Volgens het Vaticaan zou Spinoza’s Ethica van een geesten besmettende ziekte getuigen

Gisteren werd aan Jonatan Israel het zgn. eerste exemplaar overhandigd van het boek van Leen Spruit & Pina Totaro: The Vatican Manuscript of Spinoza’s Ethica [Brill, Leiden 2011]

Vandaag heeft de Neue Zürcher Zeitung een artikel n.a.v. dit boek onder de titel:

 

Die «geistige Seuche» des Spinozismus

Eine Abschrift der «Ethik» und eine Anklageschrift gegen den Denker aus den Geheimarchiven des Vatikans

Het begint zo…

Christoph Lüthy Unter den zahlreichen Irrlehren [Sic!], die am Ende des 17. Jahrhunderts den Theologen aller christlichen Konfessionen die Seelenruhe raubten, schien keine so angsterregend wie der Spinozismus. Ob man Baruch de Spinoza nun mit Jonathan Israel als Fleischwerdung und Programm der «radikalen Aufklärung» bezeichnen will oder nicht, es ist unbestreitbar, dass der in seiner «Ethik» betriebene Monismus mit dessen Aufhebung des Unterschieds zwischen Schöpfer und Schöpfung jeder gängigen Auffassung Gottes das Wasser abgrub. Spinoza selbst war sich der Sprengkraft seiner Auffassungen bewusst.

… en eindigt aldus:

Die Inquisition hat sich überzeugen lassen: Baruch de Spinozas «Ethik» wurde auf den Index der verbotenen Bücher gesetzt, das Heilige Offizium versuchte, über sein nordeuropäisches Netzwerk der Verbreitung dieser «geistigen Seuche» Einhalt zu gebieten – und die von Steno hinterbrachte Handschrift wurde zu den Akten gelegt und sorgfältig aufbewahrt.

Zie bij NZZ-0nline

Aanpassing 2 oktober 2011

Titel gewijzigd n.a.v. reactie van Adrie Hoogendoorn op 1 oktober 2011. De aanvankelijke titel luidde: Volgens het Vaticaan zou de Ethica van Spinoza’s geestesziekte getuigen

Reacties

"Irrlehre" in het Duits betekent niet dat Spinoza geestesziek was! Dit is het Duitse woord voor "heresie" (of ketterij)!
Groet, A. D.

Dat was en is mij duidelijk. Ik zette er "sic" bij, daar de auteur er kennelijk ook vanuit gaat dat Spinoza's filosofie onder de "Irrlehren" gerekend dient te worden.
Uiteraard slaat de kop van mijn blog op «geistige Seuche»

Denkt de auteur echt dat Spinoza's filosofie een "Irrlehre" was? De israëlitische gemeente van Amsterdam dacht dat wel, en de Katholieke Kerk ook, en zelfs de Nederlandse protestanten. Daarom zet de auteur van de NZZ zijn eerste zin in de verleden tijd; ik vermoed niet dat hij zelf ook slapeloze nachten doorbrengt vanwege Spinoza... Bovendien betekent ook "geistige Seuche" niet dat Spinoza ziek was, maar dat volgens Steno zijn werk de lezers ziek maakte.

Het bericht in de NZZ bevat een uitermate belangrijk detail, dat in de 'domme' Nederlandse publiciteit rond de ontdekking van het Vaticaanse Manuscript van de Ethica nog niet aan bod is gekomen, nl de mededeling van Stensen in zijn 'Anklageschrift' , dat hij in Leiden samen met Spinoza aan het 'anatomisieren' is geweest. Dit bevestigt ten eerste DAT hij aan de Leidse universiteit, en wel in de faculteit geneeskunde, heeft gestudeerd ((en daar studievrienden aan over heeft gehouden), en ten tweede ondersteunt het mijn interpretatie dat hij primair en hoofdzakelijk dient te worden beschouwd als NATUURKUNDIGE (en enkel als zodanig of als zo'n type filosoof mag worden geoemd).

Nog schiet mij een ander detail te binnen dat ik uit een eerder (Italiaans) artikel van de mede-ontdekster Pina Totaro oppikte. STensen voert in zijn aanklacht ook aan dat Spinoza 'omging met de godloochenaar Van den Enden' (trattar con Spinoza). EN DAT WEL IN ZIJN VOORBURGSE / LEIDSE TIJD, want dat was de tijd dat de twee (Steno en Spinoza) met elkaar aan anatomie deden.

