Dr. S. Sr. Coronel (1827 - 1892) zag Spinoza als "Messias van het verlichte denken"

Samuel Senior CoronelVolgens de joodse historicus Jaap Meijer was Samuel Senior Coronel de eerste Nederlandse Sefardie die "een samenvattende levensbeschrijving" van Spinoza schreef. Hij was de zoon van de vader van het Portugese joodse weeshuis in Amsterdam en ontving een sefardische opvoeding. Later verbrak hij de banden met deze gemeenschap, voelde zich dan wel geen jood meer naar geloofsovertuiging, maar bleef naar afkomst "Pottegies" en had eerbied voor zijn stamgenoot Spinoza. [Deze openingsalinea voegde ik op 19 sept 2011 toe uit Om de verloren zoon. Spinoza weerspiegeld in het geschiedbeeld der Nederlandse joden 1840-1940 [serie Balans der Ballingschap, Heemstede, 1986]

Coronel studeerde geneeskunde aan het Athenaeum Illustre te Amsterdam, ging op 8 Juni 1846 over naar Leiden en promoveerde op 5 maart 1850 aldaar op Spec. physiologicopathologicum de somno, en 26 mei 1851 tot artis obstetr. doct., op Stellingen. Twee jaar vestigde hij zich als arts in Zevenhuizen, waarna hij in juli 1853 stadsgeneesheer van Middelburg werd. Op 27 dec. 1860 kreeg hij in Amsterdam eenzelfde functie, en vanaf dec. 1881 werd hij secretaris van de geneeskundige raad te Leeuwarden. Hij heeft zich veel bezig gehouden met sociaal-medische wetenschappelijke arbeid.

Hij was een invloedrijke hygiënist en wat later genoemd werd sociaal geneeskundige. Hij hield zich bezig met hygiënische adviezen, openbaar gezondheidsbeleid en ontstaan van schoolartsen. Hij heeft zich zeer ingespannen tegen de kinderarbeid. Hij behoorde tot die hygiëne bevorderende artsen waaraan we met de meeste dankbaarheid mogen terugdenken, omdat ze méér tot de verlenging van de gemiddelde levensduur (door terugdringing van kinder- en kraamvrouwsterfte) hebben bijgedragen dan de curatische gezondheidszorg.

Fedor Hubertus de Beer, geeft in zijn proefschrift Witte jassen in de school. De schoolarts in Nederland ca. 1895-1965 in het tweede hoofdstuk (Hygiënisten en de gezondheid van het schoolkind) van Deel 1 (Van schoolhygiëne naar schoolgeneeskunde) vele voorbeelden van de niet aflatende ijver van Coronel voor verbetering van de hygiëne en de gezondheidstoestand op de scholen. [Hier zijn proefschrift]

Willemien Schenkeveld geeft in haar boekje Het Kinderwetje van van Houten: sociale wetgeving in de negentiende eeuw [Uitgeverij Verloren, 2003] diverse voorbeelden van de strijd die Coronel voerde tegen kinderarbeid. Hij vond dat Van Houten met zijn wet lang niet ver genoeg ging. [zie op books.google de pagina over hem - met foto]

Als een erkenning van het belang van deze man, over wie, behalve een korte in het Nieuw Nederlandsch Biografisch Woordenboek, deel 4, ook bij DBNL te vinden, verder geen biografie verscheen voor zover ik kan nagaan, vermeld ik aan het eind van dit blog een lijstje met een flink aantal van zijn werken. Daaruit komen deze medisch-maatschappelijke bekommernissen duidelijk naar voren. Daaruit blijkt tevens dat volksopvoeding zijn interesse had. En daartussen is er ineens ook een voorlichtend artikel over Spinoza.

