Wondermooi Spinoza-luisterspel van Theun de Vries

Gisteravond heb ik na de reactie van Leon Kuunders op het blog over de hoorspelen van Theun de Vries voor het eerst in zijn geheel kunnen luisteren naar het hoorspel dat De Vries in 1972 maakte en dat in 1977 ter gelegenheid van de 300e sterfdag van Spinoza werd herhaald.

"In 1971 gaf de NCRV aan Theun de Vries de opdracht tot het schrijven van een luisterspel. De keuze van het thema werd aan de auteur overgelaten. Theun de Vries had toen juist zijn Spinozamonografie uitgegeven. Hij had dus alle gegevens bij de hand voor een dramatische uitbeelding van beslissende momenten uit het leven van de wijsgeer.
In dit spel ziet Bento de Spinoza op zijn sterfbed - de grenslijn -  nog eens de gestalten van zijn jong gestorven moeder, zijn vrienden en relaties, nog ééns voert hij de dialoog met hen." [Aldus is te lezen in Bzzlletin 121 1984, Spinoza en de literatuur, blz. 43] 
 

Theun de Vries’ Spinoza of: Gesprekken op de grenslijn is een schitterend, met grote vakkundigheid en kennis van Spinoza´s leven en denken, liefdevol geschreven hoorspel, mooi geregisseerd door Wim Paauw en uitgevoerd door een sterk bezette cast. Daarin valt uiteraard de voordrachtkunstenaar Henk van Ulsen op die toen 45 jaar was, slechts tien maanden ouder dan Spinoza toen hij stierf.

Gesprekken op de grenslijn brengt ons Spinoza (Henk van Ulsen) aan het eind van zijn leven. Van op zijn sterfbed wordt hij bezocht en komt hij in gesprek met zijn overleden moeder Hanna Debora (Willy Brill). Hij herinnert zich de momenten waarop zijn leven een keer nam.  Die gesprekken worden achtereenvolgens gespeeld door zijn zwager Samuel de Casseras (Dick Scheffer), een Amsterdams juffertje (Corry van der Linden), zijn leermeester Latijn, de ex-Jezuïet dr. Franciscus van den Enden (Frans Somers), Adriaan Koerbagh (Paul van der Lek) als een dolende schim, de vroegere koopman en Spinoza’s vriend Jarig Jelles (Hans Veerman); vervolgens een scene met raadsheer aan het Haagse hof Abraham Johannes Cuffeler (Jan Borkus); dan volgt de scene over de moord op de gebroeders De Witt met zijn huisheer, de schilder Hendrik van Spyk (Tonny Foletta); de ontmoeting met Gottfried Wilhelm Leibniz (Wim van Rooij) en tenslotte met zijn vriend, de arts en literator dr. Lodewijk Meijer (Wim Paauw).

Het werd de eerste maal uitgezonden op 2 oktober 1972 en herhaald op 21 februari 1977.

De rolbezetting.is hier te vinden. Zie ook bij Beeld en Geluid en op despinoza.nl.

Ik vond het een zeer ontroerende ervaring.

Beluister het luisterspel Spinoza of: Gesprekken op de grenslijn 

Zie hier de aankondiging in de Nieuwe Leidsche Courant van zaterdag 19 februari 1977

Theun de Vries in De Groene Amsterdammer van 10 januari 1996 over dit luisterspel:  'Mijn biografie was net klaar, het was ongeveer 1970. De NCRV vroeg mij een hoorspel over Spinoza te maken. Toen kreeg ik het idee van Spinoza op zijn sterfbed die nog eenmaal spreekt met personen die in zijn leven een bijzondere rol hebben gespeeld. Ik noemde het ''gesprekken op de grenslijn''. Met zijn moeder, met zijn leraar Franciscus van den Enden, met Adriaan Koerbagh, spinozist van het eerste uur, met regenten. Ik vond het zelf wel een mooi gegeven. Ik was dan ook min of meer geschokt toen toneelgroep De Appel met een stuk over Spinoza kwam dat ongeveer op dezelfde manier in elkaar stak, het was van een Duitser. Vreemd he. Ik heb er nog met Erik Vos van De Appel over gepraat. Die zei, het is absoluut geen plagiaat, meer een soort merkwaardige gelijktijdigheid. Het was in ieder geval na mijn hoorspel, dat geeft wat zielerust.'  [Cf.]   

                                           * * *                         

Vermeldenswaard is nog dat een fragment werd gepubliceerd als "Gesprek op de grenslijn. Leibniz bij Spinoza," in Bzzlletin Nr. 121, 1984, thema: "Spinoza en de literatuur," blz. 43-44 en dit weer als
"Gespräch auf der Grenzlinie: Leibniz bei Spinoza," übersetzt von Manfred Walther, in Studia Spinozana  6, Spinoza and Leibniz, 1990.

                                           * * *  

Kees van Rixoort, hoofdredacteur van Boekenpost: "Ik was een trouwe bewonderaar en bezocht De Vries minstens twee keer per maand. In oktober 1993 heb ik in het kader van Filosofendag zijn hoorspel Spinoza, Gesprekken op de grenslijn voor het toneel bewerkt en gespeeld in zijn aanwezigheid." [Cf.]