Robert Willis (1799–1878) als vertaler van Spinoza minder geapprecieerd

VoorkantOver ene Robert Willis die op zijn beurt toch iets moet hebben bijgedragen aan de verspreiding in Engeland van kennis over Spinoza is weinig bekend – althans weinig te vinden op het internet. Van hem verscheen in 1862 een vertaling van de Theologico-Political Treatise en in 1870 Benedict de Spinoza: his life, correspondence, and ethics [Trübner & co., 1870]. Daar dit rechtenvrij is, wordt het op vele plaatsen aangeboden - ook bij books.google.

Er is nog een Robert Willis die veel over architectuur schrijft en een chirurg Robert Willis. Aanvankelijk meende ik dat geen van beiden dezelfde was als de hier bedoelde Willis, maar aan het eind van het blog kan ik laten zien dat de vertalingen van de hand van deze medicus zijn: Member of the Royal Colleges of Physicians and surgeons of England, corresponding member of the Royal Academy of Sciences of Göttingen, of the Imperial Society of Physicians and Surgeons of Vienna, and of the National Institute of America, etc. etc. [hier te vinden]  

Het enige dat ik verder over deze Willis kan vinden zijn diskwalificaties van zijn vertalingen. Zo schrijft de Catholic Encyclopedia in het Lemma Benedict Spinoza: “English translations of Spinoza, omitting the defective one of WILLIS, are: …” Onder de vertalingen die wél vermeld worden: “ELWES has edited the chief works (London, 1883-84), but with the letters freely abridged; […]”

In de inleiding op zijn vertaling schrijft Elwes in de eerste alinea over de stand van vertalingen en inleidingen in de Engelstalige wereld tot aan zijn publicatie in 1883. Daarin heeft hij het ook over Willis:

“A very few years ago the writings of Spinoza were almost unknown in this country. The only authorities to which the English reader could be referred were the brilliant essays of Mr. Froude 1, and Mr. Matthew Arnold, 2 the graphic but somewhat misleading sketch in Lewes's "History of Philosophy," and the unsatisfactory volume of Dr. R. Willis. 3 But in 1880 Mr. Pollock brought out his most valuable "Spinoza, His Life and Philosophy," 4 likely long to remain the standard work on the subject; Dr. Martineau has followed with a sympathetic and gracefully written "Study of Spinoza;" Professor Knight has edited a volume of Spinozistic Essays by Continental Philosophers; Auerbach's biographical novel ["Spinoza: ein Denkerleben." 1855] has been translated, and many writers have made contributions to the subject in magazines and reviews.

1 "Short Studies in Great Subjects"
2 "Essays in Criticism," art. "Spinoza and the Bible."
3 "Benedict de Spinoza; his Life, Correspondence, and Ethics." 1870 
4 I take this early opportunity of recording my deep obligations to Mr. Pollock's book. I have made free use of it, together with Dr. Martineau's, in compiling this introduction. In the passages which Mr. Pollock has incidentally translated, I have been glad to be able to refer to the versions of so distinguished a scholar.

                                                 * * *  

Van het door Elwes genoemde essay van Matthew Arnold, "Spinoza and the Bible", was anoniem in MacMillan’s Magazine [IX, 136-42 (December, 1863] een kortere versie als recensie verschenen waarin Willis' vertaling van Spinoza’s Tractatus Theologico-Politicus behoorlijk werd afgekraakt. Dit essay is hier op internet te vinden. En Elwes zelf schrijft aan het eind van zijn inleiding over zijn vertaling: “This may claim to be the First version of Spinoza’s Works offered to the English reader; for, though Dr. R. Willis has gone over most of the ground before, he laboured under the disadvantages of a very imperfect acquaintance with Latin, and very loose notions of accuracy. The Tractatus Theologico-Politicus had been previously translated in 1689. Mr. Pollock describes this early version as “pretty accurate, but of no great literary merit.”

Willis’ op internet beschikbare werk Spinoza: his life, correspondence, and ethics, heeft als verdienste dat hij veel informatie biedt over Spinoza’s herontdekking door de Duitse Romantici en idealisten en vervolgens de Engelse Romantici Coleridge en Wordworth etc.
Maar we zijn dus gewaarschuwd inzake zijn vertaalkwaliteit.

Het boek is ook hier als OCR en PDF-scans te vinden en hier worden nog enige andere werken van hem vermeld, t.w. 

Ÿ The Pentateuch and book of Joshua in the light of the science and moral sense of our age. A complement to all criticisms of the text ... (London, Williams and Norgate, 1877)
Ÿ Servetus and Calvin; a study of an important epoch in the early history of the reformation by R. Willis ... (London, H.S. King & co., 1877)

Uit deze pagina van deze (verbeterde) herdruk in 1870 van het Spinoza-werk blijkt dat deze zelfde Robert Willis ook medisch werk en een vertaling van Nathan the Wise bracht. 

 

 

Reacties

Beste Stan, je blijft (mij) verrassen met je artikelen.
Wat de waarde ook moge zijn van het boek van Willis (Benedict de Spinoza; Life, Correspondence, and Ethics), alleen al het motto op de getoonde titelpagina is een stimulans. Hoe vaak komt men tegenwoordig in een uitgave een motto in het Grieks tegen? De inhoud van het motto is iets om altijd voor ogen te houden: de waarheid zal u bevrijden. Geldt ook voor dit blog!
Rob

Bedankt voor je vertaling, Rob.
Alètheia kon ik nog thuisbrengen, maar de rest ontging me.
Mooi: de waarheid zal u bevrijden.