Deze medicus van joodse herkomst, heeft in 1871 In Vaderlandsche Letteroefeningen Jaargang 1871 [Joh. Noman en zoon, Zalt-Bommel] een tweetal artikelen over Spinoza geschreven: Baruch D'Espinoza, In de lijst van zijn tijd. Door Dr. S. Sr. Coronel. Het werd apart als boekje herdrukt.

Ik vermoed dat hij een seculiere en volledig geassimileerde jood was, die zijn herkomst niet uitdroeg. Overal kom je zijn ondertekening met Dr. S. Sr. Coronel tegen. Nu weten we dat zijn volledige naam Samuel Senior Mozes Coronel luidde, hetgeen in zijn affiniteit kan hebben meegespeeld.
Later (sept. 2011 lees ik bij Jaap Meijer over Coronels "onloochenbare trots op zijn wereldberoemde mede-Portugees."  

Aan die warmbloedige tekst over Spinoza is duidelijk te zien dat hij zich goed op de hoogte heeft gesteld van wat tot die tijd bekend was over leven en werk van Spinoza. Wat opvalt is zijn inleving. Je voelt zijn verontwaardiging over kerkelijke twisten. Je hoort de medicus als hij met kennis van zaken en zich inlevend, spreekt over de effecten van de ziekte (tbc) waar Spinoza aan leed.
In het tweede deel van het artikel, op p. 76, is zijn typering te vinden van Spinoza als 'de Messias van het verlichte denken'.

Ik ben blij deze tekst bij DBNL ontdekt te hebben en deze ontdekking hierbij te kunnen doorgeven. Ofwel aan te klikken in deze inhoudsopgave, ofwel te vinden in deze PDF van de complete Vaderlandsche Letteroefeningen Jaargang 1871.
Voor m'n eigen gemak heb ik deze teksten in één bestand bij elkaar gebracht, zodat het handiger te printen en daarna te lezen is. Als service aan de lezer van dit weblog heb ik dit bestand tijdelijk op benedictusdespinoza.nl geplaatst. Het blijft daar vanaf nu ca 10 dagen staan, waarna ik het weer verwijder om de copyrights niet onbeperkt te schenden...

O ja, nog dit: ik ontdekte zijn tekst via het zoeken naar Steno +Spinoza voor het vorige blog. De naam van Steno komt eenmaal in Coronels tekst voor. Zo werkt dat.

 

Dr. S. Sr. Coronel

 

 

