Theo Verbeek over tolerantie en vrijheid van meningsuiting

Vorige week op 9 juni had de Faculteitsvereniging Utrechtse Filosofiestudenten een symposium "Vrijheid van meningsuiting en religiekritiek". [zie hier het programma]

Eén van de sprekers was prof Theo Verbeek, faculteitshoogleraar Geschiedenis van de moderne wijsbegeerte in Utrecht, over: Tolerantie en vrijheid van meningsuiting, een paar argumenten

Wat het tolerantiebeginsel betreft bespreekt hij drie posities — van Spinoza, Voltaire en John Stuart Mill — om aan te tonen dat tolerantie op zeer verschillende gronden verdedigd kan worden. Ook  Locke komt uiteraard even voorbij.

[klikken op 't plaatje brengt u bij de video-opname - duurt ± 55 min]

[Abstract] 

Vrijheid van meningsuiting en tolerantie horen bij elkaar, maar zijn verschillend: de eerste is een recht (natural right, human right). Tolerantie kan ofwel een (morele) verplichting zijn, of een gedragslijn die om andere dan strikt morele redenenen opportuun is.
Anderzijds vooronderstelt tolerantie de vrijheid om, al dan niet binnen zekere grenzen, een oordeel te hebben en dat ook naar voren te brengen. Wat het tolerantiebeginsel zullen drie posities besproken worden — van Spinoza, Voltaire en John Stuart Mill — om aan te tonen dat tolerantie op zeer verschillende gronden verdedigd kan worden.
Dat kan ook met betrekking tot het recht om over alles een mening te hebben en die te uiten, dat enerzijds een strikt persoonlijk recht is, dat volgens sommigen de mens ‘van nature’ toekomt; anderzijds een fundamentele voorwaarde voor het goed functioneren van een democratie. Dat betekent niet dat er aan dat recht geen grenzen kunnen worden gesteld. Als we het zien als een fundamenteel en persoonlijk recht, dan kan dat alleen indien de uitoefening ervan in strijd is met de fundamentele rechten van anderen; als we het zien als een fundamentele voorwaarde voor het functioneren van een democratie, dan kan dat alleen maar als en voorzover de uitoefening ervan de democratie in gevaar brengt — tussen die twee kan trouwens een spanning ontstaan.

Reacties

Tolerantie (van ongewenst of onwettig gedrag) is volgens Spinoza geen morele plicht , maar eerder een kwalijke praktijk die een zwakke of corrupte staat zich, als hij nog enig politiek vernuft heeft, zich zal laten welgevallen om erger te voorkomen. Dit is Spinoza's tolerantie-theorie die ik in Verbeeks voordracht pijnlijk miste.