Amélie Oksenberg Rorty en Spinoza II

Amélie Oksenberg RortyEerst was ik van plan om het artikel van Amélie Oksenberg Rorty vergaand samen te vatten, zodat ik het als een blog kon brengen. Maar haar artikel vond ik zo compact en goed geschreven dat een vergaande inkorting het geweld zou doen.

Ik heb het artikel vertaald en de enige bewerking die ik deed was de polemiek met het essay van Hasana Sharpe, “The Force of Ideas in Spinoza,” weglaten. Wie dat artikel niet bij de hand heeft, kan toch niet helemaal meevoelen, waartegen Rorty zich verzet. Haar  opmerkingen hierover heb in Rorty’s tekst geïntegreerd. Verder heb ik tussenkopjes toegevoegd. En vervolgens heb het - het werd te lang voor een blog - als PDF op benedictusdespinoza.nl geplaatst, zodat het desgewenst eenvoudig te printen is. Om het niet door Google’s spionrobotjes  te laten meenemen in de hits heb ik de auteursnaam en titel niet als tekst, maar als plaatje ingevoegd. Want, ja het is wel illegaal wat ik hier doe. Ik ben natuurlijk helemaal niet gerechtigd om het artikel te vertalen en in het Nederlands uit te brengen. Maar ja, ik ben er zo enthousiast over, vind het zo leerzaam, dat ik er graag anderen mee wil laten kennismaken.

Ik vind het een heel knap en leerzaam artikel. Ik zal volstaan met een kleine opsomming te geven van de dingen die ik treffend vond.

[1] Ze ziet wat Spinoza in de Ethica doet en wat hij met de TTP doet in de kern als één project: een bevrijdingsproject. Spinoza wil laten zien hoe de geest kan worden bevrijd van haar passieve affecten en de staat van haar verdeelde facties. Dit wordt samengevat in de ondertitel van de Tractatus Theologico-Politicus: "aan te tonen dat [de] vrijheid om te filosoferen geen gevaar oplevert voor de vroomheid en gehoorzaamheid vereist voor burgerlijke vrede." Ze betrekt in haar artikel zeker ook de Ethica, maar het accent ligt op de TTP (Het verscheen in Political Theory).

[2] Ze maakt veel werk van de onderscheidingen die Spinoza in z’n betogen ontwikkelt. Zoals die tussen adequate en inadequate ideeën, tussen rede en de verbeelding, tussen actieve en passieve affecten, tussen noodzakelijkheid en vrijheid, en meer.

[3] Ze laat zien hoe Spinoza al onderzoekend en betogend heel bewust de onderscheidingen weer ontregelt. Je moet wel van deze onderscheidingen gebruik maken, maar ook inzien hoe misleidend ze zijn. En zo ontstaan er steeds geleidelijke overgangen en gradaties. Zij laat zien dat Spinoza laat zien hoe het geen zin heeft om aan (fundamentalistische) scherpslijperij te doen, hoe een verstandig man wel streeft naar méér kennis en wijsheid, maar telkens beseft dat die voortkomen uit en gestoeld zijn op inadequate, verbeelde, voorlopige kennis.

[4] Voor mij was het aanvankelijk schokkend te moeten horen dat Spinoza zijn zo zorgvuldig aangebrachte en gedefinieerde onderscheidingen in de loop van zijn betoog verschuift en uiteengelegde polen weer in elkaar laat overlopen. Enfin, lees het artikel zelf. Ik hoop dat u er net zo van kunt genieten als ik deed. Ook al hoorde ik in haar analyse van de TTP niet echt wat nieuws, het is niet vreemd wat ze doet. Maar zoals het in een vloeiend en kort betoog uiteenzet. . .  het lukt haar in kort bestek een duidelijk ander licht te werpen op Spinoza’s op elkaar betrokken filosofisch-ethische en filosofisch/theologisch-politieke project.

                                         Hier de PDF