NRC Handelsblad wilde deze brief niet hebben

Wim Klever reageerde, zij het vrij laat, op een opvallend artikel in OPINIE & DEBAT van NRC Handelsblad  van zaterdag j.l. waarin Jort Kelder uitpakte met een uitdagend artikel. Dinsdag verscheen er een volle pagina met heftige afwijzingen. Zijn stuk werd door de redactie, zoals hij veronderstelt, “kennelijk niet waardig gekeurd om een positieve en originele bijdrage aan de discussie te leveren. Ik moet toegeven dat het ook heel ver afstaat van de gangbare opvattingen. Ik benader daarin Kelder's referentie naar het censuskiesrecht en naar de Verlichting vanuit Van den Enden en Spinoza. Het zou ook voor menig bezoeker van je blog shockerend zijn en Spinoza naar hun opvatting neerhalen. Toch is 'economische zelfstandigheid' (of in moderne terminologie 'zelfredzaamheid') de enige betekenis  van het 'sui juris' zijn, dat hij als een van de criteria hanteert voor deelname aan de burgerraad.”

Daarom hier geplaatst in een namens Spinoza gesigneerd blog!

Zakenkabinet?

Ons huidige politieke bestel deugt van geen kanten. De vlijmscherpe analyse en haar bloemrijke verwoording door Jort kelder (4 Juli) valt te prijzen. Dat geldt echter niet voor de schandelijke uitweg die hij aanbeveelt: onze ziel  en zaligheid toevertrouwen aan “een deskundige regering van schrandere denkers en doeners”. Wie (ver)mag deze lieden uit te kiezen en aan de hand van welk criterium? En wat winnen wij ermee? Meer dan de huidige, nog enigszins gecontroleerde, politici zullen zij ongestraft  ’s lands belang aan hun eigen laars lappen.

Toch scoort Kelder een kapitaal punt waar hij, onderweg naar zijn onzinnige voorstel, het  censuskiesrecht salueert, omdat de nationale welvaart in aller belang waarschijnlijk  het best beheerd wordt door hen die haar produceren. Wie enkel profiteert en niet in staat is daaraan bij te dragen, kan toch redelijkerwijs geen aanspraak maken op medezeggenschap daarover? Om welke reden eigenlijk? Laconiek en enigszins gelaten vervolgt hij: “Dergelijke draconische voorstellen zullen het voorlopig niet halen, maar ze verdienen wel debat”.

Het debacle van onze representatieve democratie is een rechtstreeks gevolg van een volstrekt dwaze vroeg 20e eeuwse bevlieging, die in strijd is met millennia van politieke wijsheid en organisatiekunst:  het algemene kiesrecht. Nooit en nergens was dat zo; dat is de wereld op zijn kop.  Zonder te weten  wat  die werkelijk beoogde schrijft Kelder onschuldig  dat:de Verlichting niet hoeft  te worden teruggedraaid. Inderdaad, want de coryfeeën daarvan waren het althans in dit opzicht met elkaar eens dat het onvervreemdbare stemrecht over alle belangrijke zaken uitsluitend toekomt aan de “bevoegde burgers, die hun nootdruft weten te bescharen ” (Van den Enden), die economisch zelfstandig zijn (Spinoza). Democratie als. een permanent  i.c.t-referendum van gekwalificeerde burgers  is realistischer dan een ongedekte meritocratie. De Haagse impasse en besluiteloosheid van vandaag maakt weer eens duidelijk dat er iets fundamenteel fout zit.

Het wordt hoog tijd dat wij ons eindelijk eens gaan bezinnen op de onredelijkheid van het algemeen kiesrecht (voor de keuze van eigengereide  vertegenwoordigers)  tegenover de redelijkheid van het onbeperkte stemrecht (voor beslissing over  alle belangrijke staatszaken) van de in aanmerking komende burgers. Concepten of modellen daarvoor liggen klaar. Draconisch? De legendarische Draco (7e eeuw voor Chr.) was behalve een strenge ook een wijze staatsman. Politieke macht dient hoe dan ook aan de basis te blijven.

Wim Klever

Auteur van Met oude Grieken, Van den Enden en Spinoza op weg naar directe democratie (2008) en van een trilogie over Locke, Mandeville  en Hume (2008-2010).

