Was Pina Totaro de eigenlijke ontdekker van het Vaticaanse Ethica-manuscript?

Uitgeverij Brill kondigt de uitgave aan van The Vatican Manuscript of Spinoza’s Ethica. Op die pagina staat:

Brill authors Leen Spruit and Pina Totaro discovered the original manuscript of Spinoza's "Ethica" in the Vatican library. This spectacular discovery attracted a lot of media attention.

NRC Handelsblad,, 26th May 2011
Radio 1, News, 27th May 2011
NOS news, 27th May 2011

The Vatican codex, which contains the complete text of Spinoza’s Ethics, is the only surviving manuscript of this work and constitutes a document of great importance. On 23 September 1677, it was handed over to the Roman Holy Office by Spinoza’s former friend Niels Stensen who had converted to Catholicism in 1667. Thus, it predates the publication of the Opera Posthuma, which is dated 1677, but which did not in fact appear until the first months of 1678. Recent research and fresh documentation allow us to determine the several stages of the manuscript’s life before it reached Rome, where it was kept in the Archive of the Holy Office, and subsequently, transferred to the Vatican Apostolic Library, in 1922.

Interessant is aldaar de indeling in hoofdstukken te zien. Dit alles versterkt mijn indruk dat de ontdekking zelf al van veel langer geleden dateert. Er worden allerlei historische data genoemd, maar die van de ontdekking niet. [cf Brill]

Wim Klever wees mij op het volgende:

Op Leiter Reports: A Philosophy Blog gaf Steven Nadler op 27 mei het nieuws door aan zijn collega’s door een samenvattende vertaling te geven van het bericht dat in de NRC stond.

Daarop verscheen vervolgens deze

UPDATE:  Daniel Garber (Princeton) writes: It should be noted on the discovery of the new Spinoza ms. that Pina Totaro was a full collaborator in the project. She had predicted that there was a copy in the Vatican Library, given by Steno, on the basis of mss. she had found earlier, and it was she who had asked Spruit to look out for indications of it. When he found something he thought might be interesting, she is the one who actually identified the ms. as a ms. of the Ethics and traced its provenance. The Brill website lists her as the co-discoverer of the ms. [cf hier]

Steven Nadler acht ik iedereen voldoende bekend.
Daniel E. Garber (Ph.D. Harvard, 1975) has recently joined the faculty at Princeton with a primary appointment in the Philosophy Department, after many years at the University of Chicago. His principal interests are the relations between philosophy, science, and society in the period of the Scientific Revolution. Garber is the author of Descartes’ Metaphysical Physics (1992) and Descartes Embodied (2001), and is co-editor of the Cambridge History of Seventeenth-Century Philosophy (1998). He is currently working on a variety of topics, including studies of Aristotelianism and its opponents in early seventeenth-century France and physics and philosophy in Leibniz's thought. [van hier

Deze Daniel E. Garber wijst dus Pina Totaro aan als de eigenlijke ontdekker. Zoiets verzin je toch niet? Hij zal dus iets van Pina Totaro zelf vernomen hebben, mag je aannemen. In ieder geval is Pina Totaro een veel grotere kenner van Spinoza’s werk dan Leen Spruit.

Morgen komt Nrc Handelsblad met een artikel over de betekenis van de ontdekking. Ik ben benieuwd of het dan ook over de claim van de eer van de eerlijke vinder gaat.

Reacties

Vandaag is het nieuws van de ontdekking voor het eerst op een Italiaanse nieuwssite gemeld: manoscritto dell'Etica di Spinoza scoperto nella Biblioteca Vaticana.
Daar wordt als eerste ontdekker de naam van Pina Totaro gemeld, daarna die van Leen Spruit. Of dat wat zegt? De alfabetische volgorde is anders.

http://www.adnkronos.com/IGN/News/Cultura/Filosofia-manoscritto-dellEtica-di-Spinoza-scoperto-nella-Biblioteca-Vaticana_312091005916.html

Opmerkelijk eigenlijk dat http://www.fogliospinoziano.com/ nog steeds niets over de manuscriptvondst heeft

In tegenstelling tot waarmee het blog eindigde, bevat de wetenschapsbijlage van NRC Weekend geen bijdrage die Karel Berkhout over dit onderwerp had zullen publiceren. Ik heb de krant dus 'voor niets' gekocht. Misschien volgt er ooit later meer nieuws. Intussen kan ik weer eens kennis nemen van een NRC Weekend.

