"Redding door Spinoza"

David J. Wertheim, Salvation through Spinoza. A Study of Jewish Culture in Weimar Germany. Brill, 2011

Het heeft even geduurd, maar het proefschrift van David Wertheim, tegenwoordig directeur van het Menasseh ben Israel Instituut, is dan eindelijk in een handelsuitgave verkrijgbaar. Jammer genoeg wel prijzig (€99) want bij Brill.

Wertheim is al meermalen opgetreden op zomercursussen van de VHS over zijn onderzoeksthema: de joodse waardering voor (of strijd tegen) Spinoza in de Duitse Weimar Republiek.

"Despite his reputation as a heretic, Baruch Spinoza was one of the major heroes of the Jewish cultural Renaissance in Weimar Germany. This study traces Weimar Jewry's infatuation with Spinoza as it was manifested in scholarship, the popular press, and novels. It tells of how Jews, who found themselves oscillating between the social pressures to both assimilate and remain authentic, sought refuge in a thinker who epitomized both the rationality and liberalism of the Weimar Republic’s enlightened defenders as well as the mysticism of its neo-romanticist challengers. In recapturing this forgotten chapter in the history of Spinozism this book sheds an original light on Weimar Germany’s reknown Jewish culture."

Toegevoegd 4 okt. 2014
Zie review door Yitzhak Melamed in: Journal of Modern Jewish Studies, 2013, pp. 1-2 [PDF]

Reacties

Neen, David, geen sprake van 'salvation through Spinoza'! Spinoza legt wel haarfijn uit HOE ons welzijn ontstaat, maar veroorzaakt het niet. Hij is geen verlosser of 'heiland', maar beoefenaar van wetenschap van de mens.

Jammer dat Spinoza zijn boek ETHICA heeft genoemd.
Wim Klever heeft gelijk. Maar zijn gelijk is als het gelijk van een inadequaat idee: het is waar, maar het is een onvolledige waarheid. Spinoza heeft zijn 'wetenschap van de mens' IN FUNCTIE VAN een ethisch doel geschreven. Van die intentie is het hele boek doordrenkt. Hij heeft zijn boek terecht ETHICA genoemd.

Kennisnemen en bestuderen van de "Ethica" leidt uiteraard niet tot "heil door Spinoza", maar kan iemand wel helpen steeds beter in te zien het fundamentele belang van dingen (en zichzelf) beter te begrijpen (het adequate van ideeën te zien). Hetgeen geleidelijkaan en meer en meer verlost van de slavernij van inadequate, passionele ideeën. En daar we in het praktische leven, volgens Spinoza, niet onder de contingentie der dingen uit kunnen komen, kan het geen kwaad om verheugd te zijn (toevallig) Spinoza ontdekt te hebben - en hem dan soms als een soort van heilbrenger te ervaren. Daarin moeten we uiteraard niet te ver gaan, want dan geven we weer blijk weinig van Spinoza begrepen te hebben - die heel goed wist dat en waarom hijzelf niet centraal wilde staan.

Je moet daarbij de titel van een boek wel in z'n context lezen. Het is niet David Wertheim die beweert dat het heil door Spinoza komt, maar hij vat in zijn titel de Spinoza-benadering samen van sommige joodse adepten in de Weimar-tijd.

Toch, Wim, de titel van mijn boek zal terecht blijken zodra je het boek zelf ook daadwerkelijk leest (of de reactie van Stan Verdult hierboven).

Henk, ETHICA betekent GEDRAGSKUNDE, ter bepaling van de wetmatigheden van ons gedrag. Stan, OK, kan helpen, maar volgens dat werk zelf is lezing van dat boek op zijn hoogst een van de honderden invloeden die ons gedrag beheersen en NORMALITER, door hun veelvoudige connectie met de algemene hersencoderingen, naar ACQUIESCENTIA voeren. Zie, NOGMAALS, de magistrale beschrijving van de daartoe leidende mechanismen in het vijfde deel.

Dag Wim, een gezond, gelukkig, actief en strijdbaar jaar toegewenst. Ik ben geen latinist, dus ik neem je aanwijzing graag aan. Dan stuitte ik vandaag op 1/36, waarin staat al het bestaande de macht van God uitdrukt en dat er derhalve enig effect uit moet volgen. Dit misschien als tegenhanger van jouw 1/28.

Henk, later dan jij mij ( want om 1.43 sliep ik al) wens ik jou hetzelfde type jaar toe. 1/36 is ook mij zeer dierbaar. Ik onderschrijf je kwalificatie 'tegenhanger van 1/28'. NIETS GESCHIEDT ZONDER ENIG EFFECT. Elke vlinderslag verandert het wereldgebeuren. De vlinder kan zich machtig wanen; hij vergeet dan even 1/28.

Wel, Wim en Henk, ook ik wens (d.w.z. mijn 1/28 én 1/38 wenst) jullie eveneens een gezond, gelukkig, actief en strijdbaar jaar toe. Een Nieuw Jaar waarin we (Henk en ik) nieuwe pogingen kunnen wagen om Wim een greintje van erkenning te ontlokken dat Spinoza ruimte voor activiteit onderkent: begrijpen doen we zelf (daarin is ONZE conatus adequaat authentiek). Voor Spinoza heeft het geen zin om almaar het passieve en mechanische/automatische te benadrukken. Maar uiteraard, ook bij het opperste begrijpen, wat uiteindelijk samengaat met amor Dei intellectus (als we daar ooit toe komen), is er het besef dat én IK met de scientia intuitiva begrijp en dat dat begrijpen (en die liefde) samenvalt in het besef dat het het begrijpen (en liefhebben) van God van en voor zichzelf is wat zich daar manifesteert. Dat is toch wel het tegendeel van "zich machtig wanen". Laten we in 2012 weer enige vlinderslagen proberen te maken.

2/38, Stan, zul je bij Freudiaanse vergissing bedoelen. Past goed bij jou en mij: wij kennen, Koerbachiaans gezegd, HET WEZEN. Anders had je je wellicht beter kunnen identificeren met Wittgenstein 's TLP 7: "worueber man nicht sprechen kann, musz man schweigen" !