Het Spinoza-schildje in Voorburg

Frank Rozenberg, Wethouder Financiën, Cultuur, Recreatie & Toerisme en Jongerenwerk van Leidschendam-Voorburg, laat op zijn twitterpagina het schildje zien dat gisteren aan het huis in de Kerstraat 39 te Voorburg werd aangebracht [cf. blog]. En zo kunnen we zien dat er jammer genoeg een foutje in geslopen is. Men heeft het hoofdthema van de Ethica (van de macht der passies, naar de macht van het verstand, ofwel: van slavernij naar vrijheid) verward met het centrale thema van de TTP, de Libertas Philosophandi (gemoderniseerd naar vrijheid van meningsuiting). En verder: er is helemaal geen correspondentie van hem met de gebroeders Huygens bekend. Jammer dat ze de tekst niet even door een Spinozakundige hebben laten controleren.

 

Reacties

En niet te vergeten dat Spinoza zeker tot 5 september 1669 in Voorburg heeft gewoond (zie brief 41).

Inderdaad, hij is met Tydeman meeverhuisd naar een ander adres in Voorburg. Blijkbaar heeft men dat nog niet gelokaliseerd (of er komt nog een bordje op een ander huis?)

Bij nader inzien ligt bij dit schildje de nadruk op Kerkstraat 39, niet op Spinoza's verblijf in Voorburg in het algemeen. Ik neem dus mijn woorden terug.

Waar is gedocumenteerd dat Spinoza in Voorburg nog op een ander adres heeft gewoond?

Brief 41 wordt ondertekend met "Te Voorburg, de 5. Sept. 1669."

Goeie vraag, Rik, het juiste antwoord weet ik ook niet. Het werd beweerd in een boekje over Voorburg dat mij getoond werd tijdens een excursie, waarin dat stond. Maar misschien is dat ter plaatse verzonnen? Wat je gaat denken daar dat tweede huis in de Herenstraat precies dat van de apotheker geweest zou zijn die medaillons van Huygens en Spinoza aan z'n gevel draagt... Toeval? Verzonnen voor toeristen (zoals misschien ook dit huis met dat doel van een schildje is voorzien)?
Opvallend trouwens dat de schilder Tydeman bij wie Spinoza inwoonde, helemaal niet genoemd wordt op dat schildje.

http://spinoza.blogse.nl/log/spinoza-excursie-2014-5-spinoza-in-voorburg.html

Inmiddels heb ik het volgende gevonden. Uit Spinoza's briefwisseling worden we omtrent een verhuizing binnen Voorburg niets wijzer. Nadler (2009) meldt op p. 263 dat Spinoza 'probably' in mei 1668 verhuisde naar een ander adres binnen Voorburg, toen huisbaas Tydeman een huis kocht in de Herenstraat aldaar. Waar Nadler dit vandaan heeft, weten wij niet, aangezien hij geen bron hiervoor vermeldt. De Bloomsbury companion to Spinoza (2011) meldt geen verhuizing binnen Voorburg. In Huygens' Hofwijck (2015) van Kees van der Leer wordt Spinoza's verhuizing binnen Voorburg als een feit gepresenteerd (p. 91). Bron hiervoor is de aankoop door Tydeman van een huis in de Herenstraat op 4 mei 1668, zoals blijkt uit de door Van der Leer gevonden koopakte. Voorst wijst de auteur op een passage uit Craandijk's Nieuwe wandelingen in Nederland (1888), waarin deze verwijst naar een brief van jhr.mr. Six, kantonrechter te Voorburg, waarin wordt gemelt dat Spinoza te Voorburg heeft gewoond aan 'het watertje bij de Voorburgse brug'. Van der Leer identificeert deze locatie als de havensloot die dwars op de Vliet lag, in de zuidwestzijde van de Kerklaan, de huidige Kerkstraat. Kortom, Van der Leer voert circumstancial evidence aan om Spinoza's verhuizing binnen Voorburg aannemelijk te maken. Of hij hierin is geslaagd, lijkt mij nog de vraag. Hoe betrouwbaar is het getuigenis van jhr. Six uit het laatste kwart van de 19de eeuw? Blijkt uit de koopakte of een ander document dat Tydeman (en dus Spinoza?) ook daadwerkelijk het aangekochte huis aan de Herenstraat ging bewonen? Dit hoeft niet vanzelfsprekend het geval te zijn. Wij weten bijv. dat Hendrick van der Spijck, de latere Haagse huisbaas van Spinoza, in de loop der jaren een aantal huizen kocht, verkocht, huurde en verhuurde, terwijl hij lange tijd met zijn gezin en een kamerbewoner in een huurhuis bleef wonen. Tenzij anders is aangetoond, kan iets dergelijks m.i. ook het geval zijn geweest m.b.t. het door Tydeman in mei 1668 aangekochte huis.

Je bent er diep ingedoken, Rik. Chapeau.