Jan Wiegel (1929 - 1994) maakte documentaire "Uit het gezichtspunt van de eeuwigheid"

Jan Wiegel studeerde politieke en sociale wetenschappen in Amsterdam, werkte als scenarist en maakte meer dan dertig documentaires. Tijdens het Nederlands Film Festival 1995 werd er een retrospectief aan hem  gewijd [cf.].

Wiegel begon in 1961 als camera-assistent en ontpopte zich als scenarioschrijver, cameraman en filmcutter bij Multifilm en Cinecentrum te Hilversum. Vanaf 1967 werkte hij zelfstandig onder de naam Jan Wiegel Filmproductie. Hij werd beschouwd als een getalenteerd cineast met een persoonlijke stijl. Als maker van documentaires en promotiefilms was hij in het vak gekneed door de schrijver en filmer Anton Koolhaas. Samen schreven ze een aantal scenario's, onder andere in opdracht van Rijkswaterstaat en Stichting Vluchteling. [Info van Amsterdams Stadsarchief]

Ter gelegenheid van de 300e sterfdag van Spinoza in 1977 maakte hij (camera en regie) voor de NOS en de BRT de documentaire Uit het gezichtspunt van de eeuwigheid.

Over UIT HET GEZICHTSPUNT VAN DE EEUWIGHEID

“De filosoof Spinoza, geboren in 1632 te Amsterdam, leefde in een tijd waarin de wetenschap zich snel ontwikkelde. In de zeventiende eeuw werd een begin gemaakt met de ontdekkingsreis door micro- en marcokosmos, die tot op heden voortduurt. De film doet een poging het onduidelijke spoor van Spinoza's leven te volgen. Zo toont een graficus de in 1656 door de Joodse Gemeenschap uitgesproken banvloek en een schriftpsycholoog ontleed aldus het handschrift van de filosoof: "Spinoza slaat bruggen van het oneindige naar het eindige". Spinoza stierf in 1677 te Den Haag, waar hij zijn 'Ethica' voltooide. De moderne mens kan uit deze nog altijd actuele wijsbegeerte leren wat zijn plaats is in deze wereld, gezien vanuit het gezichtspunt van de eeuwigheid.” [Bij Beeld en Geluid]

In de Telegraaf van 15 april 1977 verscheen over de documentaire dit stukje

Documentaire over Spinoza
Portret van grote onbekende

door Anneke Munnik

HILVERSUM, vrijdag De grootste Nederlandse filosoof, Spinoza, is tegenwoordig in ons land voornamelijk bekend van het briefje van duizend, postzegels en een middelbare school met zijn naam. Nu, in zijn driehonderdste sterfjaar, vond de NOS dat het eens tijd werd om deze wijsgeer aan het kijkerspubliek voor te stellen.

Jan Wiegel kreeg opdracht een documentaire te maken, nadat het onmogelijk was gebleken het weinig opzienbarende leven van de man voor tv-bewerking te dramatiseren. Wiegel vond het eigenlijk niet doenlijk op zo korte termijn, maar raakte wel steeds meer geïnteresseerd in Spinoza. Daar er van driehonderd jaar geleden weinig materiaal beschikbaar was, heeft hij er eigenlijk alles met de haren bij moeten slepen. Een grafoloog, die het mooie handschrift van Spinoza ontleedt; een etser die Spinoza op de achtergrond van zijn banvloek heeft geportretteerd en een bakker uit Rijnsburg, waar de geleerde heeft gewoond, die zijn visie geeft op Spinoza's filosofieën over het christendom en een boekje over hem heeft geschreven.

Spinoza's ideeën over het christendom hebben in zijn leven een grote rol gespeeld. De Portugees-joodse gemeente in Amsterdam sprak in 1656 de banvloek over hem uit wegens vrijzinnigheid. Spinoza stelde onder meer dat ~de wil van God" een bedenksel van de mensen was, omdat dat de volmaaktheid van God zou ontkennen.

Eigenlijk gaat Jan Wiegel's documentaire, die zondagavond om 21.40 uur op Nederland 2 wordt uitgezonden, meer over zijn speurtocht naar Spinoza dan over diens leven zelf, waar blijkbaar niet veel meer over te vinden was dan het feit dat hij na de banvloek opdook in Zuid-Holland, waar hij op 21 februari 1677 in Den Haag op 44-jarige leeftijd stierf aan tbc. Toch leven Spinoza's ideeën voort, al is wat hij schreef volgens een achttiende-eeuwse geschiedschrijver „nauwlijks lezenswaardig doordien zij niet 'leeren hoe de dingen zijn, maar hoe de schrijver gedagt heeft dat zij waren". [Bij Kranten archief van de KB]

Het Amsterdams Stadsarchief toont een foto waarop Jan Wiegel in de klas zit bij Anne Frank [cf.] In 1969 maakte hij een film rond deze foto: De klas. Uit de film blijkt dat de helft van de kinderen in de klas in concentratiekampen is omgekomen. [Cf. ook hier]

Tijdens het voorbije Nederlands Filmfestival [29/9 - 3/10 2014] werd van hem getoond: Rivierenbuurt - het gelijk van Berlage van Jan Wiegel (1995) [Cf.]

Een samenvatting van Rivierenbuurt; het gelijk van Berlage werd op 22 augustus 2013 op YouTube gezet.  Bovenstaand fotootje van hem is een still uit deze documentaire film.

 

                                                      * * *

Datzelfde jaar  maakte Ton Aarden voor het Humanistisch Verbond eveneens een film over Spinoza. In de Leeuwarder courant van zaterdag 19 februari 1977 was te lezen:

Zondag (23.05 uur Nederland 1) zal in de televisie-uitzending van het Humanistisch Verbond aandacht worden besteed aan Spinoza. Deze maand is het 300 jaar geleden dat de filosoof Spinoza overleed. Samen met de schrijver en Spinoza-kenner Theun de Vries bezocht Rina Spigt de plaatsen waar Spinoza gewoond en gewerkt heeft. In de film van Ton Aarden komen naast inhoud en betekenis van het werk van Spinoza ook verrassende dingen uit zijn persoonlijke leven aan de orde. [Cf. Kranten archief van de KB]

Daar er verder niets over te vinden is, maak ik er geen apart blog van, maar neem het hier mee.