David Henriquez de Castro (1826 – 1898) ontdekker grafstenen familie Spinoza

David Henriquez de CastroOok deze persoon die bijdroeg tot het ontdekken van gegevens, van belang voor de biografie van Spinoza, verdient dat aan hem  hier een blog wordt gewijd.

Deze telg uit een oude adellijke Spaans-Portugese familie had niet zozeer aanleg tot reguliere studie, voortijdig verliet hij het gymnasium, maar bezat grote voorliefde voor oudheidkunde en een aangeboren lust tot verzamelen. Hij legde zich toe op de geschiedenis van zijn Portugees- Israelitische gemeente. Toen deze gemeente in augustus 1875 het 200-jarig bestaan van haar Synagoge vierde, publiceerde hij: 1675-1875. De Synagoge der Portugeesch-Israelitische Gemeente te Amsterdam ('s Gravenhage 1875).

Onderzoek naar zijn voorouders bracht hem ertoe opgravingen te verrichten op de Sefardische begraafplaats te Ouderkerk aan de Amstel. Met veel inzet en eigen geld, waarover hij door een erfenis beschikte, deed hij onderzoek naar en herstelde de grafmonumenten op de Port.-Isr. begraafplaats te Ouderkerk a.d. Amstel. Nadat hij daar veertien jaar aan had gewerkt, gaf hij in 1883 een boek met veel plaatwerk uit dat een beeld gaf van vele onder zand bedolven, maar nu ontgraven zerken van zeer beroemde personen: Keur van Grafsteenen op de Nederlandsche Portugeesch-Israelietische begraafplaats te Ouderkerk a.d. Amstel [1e Bundel, E.J. Brill, Leiden 1883). Het zou bij die ene bundel blijven; het werk is door niemand voortgezet. [Zie bij de DBNL een bespreking in De Gids van 1887]


David Henriques de Castro (li) circa 1880 op Portugese begraafplaats in Ouderkerk aan de Amstel [foto JHM] 
- hieronder vergroot:

         

Ontdekker graven ouders van Spinoza
In 1888 verscheen in Oud-Holland zijn artikel Ad Spinosam:

Grafsteen Michael de Spinoza, vader van Baruch. Foto op 23 aug 2009 gemaakt door Stan Verdult“Zij, die Spinoza in eere houden, en er prijs op stellen, hetgeen met zijn leven in verband staat, in alle bijzonderheden te kennen, zullen zeker met belangstelling vernemen, dat deze dagen de graven zijner ouders op de Portug. Israel. Begraafplaats te Ouderkerk a./d. A. door mij ontdekt zijn. Tevens is mij daar gebleken, dat Spinoza’s vader (Michael) 30 Maart 1654 overleden is, terwijl hij driemalen gehuwd was, en wel met Rachel, (overl. 22 Febr. 1627) vervolgens met Hanna Debora, (overl. 6 November 1638) en daarna met Ester, (overl. 26 October 1652). Daar Spinoza, zooals we weten, in 1632 geboren is, was Hanna Debora dus de moeder van den wijsgeer.
Hieronder volgen de grafschriften der vermelde personen zoomede van Spinoza’s zuster Mirjam, gehuwd met Samuel de Casseres, en tevens van een tot dusverre nog onbekende broeder van den wijsgeer, Isaac geheeten…

Ook omtrent de plaats, waar de groote Denker geboren is, wensch ik hier nog een enkel woord in het midden te brengen. Zooals  velen zullen weten, gaf één van Spinoza’s brieven (No. 76 ed. Van Vloten en Land 1882) aan Dr. Graetz te Breslau aanleiding, om Colerus’ opgave, dat de wijsgeer te Amsterdam geboren is, in twijfel te trekken, en aan te nemen, dat hij veeleer in Spanje het levenslicht zag. Die twifel nu, hoe verklaarbaar ook volgens den brief, mag thans als opgeheven beschouwd worden, nu mij onlangs uit een Register der Portug. Gemeente alhier gebleken is, dat Michael de Espinoza reeds in 5383 (1623), dus reeds 9 jaren vóór de geboorte, tot de leden deze gemeente behoorde…”

 

Hij liet een grote verzameling judaica en hebraica na die in 1899 werd geveild. Freudenthal ontdekte daarin een briefje dat Baruch Spinoza nog op 5 december Sabat de Hanuca 1655 6 placas (geldstukken) offergelden aan de Port. Isr. Gemeente verschuldigd was. Hierbij tekende Freudenthal aan, dat dit briefje van grote betekenis is: het is een bewijs, dat, in strijd met de bewering van Meinsma, Spinoza zich nog tot het jaar 1656 als lid van de Port. Isr. gemeente beschouwde [Freudenthal Die Lebensgeschichte Spinoza's in Quellenschriften usw. Leipzig, 1899, p. 114]

Bronnen

DBNL

JHM [waarvandaan zijn afbeelding]

Jaap Meijer: Om de verloren zoon. Spinoza weerspiegeld in het geschiedbeeld der Nederlandse Joden 1840-1940. (Balans der Ballingschap VIII/IX). Heemstede, 1986, 96 pp. Uit dit "onderzoek naar de joods-Nederlands Spinozareceptie" nam ik de passages over van David Henriquez de Castro's artikel Ad Spinosam.

 

Reacties

Erg interessant. Ik zou wel meer van hem willen zien.