Filosofieblog over "Spinoza's hermeneutiek"

Martine Berenpas schreef vorige week vrijdag op filosofieblog over “Spinoza’s hermeneutiek”. Ik geef mijn reactie op dit blog en geef het op om aldaar te reageren (het reactieformulier wordt al na een dag of zo uitgeschakeld of er wordt erg streng gemodereerd).

Afgezien van een paar kleine foutjes [de Ethica, die geschreven is begin jaren 60 en de TTP die de gemoederen begin 17e-eeuw lang heeft beziggehouden] schetst zo zoals ze in haar titel belooft Spinoza’s hermeneutica en doet dat niet op een onaardige manier. Ik krijg sterk de indruk dat ze daarbij vooral gebruik maakte van Leo Strauss’ Hoe men Spinoza's Theologisch-politiek traktaat dient te bestuderen. [Zie hier op benedictusdespinoza.nl de vertaling die Adrie Hoogendoorn van dit artikel maakte]

Opmerkelijk, alsof Spinoza dat vindt, is hoe zij schrijft: “Omdat de Bijbel spreekt over woorden en beelden die van God afkomstig zijn en doorverteld door profeten, moet Spinoza vanwege zijn onderscheid tussen de verbeelding en de zuivere rede ook wel concluderen dat de informatie in de Bijbel behoort tot het domein van de verbeelding.”

Ook niet echt scherp is een formulering als deze: “Volgens Spinoza zullen de universele waarheden die afgeleid kunnen worden uit de Bijbel meestal van ethische aard zijn, omdat met name morele informatie makkelijk door de mens kan worden begrepen. Opvallend is dat Spinoza ontkent dat deze universele waarheden voor de rede inzichtelijk zijn; de rede kan namelijk geen uitsluitsel geven of de ethische waarheden zuivere kennis is.”

Gehoorzaamheid aan Gods voorschrift van ‘rechtvaardigheid en liefde voor de medemens’, is wat volgens Spinoza uit de Bijbel te halen is. ‘Rechtvaardigheid en liefde voor de medemens’ is wat Spinoza heel goed louter op basis van de rede als waarheden kende, maar met zijn rede had hij nooit de eis van ‘gehoorzaamheid’ kunnen bedenken. Die – in mijn woorden – verbeeldings-‘truc’ van de profeten, van Mozes vooral, is iets dat Spinoza in zijn politieke staatsleer heel goed kan gebruiken.

Maar, hoe dan ook, het is altijd fijn te zien dat er ergens aandacht aan Spinoza wordt gegeven. Waarvan acte.