Reacties

Wim, als ik je goed begrijp ben je tegenstander van algemeen kiesrecht en voorstander van onbeperkt stemrecht, over staatszaken, van de in aanmerking komende burgers. Drie opmerkingen:
1. Wat bedoel je met 'in aanmerking komende burgers'? Ongetwijfeld vinden de leden van de Provinciale Staten dat zij de 'in aanmerking komende burgers' zijn om de leden van de Eerste Kamer te kiezen. Evenzo de leden van de Gemeenteraad, die over de voordracht voor de te benoemen burgemeester beslissen. Iedereen heeft volgens de Grondwet gelijkelijk toegang tot publieke functies. In de praktijk betekent het dat je lid moet zijn van een politieke partij om ervoor in aanmerking te komen, waarbij de laatste ongetwijfeld overtuigd is dat zij daartoe het recht heeft als bestaande uit een groep 'in aanmerking komende burgers'. Leefbaar-corifee Henk Westbroek merkte eens op dat er in dit land ongeweer 30.000 publieke functies te vergeven zijn, precies het totale aantal leden van de politieke partijen. Conclusie: cesus-kiesrecht bestaat al in dit land.
2. Spinoza sluit in de TP vrouwen en mensen in een dienstbetrekking uit van kiesrecht. Dit lijkt een vorm van censuskiesrecht. Maar anderzijds laat hij, omwille van de stabiliteit van de staat, het aantal leden van vertegenwoordigende lichamen enorm uitdijen tot enkele tienduizenden, bijvoorbeeld bij de monarchie. Balibar concludeert hieruit (in 'Spinoza and Politics'): 'hoe minder de soevereiniteit fysiek vereenzelvigd wordt met een fractie van de maatschappij, hoe meer ze zal samaenvallen met het volk als geheel, en hoe stabieler ze zal zijn. Maar hoe moeilijker haar eenheid en ondeelbaarheid zal zijn voor te stellen, en hoe gecompliceerder de organisatie in de praktijk wordt.' Conclusie: algemeen kiesrecht geeft een ieder het gevoel dat hij bij het besluitvormingspreoces wordt betrokken, en voorkomt een gevoel van uitsluiting.
3. Politieke keuzes worden niet gemaakt op rationele gronden. Wilders, Rutte, Cohen, Halsema etc. verschillen niet in intelligentie of rationaliteit, maar in hun niet-rationele keuzes, die bepaald worden door milieu, opvoeding en individuele ervaringen, kortom door de verbeelding, de 1e kennissoort van Spinoza. Evenzo bij de kiezers. Individuele materiële belangen spelen daarbij een rol, maar zijn niet overheersend. Schuldgevoelens, rancune en idolatie spelen een evengrote rol Multimiljonair Derk Sauer is lid van de SP, terwijl deze partij van elk van haar actieve politici eist om datgene wat zij meer verdienen dan het minimumloon in de partijkas te storten, die beheerd wordt door Jan Marijnissen, en die daarmee een grote begunstigersmacht heeft. Conclusie: individuele belangen zijn te complex om aan een selcte groep burgers over te laten

Adri, ik ben je erkentelijk voor wat je opwerpt naar aanleiding van mijn (door de NRC geweigerde) brief. Toch kan ik hier niet gedetailleerd op antwoorden omdat ik daarin enkel maar het debat over de zin / zinloosheid van het censuskiesrecht op gang wilde brengen en ik in mijn niet gepresenteerde noch uitgewerkte voorstellen daaromtrent uitga van een totaal andere politieke orde dan die wij nu hebben. Jij op jouw beurt relateert mijn schaaarse suggesties aan de huidige politieke toestand. Maar ad 1 kan ik wel zeggen dat ik met 'gekwalificeerde burgers' prtecies al diegenen bedoel die op een of andere wijze in hun levensonderhoud voorzien (dus niet alleen de topfiguren van Jort Kelder).Ad 2: dat bij Spinoza nimmer sprake is van 'kiesrecht' doch van 'stemrecht'. Ad 3: dat individuele belangen in alle omstandigheden wel overheersend en bepalend zijn voor het gedrag van betrokkenen. Verder wil ik je toch graag verwijzen naar mijn MET OUDE GRIEKEN, VAN DEN ENDEN EN SPINOZA OP WEG NAA DIRECTE DEMOCRATIE, waarin ik niet alleen Spinoza's politieke theorie stukken verder heb uitgewerkt dan Etienne Balibar in zijn SPINOZA ET LA POLITIQUE, maaar bovendien ook zijn model van democratie heb gereconstrueerd en in een slot hoofdstuk heb aangegeven op welke manier de beginselen van Van den Enden / Spinboza concreet vorm gegeven zou kunnen worden in een revolutionaire vernieuwing van ons bestel. Daar zul je toch wel meer antwoorden op je vragen vinden dan hier mogelijk is. Er is nog heel veel werk te doen met betrekking tot de studie van Spinoza's politieke geschriften, welke studie tot op heden volstrekt onder de maat is omdat 1) het genie van Van den Enden buiten beschouwing wordt gelaten en 2) men de hoofdstukken over monarchie en aristocratie buiten beschouwing laat in de veronderstelling dat die niet actueel kunnen zijn. Ik vrees ook het ergste m.b.t. tot de voordracht die Steven Nadler in Amsterdam zal gaan houden. Hij heeft, zachtjes gezegd, nog geen bewijs geleverd van kennis van zaken in dezen! Van den Enden blijkt hij niet te kennen.

Keer op keer bemerk ik tot mijn teleurstelling dat Spinoza's politieke wetenschap zijn Nederlandse vriendedn niet aanspreekt en dat men zich daar niet mee wenst bezig te houdenh. Jij, Adri, was een uitzondering. Ik meer gesputter verwacht bij de e-publicaatie van mijn nucleaire indicatie van hoe ons ideeol 'democratie' er bij Spinoza uitziet. Waar de maatschappij Spinoza zorgen baart, lijkt dat minder het geval te zijn bij de 'spinozisten'. Ook de TTP als atoombom onder onze vermeend christelijke beschaving lijkt niet aan onze eigen tijd besteed. Zijn eigenlijke boodschap wordt nog steeds totaal miskend door bijna 100% van Spinoza's vrienden. Ik moet dit hier even spuien, omdat niet alleen economisch gerichte kranten geen podium willen verschaffwen aan bijdragen die het eigen wereldbeeld ondermijnen, maar dat ook internet, waar iedereen vrije toegang heeft, nog niet het g eeigende medium lijkt om Spinoza's heilzame ANOMALIEEN ingang te doen vinden bij weldenkende mensen.