Spinoza in OVT nummer 3 in de top-13 Gouden Eeuwers

In diverse blogs heb ik mijn klacht erover geuit dat Spinoza in de lopende tv-serie De Gouden Eeuw ontbreekt.
Luc Panhuysen geeft hem op OVT een hoge plaats.

De VPRO begeleidt de tv-serie over De Gouden Eeuw in haar programma OVT op Radio 1 met een eigen benadering. Voor OVT maakte de historicus Luc Panhuysen een top 13 van (volgens hem) de belangrijkste mensen uit de Gouden Eeuw. Begonnen werd bij de laatste, Hermanus Verbeeck (1621-1681); over twee weken besluit OVT met de – nu nog niet bekend gemaakte - eerste plaats. Gisteren ging het om nummer 3: Spinoza. Zowel bij VPRO-OVT, als op geschiedenis24.nl is de uitzending terug te luisteren.    

Een overzicht van de top13 en biografieën van alle personen tot nu toe (ook van Spinoza) staat hier. De uitzending van afgelopen zondag over Spinoza is hier op geschiedenis24.nl te beluisteren. Het begint met een stukje 'nieuwsbericht' en daarna volgt het fragment van ca 6 minuten. Bij VPRO-OVT begint het direct.

Samengevat: Spinoza verpersoonlijkt het hoogtepunt van de Ned. filosofie – vooral van vrijheid en gedurfdheid van denken die hoort bij de Republiek. Hij was de eerste met een principieel pleidooi voor de vrijheid van meningsuiting. Hij was ook heel gedurfd in wat hij zag als de ideale samenleving, een zeer democratische. Hij wist dat hij gedurfd was ook in z’n religieuze kritiek, die als atheïstisch zou worden gezien. Zijn godsbegrip is ‘mystiek’ te noemen – een soort kracht die hij ook natuur noemde. Z’n doel is uiteindelijk: het krijgen van een betere samenleving. Hij probeert een aanwijzing te geven hoe mensen door het onderzoeken van God, van de buitenwereld en van zichzelf, betere mensen kunnen worden. Zodat wat normaliter ervaren wordt als conflict tussen individu en samenleving, zich oplost in een hoger inzicht. Als iedereen dat hogere inzicht zou verwerven zouden we een betere samenleving bereiken. Hij bepleitte: stel je open en wees volstrekt onbevooroordeeld.

Spinoza heeft een zeldzame hoogte bereikt. In zijn denken komt iets heel moois van de Ned. Republiek naar voren, maar zijn denken is ook helemaal van hemzelf.

Met dank aan Rindert Jagersma, die mij 'n tip over deze uitzending gaf.