Wiep van Bunge gaat vandaag snijden in Jonathan Israel

Bekijk de afbeelding op ware grootteOp 11 januari 2010 had ik het bericht over Wiep van Bunge's inaugurale rede die in maart aan de Vrije Universiteit van Brussel zou worden gehouden. Welnu, die zal vanmiddag om 16:00 uur plaats hebben. Dan zal Van Bunge als bijzonder hoogleraar namens het Algemeen Nederlands Verbond (ANV) de leerstoel 'De Nederlanden in de wereld' gaan innemen. Het zal dit jaar namelijk gaan om de Nederlandse bijdrage aan de geschiedenis van de filosofie. En dan gaat het uiteraard hoofdzakelijk over Spinoza. Van Bunge’s rede zal gaan over: De Nederlandse Republiek, Spinoza en de radicale Verlichting.

Hier is een PDF, waarin de hoofdlijnen al zijn weergegeven.

Centraal in het betoog zal het boek Radicale Verlichting [Radical Enlightenment] van Jonathan Israel staan.

Hij zal laten zien hoe Jonathan Israel de aandacht voor de Verlichting in de tijd vervroegde (dat begin lag niet ergens in de 18e, maar in de tweede helft van de 17e eeuw), de radicaliteit versterkte (het begon niet gematigd met de filosofen die de godsdienst met de wetenschap wilden verzoenen, maar radicaal) en de locatie ervan verplaatste: de Verlichting begon niet op de as Parijs-Londen, wanneer Voltaire Locke en Newton begint te lezen, maar in Holland, te midden van de eerste, avontuurlijke aanhangers van René Descartes (en vooral van de grote Decartes-criticus, Spinoza en zijn kring, neem ik aan dat hij erbij zal vermelden).

Hij zal ook - uitgebreid zelfs - ingaan op de kritiek op Radical Enlightenment. Maakte Israel Spinoza niet populairder dan feitelijk het geval was in de 18e eeuw. Schetste hij niet een te eenzijdig beeld van Spinoza? Hij ziet hem vooral als ‘protomaterialist’, maar is er niet meer te zeggen over zijn godsdienstkritiek? En, hoe radicaal ook – er zijn dingen niet te vinden in Spinoza’s filosofie, zoals de  notie van individuele rechten.

Van Bunge gaat vanmiddag Jonathan Israels identificatie van de radicale verlichting met de moderniteit betwisten. Hij mist zelfkritiek, scepsis, de bereidheid een standpunt te heroverwegen. “Het punt is dat Spinoza’s filosofie voor die scepsis nu eenmaal geen ruimte biedt. Anders dan bijvoorbeeld Descartes nam Spinoza de sceptical challenge niet serieus. Spinoza is volstrekt overtuigd van het absolute gelijk van zijn eigen filosofie, terwijl voor de westerse moderniteit zelfkritiek essentieel is."

Het is duidelijk er wordt vanmiddag niet vooral aan Spinoza-promotie gedaan. Er zal zelfs behoorlijk aan debunking worden gedaan. Er komt vanaf de Brusselse leerkatheder geen reclame-boodschap over de betekenis van Spinoza voor de filosofie van de wereld. Ook zal niet de Nederlandse bijdrage als bijdrage van Nederlanders aan de orde komen, maar die van de Brit Jonathan Israel zal vanuit Nederland-gidsland worden gefileerd. Jonathan Israel zal enige lof toegezwaaid krijgen, maar vanmiddag ook een flink pak rammel ontvangen, zoveel is duidelijk.

Kortom een inaugurale rede die stof zal doen opwaaien. Een rede dus om naar uit te zien – aangenomen dat hij gepubliceerd wordt, in druk of op internet of wellicht beide.  

Reacties

De jonkheer maakt het wel ontzettend bont. Het Bunge-citaat dat in deze blog staat, bewijst op zich reeds dat Bunge Spinoza's teksten niet of slechts zeer oppervlakkig kent. De TIE en het 'Prolegomenon' van de PPC/CM laten het tegenovergestelde zien van wat hier wordt beweerd. Natuurlijk is er kritiek mogelijk op Israel, maar niet die beuenhazerij die Bunge levert. En als het niet over Israel maar over Spinoza gaat (welke twee merkwaardigerwijs soms worden verwisseld), wordt het alleen maar erger. Wat moeten wij in godsnaam maken van het volgende: "Het is waar dat Spinoza's eigen filosofie voorziet in wat je een seculiere heilsweg zou kunnen noemen, maar dat wil nog niet zeggen dat hij in laatste instantie de geopenbaarde religie verwerpt". Ten eerste wordt hier De Dijn's onzinnige opvatting herhaald dat Spinoza ons een 'seculiere heilsweg' aanreikt, alsof wij niet zonder Spinoza-studie zalig zouden kunnen worden. Ten tweede zou Spinoza uiteindelijk niet de Openbaring verwerpen? Hier kan niet bedoeld zijn dat volgens Spinoza veel mensen in de goddelijke openbaring geloven, maar wat dan wel? - Maar Bunge is in staat om in het korte bestek van een tekstje ter ineliding op zijn Brusselse oratie nog zo'n enorme stommiteit te presenteren. Ik citeer wederom, nadat hij ons te verstaan geeft dat niet alles in Spinoza is te vinden (een open deur): "Een notie die ontbreekt en die cruciaal is voor het uitbreken van de grote verlichte revoluties aan het einde van de 18e eeuw, is de notie van individuele rechten. ... Spinoza heeft niet zo veel met de 'rechten' van het individu". Het is toch zonneklaar dat er geen wetenschapsbeoefenaar bestaat die zich zo intensief heeft bezig gehouden met macht en machteloosheid en bijgevolg recht en verongelijking van individuen in welke samenstelling of complexiteit dan ook (als persoon, als groep, als volk of natie, als wereldrijk) dan juist onze door Bunge mishandelde Spinoza. En wat bedoelt hij toch met de later uitbrekende "grote verlichte revoluties"? Moeten wij de Franse Revolutie soms een 'verlichte' revolutie noemen? Het lijkt er op dat de revolutie van Spinoza's Radicale Verlichting wordt prijs gegeven en ingeruild voor een ordinaire historische omwenteling. De jonkheer mag wel eens goed gaan mediteren over Spinoza's proposities. Zo zou ook zijn emotivistische bepaling van goed en kwaad (als wat wij als nuttig respectievelijk schadelijk ervaren) weer NIET revolutionair zijn! Het duivels karakter van Spinoza's verzen wordt hier zonder meer geloochend. Kortom, Bunge gaat naar Belgie om daar als een kermisbaas een academische carrousel te gaan draaien, waar iedere onschuldige toehoorder door misleid wordt. Mocht iemand menen dat ik op mijn beurt een verkeerde uitleg geef aan zijn woorden, dan laat ik mij graag door argumenten daarvan overtuigen. Voorlopig blijf ik boos over wat hier gebeurt, nog wel door iemand die onder mijn leiding zijn eerste stappen heeft gezet in het historisch onderzoek, maar die nu in een verkeerde richting loopt.