Er zijn nog hoogleraren die theïsme en wetenschap in harmonie zien

Je hebt Forum, een onafhankelijk kennisinstituut op het terrein van multiculturele vraagstukken vanuit het perspectief van de democratische rechtsstaat, en je hebt ForumC, een christelijke organisatie die zich bezig houdt met “wat er gaande is in cultuur en samenleving om de ontwikkelingen van onze tijd te kennen en te duiden, christenen bewust maken van de ontwikkelingen en het denken hierover verder te brengen.” Voor hun ‘vertrekpunt zie *)

Je zou denken: een verdachte organisatie voor een onafhankelijk en objectief onderzoek. Toch lukte het ForumC om van 32% van de 5898 (van de 5920 te traceren) hoogleraren die ze per email hadden weten te bereiken, een online-enquête met vragen over hun godsgeloof ingevuld terug te krijgen. Over die hoge non-respons hoor ik niets, maar die duidt m.i. mogelijk op wantrouwen t.o. het instituut of het niet-serieus nemen van het onderwerp.

Resultaten: Van alle hoogleraren in Nederland noemt 44% zich atheïst, terwijl van de Nederlandse bevolking 14% atheïst zou zijn. Met “ietsisme” is het omgekeerd: 5% van de hoogleraren tegen 36% van de doorsnee Nederlandse bevolking noemt zichzelf ietsist.
Hoewel 66% van de hoogleraren een theïstische (christelijke) opvoeding heeft gehad, is het  percentage theïsten onder hoogleraren 17% in vergelijking met 24% van de bevolking.

Zo kun je toch zien waar iets beter wordt nagedacht, maar die conclusie trekt ForumC uiteraard niet.

Eigenlijk wilden ze de invloed van levensbeschouwing op wetenschap onderzoeken, waarvan dit het eenvoudige begin is. De meerderheid van de hoogleraren 64%-75% vindt dat binnen de wetenschap weinig tot geen ruimte mag zijn voor theïstische (vooronder)stellingen. 20% van de wetenschappers neemt een theïstische collega dan ook minder serieus. Hier merken deze laatste hoogleraren echter weinig van: slechts 2% voelt zich minder serieus genomen vanwege zijn of haar levensovertuiging. Tenslotte ervaart 64% van de hoogleraren spanning of zelfs een conflict tussen theïsme en wetenschap. Slechts 8% van de hoogleraren vindt dat theïsme en wetenschap in volledige harmonie met elkaar zijn.

Dit laatste gegeven lijkt mij moeilijk te duiden. Wordt hier  'harmonie' bedoeld doordat beide tot "niet overlappende magisteria" (Stephen Jay Gould) behoren? Of hebben ze een andere harmonie voor ogen?

Wat ik jammer vind is dat we niet apart de cijfers der theologen krijgen.

Onderzoekster Martine van Veelen zegt in Trouw vandaag zelf geen conflict tussen wetenschap en religie te ervaren : “God staat voor mij buiten de wetenschap, zo zien de meeste natuur- en menswetenschappers dat. Maar ik kan me voorstellen dat voor theologen de scheidslijn tussen hun eigen levensvisie en hun werk minder duidelijk is.”

Ze zal vreemd opkijken dat hoe meer ‘we’, de wetenschappen, te weten komen, des te meer we volgens Spinoza God leren kennen. Maar ja, die God is uiteraard buiten het onderzoekje gehouden.

Nog even over de bescheiden respons. Gezien de hoge non-respons van 68% zou het me niet verbazen als de werkelijke uitkomst een flink hoger percentage atheïsten en een verdere krimp van het percentage theïsten zou laten zien. Dus eigenlijk is de gepresenteerde uitkomst geflatteerd in de richting van de interesse van ForumC. Ze moeten zich dus ongeruster maken.

Hier PDF van het onderzoek

                                               * * *  

*) Vertrekpunt van ForumC: “De Bijbel is voor ons het betrouwbare Woord van God. Op grond daarvan weten we dat we in Gods schepping leven, die weliswaar aangetast is door het kwaad, maar waarin herstel, verlossing en vernieuwing mogelijk is door Jezus Christus. Hij heeft de weg geopend voor een nieuw bestaan en roept ons op Hem daarheen te volgen. Wij geloven dat de Heilige Geest ons in gemeenschap met andere gelovigen daarin steunt en ons helpt het nieuwe leven als een helende en verbindende kracht present te stellen in en voor de samenleving. Op grond van deze basis gaan we met een open vizier de dialoog aan binnen en buiten onze traditie.”