Musica Sacra Maastricht journaal

Volgend jaar zal Musica Sacra Maastricht alweer dertig jaar bestaan. Ik, gek op vooral oude maar ook nieuwe muziek, volg het al vele jaren; vroeger via de radio en sinds ik in Maastricht woon bezoek ik steevast een aantal concerten. Die spelen zich overwegend af in de vele kerken en andere  - voormalig -  religieuze gebouwen die Maastricht rijk is (na Amsterdam bezit Maastricht de meeste Rijksmonumenten).

Het thema van dit jaar is “De Vreugde der Wet”. In de toelichting gaat het over ongebonden vrijheid die risico loopt in het tegendeel te verkeren… over ‘hoe vrijheid pas tot haar recht komt in een situatie van gebondenheid”. Men had er de vrijheidsopvatting van Spinoza als juist onbelemmerde ontplooiing van de eigen noodzaak of natuurwetmatigheid bij kunnen nemen, maar dat gebeurt uiteraard niet. Men nam als inspiratie het jaarlijkse joodse feest van “De Vreugde der Wet.”

Het gaat niet alleen om oude muziek. Altijd zijn er ook verrassende hedendaagse opvoeringen en elk jaar worden er wel opdrachten verstrekt. Zo werd dit jaar aan Kate Moore gevraagd om zich voor een compositie te laten inspireren door de architectuur van Dom Verlaan in de abdij van de Benedictijner monniken bij Vaals. Daar zal vanmiddag in het Atrium van de Abdij Sint Benedictusberg haar No man’s land voor cello-octet zijn wereldpremière beleven.

Mis voor ongelovigen 
Een ander nieuwtje is: dit jaar wordt voor het eerst een “Mis voor ongelovigen” van de componist Jeroen D’hoe uitgevoerd. Vanmiddag is de wereldpremière en vanavond en morgen de volgende uitvoeringen in het festival. De compositie van zang en dans is gebaseerd op het boek De Tien Geboden. Handleiding voor de 21ste eeuw van de Spaanse filosoof Fernando Savater (1947). Die uitvoering kon uiteraard (?) niet in een kerk gebeuren, dus is daarvoor als locatie gekozen het al jaren leegstaande gebouw van de voormalige Brouwerij De Ridder. Er was zo’n toeloop op de kaartjes, dat nog twee uitvoeringen op de zondag ná het festival zijn gepland die ook binnen de kortste keren waren uitverkocht.
De KRO die, als een soort huisomroep van het festival fungeert, zend ook dit jaar weer - deels rechtstreeks, deels via opnamen - een groot deel van Musica Sacra Maastricht uit. De "Mis voor ongelovigen" is daar niet bij! Ik zal die ‘mis’ niet bijwonen; eerst had ik niet zo’n zin in wat ik als modieus gedoe zag en toen ik me bedacht en nieuwsgierig werd, waren de kaartjes uitverkocht.

Vrijheid als slavernij
Morgenochtend zal priester-publicist Antoine Bodar zijn Radio-4-programma Echo van Eeuwigheid vanaf 09:00 uur rechtstreeks vanuit het Theater aan het Vrijthof brengen. Een kort interviewtje met hem daarover in een festivalkrantje draagt als titel: “Vrijheid als slavernij”. Daaruit een citaatje: “De bandeloze vrijheid, die heden voor echte vrijheid wordt gehouden omdat de mens zo in tomeloosheid zijn gang kan gaan, is feitelijk louter slavernij – afhankelijkheid van luimen en hartstochten…” Hij kan zó Spinoza een hand geven!

Experimentum Mundi
Gisterenmiddag heb ik in een tot Huistheater Opera Zuid omgebouwde kerk een heel apart modern muziekspektakel bijgewoond: het Experimentum Mundi (1981) van Giorgio Battistelli – een Opera di musica immaginistico voor 16 ambachtslieden, 4 zangeressen, acteur (tekstlezer) en slagwerker o.l.v. de componist zelf. Zestien Italiaanse handwerkslieden, van pasticcieri via schrijnwerker tot schoenmaker, voeren ritmisch hun werk uit, terwijl hun hele arsenaal aan werktuigen, zoals opgesomd in de Encyclopédie van Diderot en D’Alembert (in het Nederlands vertaald) worden gelezen. Al dertig jaar toert de componist met zijn werklieden door de wereld en voerde al ruim 400 keer dit aparte werk op. Zie aan het eind een video van eerdere uitvoeringen.

Morgenmiddag ga ik in de kapel van de Zusters Onder de Bogen naar een miscompositie van Antoine Busnois op de melodie l’Homme arme – een schitterend staaltje polyfonie uit de jaren 1460-70, uit te voeren door Cantica Symphonia o.l.v. Guiseppe Maletto…

… dat u niet denkt dat ik alléén maar met Spinoza bezig bent. Maar u kunt zien - ook als ik kennis neem van zaken van een festival als Musica Sacra Maastricht gaat Spinoza met mij mee. Nog iets...

 

Waarom ging de wereldpremière van Cantate Simchat Tora niet door?
Toen ik kaartjes bestelde voor het concert van zondagavond door Ensemble 88 en Studium Chorale en ik vertelde dat het mij vooral om het stuk van de Israëlische componist Gilad Hochman Cantate Simchat Toraging dat zijn wereldpremière zou beleven, werd mij afgeraden om dat kaartje dan te kopen, want die uitvoering ging niet door, want …eh… er was een of andere ruzie ontstaan…
Opmerkelijk is dat er op de website van het festival geen mededelingen over worden gedaan dat, laat staan waarom, die uitvoering niet doorgaat. Alleen is bij het concert van Studium Chorale de opmerking te vinden “Programma is gewijzigd.” Op de website van Ensemble 88 staat de mededeling: “De aangekondigde première van de opdrachtcompositie Cantata on Simchat Tora van de Joods-Israëlische componist Gilad Hochman komt door langdurige ziekte van de componist helaas te vervallen.” Als dát de oorzaak was, kon daar toch mededeling van worden gedaan? Nu wordt het weggestopt – een stiekem doen, waar ik enigszins allergisch voor ben. Iets meer transparantie zou in deze tijd toch passend zijn.
Simchat To is een joods feest waarop wordt gevierd dat het joodse volk de Thora (de Wet) bezit en leest. De jonge Israëlische componist Gilad Hochman (1982) zou voor zijn opdrachtcompositie een aantal psalmteksten bij elkaar zetten die naadloos aansluiten bij het thema van De Vreugde der Wet. De muziek van Hochman zou elementen van de joodse traditie met de westerse klassieke muziek vermengen en deze samenbrengen in een culturele dialoog. Het werk is geschreven voor voorzanger (chazzan), vrouwenkoor, gemengd koor en klein instrumentaal ensemble.

website Musica Sacra Maastricht

Video-impressie van Experimentum Mundi, uitgevoerd op het Salzburger Festival 1999 en het Lucerne Festival 2006