Efrat, onze gids binnen, regelt soepel de entree en wijst ons de film over deze grote Portugese Synagoge. We zijn vandaag met 9 personen, en mooi groepje voor een rondgang.

We gaan de grote synagoge zelf binnen en verbazen ons over zo een groot klassiek gebouw midden in onze hoofdstad. Voordat we van de verbazing zijn bekomen steekt Jossi van wal met achtergronden en overeenkomsten tussen deze synagoge en de “echte”d.w.z. de oudere kleinere synagoge die naast de huidige Mozes- en Aäronkerk heeft gestaan en waar Spinoza ooit op de meest hardvochtige manier is verbannen uit de Joodse gemeenschap.

Jossi start ook meteen met ons de eersten van een hele reeks documenten te geven met afbeeldingen van en uitleg over de gebouwen en straatjes en grachten van het toenmalige Amsterdam, Ouwerkerk aan de Amstel en Den Haag.

Kees Bruijnes

 

 

Volgende foto: achter de Dokwerker op het Jonas Daniël Meijerplein de Portugese Synagoge.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Hier ongeveer op het Waterlooplein (de vroegere Houtgracht) waar nu deze winkel ('support shop') van de Hell's Angels zit, moet de synagoge hebben gestaan van de verenigde drie Portugese Gemeenten die in 1656 de banvloek (Herem) over Spinoza uitsprak. Daarvan deze gravure van het exterieur door Pieter Persoy.

Daarna liepen we om Gemeentehuis annex Muziektheater heen naar het standbeeld van Spinoza.

 

Standbeeld

We lopen  naar de Stopera, we bewonderen het nieuwe standbeeld van Spinoza. Maar wat een raar apparaat zeggen sommigen. Het werd wel tijd dat het er kwam in Amsterdam vinden we. We bespreken de kennelijke wetmatigheid bij nieuwe standbeelden dat de helft van de mensen ieder nieuw standbeeld afschuwelijk vind en de andere helft er tevreden mee is. Uiteindelijk wordt ieder beeld een vertrouwd en geaccepteerd stadsonderdeel.

 Kees Bruijnes

 

 

 

 

 

 

 

We beginnen, zo merkten we, al een beetje aan het beeld te wennen. Sommigen vonden het al mooi!

 

Tot zover het Amsterdamse gedeelte van de excursie.

Reacties

Mijn informatie over de lokatie van de eerste synagoge is Waterlooplein 130 etc-dus nu de lokatie van Ekoplaza...

Verder .... de toegevoegde ets is van de hand van Romeyn de Hooghe (1645-1704)