Vrije wil in centrum van de belangstelling

Het is opmerkelijk hoe vaak Spinozisten over de vrije wil spreken – het niet bestaan ervan en hoe daarmee moet worden omgegaan. Maar hoe komt het toch dat wij zo geïnteresseerd zijn in kwesties rondom de vrije wil? Is dat om te bevorderen dat de zienswijze van Spinoza op dit punt méér in het debat over de vrije wil wordt betrokken, hetgeen nog niet zo erg schijnt te lukken?

Ÿ Tijdens de presentatie op dinsdag 19 april 2011 in de aula van de UvA Jan Knol’s hertaling van de "Korte verhandeling over God, de mens en zijn geluk" hield hij een inleiding over de vrije wil.

Ook de komende tijd krijgt het onderwerp weer ruim de aandacht.

Ÿ Tijdens de jaarvergadering die de Vereniging Het Spinozahuis op 14 mei in Rijnsburg zal Miriam van Reijen spreken over: ‘Spinoza’s bijdrage aan een actueel debat: Bestaat de vrije wil? En zo niet, hoe erg is dat?

Omdat de inbreng van Spinoza node wordt gemist in het actuele debat, worden in de lezing zijn opvattingen over de wil, de vrije wil en (in)determinisme gepresenteerd als een tot nu toe onderbelichte, maar zinvolle filosofische bijdrage aan deze actuele kwestie. Betoogd wordt dat de empirische resultaten van de hersenwetenschap op dit moment nog niets aan het licht hebben gebracht dat overtuigender is dan wat Spinoza via zijn conceptuele analyse en logisch redeneren bewees.

Ÿ Op de Spinozadag die de Amsterdamse Spinoza Kring (ASK) jaarlijks in Paradiso in Amsterdam organiseert en die dit jaar op zondagmiddag 20 november 2011 zal worden gehouden, zal het thema zijn: "Er is geen vrije wil". Onderzocht wordt welke implicaties deze stelling heeft voor het recht en de rechtspraktijk.

Vrije wil in de hersenenŸ Eén van de summerschools van de ISW zal gaan over: Vrije wil?
van maandag 18 t/m 22 juli 2011 met als d
ocenten: dr. Maureen Sie, dr. Joan Holstege, Anjo Travaille, prof. Marc Slors, dr. Will Tiemeijer, Gerben Meynen, Jan Verplaetse, Arno Wouters e.a.
Volgens veel hersenwetenschappers bestaat de vrije wil niet. De plek in de hersenen waar het bewustzijn zit, is niet de plek waar de beslissingen worden genomen. Wat betekent dit voor de vrije wil? Bestaat die soms niet meer? Maar hoe zit het dan met de beslissingen die we dagelijks nemen? Die nemen wij toch zelf? Neurowetenschapper Joan Holstege en breinexpert Anjo Travaille leggen in het neurowetenschappelijke deel van deze cursus uit hoe complexe functies als ‘willen’ en ‘beslissen’ mogelijk zijn. Ze staan stil bij de opbouw en basale werkingsmechanismen van het zenuwstelsel. De filosofen, waaronder dr. Maureen Sie, belichten de vrije wil vervolgens aan de hand van opvattingen van Aristoteles, Kant, Schopenhauer, Habermas, Dennett en anderen. Daarnaast is er aandacht voor discussies in de gedragswetenschappen, psychiatrie, het recht en de medische praktijk. 

Ÿ Van zondag 7 tot  zaterdag 13 augustus 2011 (week 32) geeft Dr. Miriam van Reijen in St. Etienne des Sorts, Frankrijk (Languedoc) een cursus over de vraag: Bestaat de vrije wil? En zo niet, hoe erg is dat?

Door de eeuwen heen zijn er allerlei filosofische opvattingen over ziel, geest bewustzijn en hun werking verkondigd. Spinoza schreef echter 350 jaar geleden al dat "niemand tot dusver heeft uitgemaakt wat het lichaam wel vermag" en dat "diegenen, die beweren dat deze of gene handeling van het lichaam voortspruit uit de geest, die heerschappij over het lichaam zou hebben, niet weten wat zij zeggen en niets anders doen dan met schoonschijnende woorden toegeven dat zij de ware oorzaak van die handeling niet kennen" (Ethica, III, st. 2). Worden die ware oorzaken nu door de (neuro) wetenschappen blootgelegd? En welke consequenties heeft dat voor het denken over onszelf? Getuige een aantal recente publicaties lijkt het belangrijkste obstakel voor het accepteren van neurowetenschappelijke onderzoeksresultaten het geloof in de vrije wil te zijn. Of trekken de neurowetenschappers te snel conclusies?

 

Vrije wil-dossier Dagblad Trouw Van oktober 2010 t/m maart 2011 had dagblad Trouw n.a.v. de bewering waarover hersenwetenschappers het zo ongeveer eens zouden zijn, namelijk dat de vrije wil niet bestaat. Onze bewuste beslissingen zouden de uitkomst van onbewuste processen zijn waarover we geen ultieme controle hebben. De idee dat een bewust ik aan de knoppen zit, wordt als een illusie gezien.

Het “Dossier Dood van de vrije wil” bij Trouw bevat maar zeven artikelen (er is sowieso nogal moeilijk bij te komen.)

Handig dat de Amsterdamse Spinoza Kring de links naar alle 17 artikelen bij elkaar geplaatst heeft - zie hier.