In verband met mijn voor-vorige opmerking wil ik er nog op wijzen dat Spinoza zijn goede vriend niets beters wilst te adviseren dan geneeskunde (= natuurkunde in die tijd) te studeren. Brief 8: "Ik ben een college anatomie gaan volgen. Na afloop zal ik aan een college scheikunde beginnen en zal ik VOLGENS UW ADVIES de hele medische wetenschap doorlopen". Dat is 'philosophie' volgens Spinoza.

Geachte heer Klever, zoals u weet was ook Descartes in de laatste jaren van zijn leven met geneeskunde bezig geweest. Het projekt van de mechanisering van de natuurkunde -- beïnvloed o.a. door de ontdekking van de bloedsomloop en Keplers analogie van oog en telescoop -- kon pas worden voltooid wanneer de gehele mens als machine kon worden begrepen. Hetzelfde gold ook voor Spinoza, die in deze opzicht Descartes volgde.

@ Alfons Dijzenbroeckx
Dat "geistige Seuche" niet gelezen moet worden als een verwijzing naar / diagnose van Spinoza's geestesziekte, maar als een waarschuwing dat diens werk de lezers ziek kon maken, spreekt me wel aan. De kop luidt immers: Die «geistige Seuche» des Spinozismus. Spinoza's ziel was al verloren, maar anderen konden wellicht nog gered worden...

Stan,
1. Seuche = Du, besmettelijke ziekte
2. Wim Klever's opmerking is van belang, want als Spinoza in Leiden aan anatomie gedaan heeft aan de universiteit, dan brengt hij zijn eigen programma van spinozistische Bildung uit TIE 14-15 in praktijk

Leuk dat je er weer bent Adrie!

Dank Adrie, voor deze emendatio, maar vooral - ik sluit me aan bij de vreugde van Henk Keizer - voor het feit dat je je weer laat horen. Ik hoop dat je terug bent.

Het is natuurlijk altijd wat. De katholieke kerk of welke stroming dan ook die dogma’s brengt alsof ze onschendbaar en onwrikbaar zijn zal altijd mensen blijven veroordelen omwille van het feit dat ze zaken te berde brengen die niet stroken met de gekoesterde dogma’s. In het verleden hadden ze daar de inquisitie voor, maar blijkbaar houden ze niet op met het oordelen over anderen. Terwijl hun zoon van God Jezus immers letterlijk heeft gezegd in de evangeliën dat je niet moet oordelen. En dat wie zonder zonden is, de eerste steen mag werpen. Als ze dat nou eens zouden begrijpen, en af zouden zien van die grenzeloze bemoeizucht met anderen, dan zou het nu kerkelijk stil zijn rondom Spinoza. God is liefde, staat ook letterlijk in de bijbel, ook dat wordt blijkbaar met voeten getreden door het Vaticaan. Als ze werkelijk zouden leven naar die tekst, was het misschien een goede kerk. Nu is het helaas niet veel meer dan een traditioneel en star stuk machtsmonopolie. Ik zeg niet dat elke katholiek of Christen niet zou deugen, er zijn genoeg mensen die wel respectvol zijn. En die niet zo hard oordelen over andere mensen. Het wordt wellicht tijd dat het Vaticaan wordt ontbonden, want de secularisering is inmiddels al zover, en de kerken zo leeg, dat men zich toch eens achter de oren moet krabben hoe dat nou komt. Naast dit alles zijn er ook vernieuwers in het Christendom, daar kan de gelovige misschien beter eens over nadenken, als hij of zij dat wenst. Ik ben trouwens geen gelovige, en ook geen Christen. Ik heb ogen in mijn hoofd en zie dat Spinoza veel meer is dan het etiket wat men vanuit het Vaticaan op hem wil plakken. Jammer dat ze er niks van begrijpen, maar dat zal wel de “eeuwige gerechtigheid van dit alles” zijn, zoals Gurdjieff dat ooit verwoordde.

Ik heb de titel n.a.v. Adrie's reactie gewijzigd.