VATICAN LIBRARY ARCHIVISTS REPORT SPINOZA FIND

(AGI) Holy See - Vatican daily OR reports the recovery of an authentic Baruch Spinoza manuscript at the Apostolic Vatican Library. The finding of the manuscript was reported to the Osservatore Romano by the Congregation for the Doctrine of the Faith's chief librarian, monsignor Alejandro Cifres Gimenez.
The Dutch philosopher's 1675 manuscript was found among a collection of Latin manuscripts - titled 'Bishop Files' - previously kept by said Congregation. . .

http://www.agi.it/english-version/people/elenco-notizie/201106041731-spe-ren1069-vatican_library_archivists_report_spinoza_find

Jee blog van 24 juli 2010 levert alle gewenste duidelijkheid. Lees het voortreffelijke artikel van Totaro in de Steno-bundel (via Google) en het zal duidelijk zijn dat Pina alle kaarten op tafel legde. Wat zij niet met zo veel woorden zegt, maar men achteraf uit de aangereikte gegevens zou kunnen vermoeden, is, dat de herkomst van het Vaticaanse ms. wel eens te danken / te wijten zou kunnen zijn aan een bedenkelijke rol van Schuller, Tschirnhaus' assistent, die verrmoedelijk degene is die na Spinoza's dood in Spinoza's kastje heeft zitten rommelen. In ieder geval bood hij Leibniz (tegen betaling) een Ethica-ms aan, waarove Van Gent zeer verbolgen was. Leibniz was, zoals men weet, pathologisch geinteresseerd in nog meer mss van Spinoza (behalve enkele brieven wier kopieen hij al via hem had ontvangen) en anderzijds stond Stensen ook in contact met hem en liet hij zijn apologie (DEFENSIO) korte tijd later in Hannover drukken. Het is maar een hypothese waartoe ik kwam door de briefwisseling Van Gent - Tschirnhaus (door mij gepubliceerd in LA CLE D' UN NOM) herlas. Al deze dingen zijn goed bekend aan Pina Totaro; dus laten we maar even wachten op haar uitgave van het ms.

Zou Schulller ook niet vele documenten/brieven (bv die van Leibniz, en misschien vele belangrijke andere mensen die niet in verband gebracht wilden worden met Spinoza) weggemoffeld danwel verbrand hebben? Je weet het natuurlijk nooit, maar zo'n vermoeden heb ik toch wel een beetje. Allerlei belangrijke mensen (regenten) hebben zich op een of andere manier als collegiant gedragen. En daar zou toch meer correspondentie over moeten zijn...

Ook het Belgische KerkNet bracht hedenmiddag dit nieuws:
Dinsdag, 07 juni 2011

NEDERLANDSE ONDERZOEKER ONTDEKT ETHICA VAN SPINOZA IN VATICAANSE BIBLIOTHEEK
BRUSSEL (KerkNet/Il Giornale) – De Nederlander Leen Spruit, hoogleraar geschiedenis van de filosofie aan de La Sapienza Universiteit in Rome, en de Italiaanse onderzoekster Pina Totaro ontdekten in de Vaticaanse Bibliotheek het enige bekende nog bestaande manuscript van de 'Ethica' van de Nederlandse filosoof Baruch Spinoza (1632-1677). Het geschrift kan een revolutie veroorzaken in de studie van de joodse filosoof. Tot op heden bleef onduidelijk welke wijzigingen postuum werden aangebracht in de ‘Ethica’, een geschrift van groot filosofisch en cultuurhistorisch belang.

Het teruggevonden manuscript in de Vaticaanse bibliotheek is een afschrift van Spinoza’s eigen tekst uit 1675. Hij dateert nog van voor de tekst van de Ethica uit 1678, die we tegenwoordig lezen. De tekst, gekopieerd door Pieter van Gent (een vriend van Spinoza), werd naar Rome gebracht door de beroemde Deense anatoom Niels Stensen. Dankzij dit manuscript krijgen wij duidelijker zicht op de voornamelijk stilistische correcties, die postuum werden uitgevoerd voor de twee bekende gedrukte uitgaven van 1677: de oorspronkelijk Latijnse editie van de collectie ‘Opera Posthuma’ en de Nederlandse vertaling in het boek ‘De Nagelate Schriften'. Tot op heden beschikten onderzoekers slechts over enkele brieven van Spinoza en postume uitgaven van zijn geschriften.

Ik verzeker jullie (en Pina Totaro kan dit bevestigen) dat ik het manuscript zelf heb ontdekt; vervolgens heb ik Pina Totaro bij de editie ervan betrokken, omdat zij de relatie Stensen-Spinoza al eerder grondig bestudeerd had; dit manuscript was het enige puzzle-stukje wat nog ontbrak; dat Italiaanse sites haar als eerste noemen, hoeft geen verwondering te wekken.