Jakob Freudenthal (1839 – 1907) een eerste aanloopje

Voor ik een blog kan schrijven over Jakob Freudenthal moet ik eerst een klein vraagstukje aan de orde stellen dat mij bezig houdt en waar ik niet uit kom. Ik heb grote bewondering voor het opsporings- en verzamelwerk van Spinozana dat door Freudenthal is verricht. Wiep van Bunge noemt in het hoofdstuk ‘Spinoza Scholarship’ in The Companion to Spinoza alleen Freudenthal’s naam en leefdata en dat vind ik te weinig. Ik ben dus op zoek naar meer. Maar eerst dit.

Ik ben in het blije bezit van Band 7 van “Baruch de Spinoza Samtliche Werke”: Spinoza – Lebensbeschreibungen und Dokumente. Vermehrte Neuausgabe. Mit Erläuterungen herausgegeben von Manfred Walther. Übersetzung der Lebensbeschreibungen von Carl Gebhardt. Felix Meiner Verlag, Hamburg, 1998.

Ik mag er graag in grasduinen of gericht iets opzoeken. Het is de in omvang intussen verdubbelde 3e druk van het boek dat Carl Gebhardt Carl Gebhardt: Spinoza, Lebensbeschreibungen und Gespräche. Philosophische Bibliothek; 96b. F. Meiner, 1914in 1914 uitgaf en dat in 1977 een 2e druk beleefde, waaraan toen door Walther een bibliografie toegevoegd was. Voor de heruitgave van 1998 is het nog eens flink met allerlei materiaal uitgebreid. Zo werd b.v. het deel dat uit het reisdagboek van Stolle en Hallmann werd overgenomen flink vermeerderd. Maar ook vele andere documenten werden toegevoegd – er was in de loop van die eeuw immers veel nieuw materiaal ontdekt.

Wat mij verbaasd is dat geen woord eraan wordt gewijd dat dit toch in feite een voortzetting is van / gebaseerd is op het documentatiewerk van Jakob Freudenthal. Niets daarover. Wel wordt hier en daar bij een document Freudenthal als bron vermeld, maar in de inleiding is niets over zijn (voor)werk te vinden. Ik vind dat vreemd. Ik doel op diens werk

J. Freudenthal (Hrsg.): Die Lebensgeschichte Spinoza's in Quellenschriften, Urkunden und nichtamtlichen Nachrichten. Mit Unterstützung der königl. Preussischen Akademie der Wissenschaften herausgegeben. Leipzig, Von Veit, 1899. (XVI) 304 pp.
Hier bij archive.org in te zien.

Meer dan 100 jaar later, in 2006, is dit werk heruitgegeven en uitgebreid door dezelfde Walther Manfred (Hrsg.): Die Lebensgeschichte Spinoza's. Zweite, stark erweiterte und vollständig neu kommentierte Auflage der Ausgabe von Jakob Freudenthal 1899. Mit einer Bibliographie herausgegeben von Manfred Walther unter Mitarbeit von Michael Czelinski. Band 1. Lebensbeschreibungen und Dokumente. Band 2. Kommentar. 2 vols. ISBN 9783772821608. Stuttgart, Fromann-Holzboog, 2006. [I] XXVI, 425; [II] VIII, 482 pp

De uitgever: “Die im Jahr 1899 erschienene, von Jakob Freudenthal vorgenommene Sammlung von Texten zur Biographie Spinozas wird hier in einer erheblich erweiterten Fassung (mehr als 100 neu hinzugefügte Texte) vorgelegt. Sie macht zahlreiche Dokumente – an den Handschriften überprüft, in Originalsprache und in deutscher Übersetzung – verfügbar, die beispielsweise auf die Umstände von Spinozas Ausschluss aus der Amsterdamer Gemeinde neues Licht werfen. Auszüge aus Gesprächsaufzeichnungen mit teilweise wörtlichen Wiedergaben von Spinozas Ausführungen zu im Werk kaum behandelten Themen verdienen besondere Beachtung. Der Kommentar ist unter Auswertung des aktuellen Forschungsstandes vollständig neu verfasst und enthält u.a. genaue bibliographische Nachweise zum Bestand von Spinozas Bibliothek. Eine umfassende Bibliographie zu Quellen, Erstveröffentlichungen und internationaler Sekundärliteratur (über 1.400 Titel) sowie zwei Register kommen hinzu.”

Alsof die twee werken niets met elkaar te maken hebben? Alsof het tweede niet zwaar op het eerste leunde? Alsof er geen gigantische overlap is. Ik begrijp dit niet. Hier is toch iets uit te leggen? In het boekje dat in mijn bezit is geeft Manfred Walther hierop geen enkele toelichting. Kan iemand hier enig licht op laten schijnen?

Reacties

Ja. dat kan ik wel. Ik heb het ontstaan van de tweede en derde (vermeerderde) uitgaven van onze FREUDENTHAL van nabij meegemaakt. De Bibliographie werd mij tevoren ter inzage gegeven door Manfred, ook aan Szelinski heb ik tal van informaties verstrekt. In de Index kun je zien dat hij ook verwijst naar de vele documenten die ik omtrent Spinoza's leven boven water heb gekregen. Ik heb dus wel aan het 'project' meegewerkt, maar heb in het geheel geen 'say' gehad in de vormgeving van de titelpagina. Daarover werd mijn mening niet gevraagd. Ik ben het geheel met je eens, Stan, dat dit niet in de haak is. Heeft een beetje te maken met het Duitse imponeergedrag en met de bekende stress vanwege het 'publish or perish'; door deze slechts door insiders opgemerkte misleiding scoor je beter! Niets let je evenwel, Stan, om je beklag te doen bij Manfred Walther zelf. Je kunt hem vinden (hoewel hij nu ook emeritus is) op de website van de Juridische Faculteit in Hannover. Ik wil mijn vriendschappelijke relatie met hem (we hebben samen STUDIA SPINOZANA opgericht en daarvan 20 jaar de hoofdredactie gevoerd) daar niet mee belasten.

Gôh, Wim, dat jij al in 1977 - het jaar waarin de 350e geboortedag van Spinoza werd gevierd - betrokken was bij de eerste heruitgave van "Spinoza – Lebensbeschreibungen und Dokumente" van Gebhardt. Je stond toen eigenlijk nog aan het begin van je Spinoza-carrière!
Dank voor je informatie.
Ik denk overigens dat het achterwege laten van een verwijzing naar Freudenthal wiens werk toch eigenlijk werd voortgezet, bij Gebhardt in 1914 lag.
En, ach, beklag willen doen is het niet zozeer. Ik wil begrijpen hoe het zat en waarom die "twee" projecten niet ineen geschoven zijn. Maar als ik de prijzen van het groene boekje (€22.90) met die van het laatste vergelijk (€208 - €156 für Mitglieder der Spinoza-Gesellschaft) ben ik wel weer blij dat het verschillende projecten bleven...

Terecht plaag je mij met mijn vergissing. Inderdaad was ik in 1977 nog niet actief in dit opzicht. Ik doelde op de uitgave van 2006. Maar ik heb het ook zo ontzettend druk met de lectuur van dat dikke en ongelofelijk rijke derde deel van Israel! DEMOCRATIC ENLIGHTENMENT overtreft de schatten die in RE en EC verborgen waren.