Werken van Dr. S. Sr. Coronel (uit diverse bronnen samengesteld)
·      Darmbeklemming, in Ned. Weekbl. v. Geneesk. 1856, VI, 219, 229;
·      Over de overeenkomst in verschijnselen van chlorosis en tuberculosis, Ibid. 403;
·      Middelburg voorheen en thans, bijdrage tot de geschiedenis en den tegenwoordigen toestand van het armenwezen aldaar (Middelb. 1859);
·      De scarlatina-epidemie in Zeeland in 1857-59 (Middelb. 1860);
·      De gezondheidsleer toegepast op de fabrieksnijverheid. Een handboek voor industriëlen, genees- en staathuishoudkundigen, Haarlem, 1861
·      Schetsen uit het Markensche Volksleven, 1862
·       De bewaarschool. Haar verleden, tegenwoordige toestand en haar toekomst, Amst. 1864;
In het bijna 400 bladzijden tellende werk geeft de schrijver een nauwkeurig overzicht van de toen in Amsterdam bestaande bewaarscholen. Dr. Coronel spaart zijn kritiek niet, ook niet aan de dames-comité's, die na 1830 in verschillende volksbuurten bewaarscholen hadden opgericht. Hij spreekt zelfs van de bewaarschool-philantropie als een mode, een tijdverdrijf, een troetelkind van godsdienstige hoogmoed. Met klem dringt hij aan op een wettelijke regeling van het bewaarschoolonderwijs in Nederland.
·      Met P. Niemeyer, Handboek der theor. en klinische percussie en auscultatie, vert. uit h. Hoogd. (Tiel 1869);
·      In 't Gooi, in Gids 1863, I, 435; II, 46;
·      Leven en gezond zijn, Haarlem 1869;
·      Een blik op de maats. en staatk. ontwikkeling der arbeidende klasse in Engeland, Haarlem 1869, II, 473;
·      De opvoeding van den mensch van zijne kindsheid tot aan den volwassen leeftijd, (met dr. D. Lubach), Haarl. 1869;
·      Dagboek voor moeders tot het houden van aanteekeningen, betreffende de gezondheid der kinderen, 2 dln., Schiedam 1871;
·      De arbeid van kinderen tegenover de wetgeving. In: De Economist 22 (1973), 488-504
·      Het Gooi als herstellingsoord, Ibid. 1876, II, 129;
·      Baruch Spinoza, in de lijst van zijn tijd, Z.-Bommel 1871;
·      De waarde van goed voedsel, Leid. 1872; Practische handleiding voor ziekenverpleging, Schied. 1874;
·      De eerste moederplichten en de eerste kinderverpleging, Den Haag 1875;
·      Levensregelen. Ernst en Luim uit de gezondheidsleer, Nijm. 1878;
·      Ontsmettingsovens, een eisch van onzen tijd (Leeuw. z.j.);
·      De opvoeding van den mensch van zijn kindsheid tot den volwassen leeftijd, met D. Lubach (Haarl. z.j.);
·      Herinneringen aan de hist. tentoonstelling van Friesland, Leeuw. 1878;
·      De tien geboden der gezondheidsleer, Blomhert en Timmerman, Nijmegen , 1879
·      De gezondheidsleer der school en van het schoolkind, Den Haag 1881;
·      De waarde van goed voedsel, (Leid. z.j.); C. Reclam, Levensregelen, Ernst en luim uit de gezondheidsleer, voor Nederl. bewerkt, (Nijm. 1881);
·      Herstellingsoorden voor ziekelijke minvermogende kinderen in het binnenland, in: Weekblad van het Nederlandsch Tijdschrift voor Geneeskunde van 29 juli 1882
“Ons landje is betrekkelijk rijk aan oorden, waar kinderen en volwassenen eene stelselmatige verpleging kunnen vinden tot herstel eener geschokte gezondheid of tot versterking van een zwak gestel. Sommige van die inrichtingen verschaffen ook aan kinderen uit den minder gegoeden stand, enkele uitsluitend, de gelegenheid voor zoodanige verpleging.”
·      De gezondheid der vrouw, Rott. 1884;
·      De goede raadgever in gezonde en zieke dagen, Rott. 1884.
·      Het gildewezen in Friesland, voordracht, enz., Leeuw. 1886;
·      De reiniging te Groningen en de cholera. In: Nederlandsch Tijdschrift voor Geneeskunde, Volume 12, 1887 (zie bij books.google)

·      Geschiedkundig overzicht van het vraagstuk van den kinderarbeid in Nederland. In: De Tijdspiegel, 45 (1888), 2, 29-58
·      De wittebroodweken, Hygiënische wenken voor verloofden en jonggehuwden, in Gezondsheidsbibl. 16 (Amst. 1889).

 

Reacties

Je blijdschap over de vondst, Stan, kan ik volledig navoelen. Zelden heb ik zo'n verrassend originele en goed geinformeerde biografie van Spinoza gelezen. Coronel heeft de destijds beschikbare bronnen geraadpleegd en blijkt daarnaast nog over veel kennis te beschikken van de Joodse geschiedenis in Spanje en Nederland die men meestal node mist in de literatuur. Hij schrijft natuurlijk in een wat ouderwetse taal maar heeft een levendige stijl. Wie zich in Spinoza's leven wil verdiepen, kan in zijn twee artikelen tal van rake typeringen ontdekken. Alleszins de moeite waard op een stille zomeravond, zeker voor iemand die gepensioneerd is.