Zit Spinoza wel goed begrepen in de 'Soul Machine'

Tussen de vele boeken van neuro-wetenschappers en – filosofen, vaak als brein-boeken te typeren, verscheen vorig jaar dit boek dat zich ten doel stelt om te schetsen hoe het huidige denken over de lichaam-geest-problematiek (alsof daar consensus over zou bestaan) ontstaan is:

George Makari, Soul Machine: The Invention of the Modern Mind. W.W. Norton & Company, 2015 – books.google

Hij behandelt de debatten die tussen 1660 en ongeveer  1815 gehouden zijn over wat (onze) geest is en over de verhouding tussen geest en lichaam – hoe in deze periode eigenlijk 'de moderne geest' is uitgevonden. Hoe de twee verschillende concepten van de geest – als ziel en als machine – steeds uiteen getrokken en dan weer verzoend werden. Kwesties die aan de orde komen zijn o.a.: Is ‘geest’ een noodzakelijke theorie waar zonder we niet zouden kunnen? Is het een taalspel of gaat het uiteindelijk om iets fysieks, of betreft het niet meer dan een diepgeworteld vooroordeel? Volgens hem was Spinoza degene die de geest naturaliseerde, kwam Locke met de hypothese over ‘thinking matter’, algemener gezegd kwam de theorie op van de belichaamde geest (the embodied mind), totdat door vele of misschien wel de meeste tegenwoordige cognitiepsychologen en neurowetenschappers de geest wordt vereenzelvigd met het brein of eventueel het hele lichaam. Hij schrijft:

The old dichotomies of body and soul now became a three-way contest between body, soul, and mind, with the last term existing somewhere between scientific discourse with its prerequisites of materialism, mechanization, and quantification, and the metaphysical credos of an immaterial human essence. [p. 148]

Als je ziet hoe erg grof hij Spinoza samenvat, Spinoza die verder vele malen aan bod komt, ga je toch twijfelen aan de zorgvuldigheid van zijn historische ideeënoverzicht:

This daring analysis, simply called Ethics, sought to dismantle Cartesian dualism and collapse its distinctions between the supernatural and the natural, thought and substances with extensions, the Cogito and the mechanics of the universe. The soul was natural, Spinoza announced, and Nature itself possessed a soul. If God was in Nature, then Nature was animated. Nature could not be divided into thoughts and things, God and matter. For any thought was also a material thing, and any material thing was a thought. The mind was a thinking thing but so too was all of the natural world, which was made up of infinite, eternal susbtance. [p. 108]

Hier zie je weer de foute invloed van de zgn. ‘identiteitsthese’ waarin Spinoza verkeerd begrepen is als zou wat hem betreft het attributieve onderscheid toch niks betekenen en uiteindelijk (‘want het gaat immers om één en hetzelfde ding) een gedachte en  iets uitgebreids hetzelfde zijn en dus het onderscheid tussen lichaam en geest tenslotte geheel wegvallen: uiteindelijk is alles immers één substantie. Ja, met deze 'naturalisering van de geest' kan Spinoza opgevoerd worden als grootmeester van de reductie. Maar ik vrees dat hij dan in een verkeerde richting wordt geduwd.  

                                            * * *

Dit gezegd hebbend, vind ik het wel aardig een passage over te nemen, waarin Diderot in een uitvoerig lemma over de geest in L'Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers.
"The most important of these hidden radicals was none other than Denis Diderot. In the first volume, he signed a 27-page entry on the soul, the supposed foundation of all knowledge. Throughout this extensive essay, the author made it clear that the most impressive challenge to reigning doctrines came from Baruch Spinoza and his belief that the universe was all one substance. In Diderot's sweeping account, he included appraisals of materialists from Lucretius to Hobbes, but again and again, the central authority that he considered over the first fifteen pages was the scandalous Spinoza. After much careful deliberation, Diderot distanced himself from that thinker, but his extensive, respectful exposition spoke for itself. With enemies like this, the Jesuits might have muttered, Spinoza needed no friends. Denis Diderot's omnibus essay also demonstrated how much would need to be rethought if in fact man did not have a soul. If that knot was untied, new accounts would be badly needed for matter and universe, thought and mind, the difference between the living and the dead, as well as the animal and human. New explanations would be needed for Nature and the possibility of free will, ethics, the afterlife and mortality, the relationship between body and consciousness." [p. 235]

 

____________

Owen Flanagan reviews in Los Angeles Review of Books November 28th, 2015
Zie
bij de auteur een hele reeks reviews.

 

Reacties

Gisteren kritisch review door Lou Agosta: Soul Machine: John Locke, Inventor of CBT [Cognitive Behavioral Therapy]?

http://www.socialjusticesolutions.org/2016/02/02/soul-machine-john-locke-inventor-cbt-cognitive-behavioral-therapy/