Wim Klever over de herontdekte brief van Descartes

Vorige week was in vele nieuwsmedia de ontdekking van een brief van Descartes groot nieuws. De New York Times kwam op 24 februari met de grappige titel: “Descartes Letter Found, Therefore It Is” en de NRC had een dag later de kop: “Hoe Descartes in 1641 op andere gedachten kwam.”

Descartes schreef de brief op kasteel Endegeest bij Leiden op 27 mei 1641 aan Marin Mersenne (1588 –1648) een Franse wiskundige, theoloog, filosoof en wetenschapper aan wie Descartes het drukken van Meditationes had toevertrouwd. Allerlei wijzigingen in voorwoord en de eigenlijke teksten van dit boek krijgen door deze brief meer achtergrond. De brief zou ook een nieuw licht werpen op de relatie tussen Descartes en de bekende filosoof Pierre Gassendi. Gassendi schreef tegenwerpingen op de Meditationes waarover Descartes zich in reeds bekende brieven laatdunkend uitliet. In de nu ontdekte brief, waaruit blijkt dat Descartes de tegenwerpingen voor het eerst zag, laat hij echter een ander geluid horen: de stijl en inhoud van de tegenwerpingen van Gassendi zouden het toekomstig lezerspubliek behagen, en Descartes in staat stellen zijn eigen ideeën nog beter te verwoorden.

klik voor transcriptie en Engelse & Nederlandse vertaling

De brief kwam daarna in bezit van de Franse wiskundige Gilles de Roberval en na diens dood kwam hij bij de Académie des Sciences. Daar werd hij met vele andere originelen gestolen door de Italiaanse graaf Guglielmo Libri (1803-1869). De gestolen brief werd doorverkocht, via een Britse veiling kwam de brief in het bezit van een Amerikaanse verzamelaar, Charles Roberts (1846-1902), een Quaker, na wiens dood zijn weduwe de brievencollectie aan Haverford College schonk. Bij zijn regelmatige met Google surfen op internet, zoals ik voor dit weblog ook vaak doe, ontdekte filosoof Erik-Jan Bos in collectiebeschrijvingen van het Haverford College deze brief, waarvan de bezitters het belang niet hadden onderkend.

Hier op de website van Erik-Jan Bos alle informatie.

Gisteren prubliceerde de NRC deze ingezonden brief van Wim Klever. [Door op de afbeelding te klikken, verschijnt hij groter]

Het aardigste onderdeel van het wereldnieuws vond ik nog dat een student van het Haverford College in 1979 een paper geheel aan deze brief wijdde. Dat paper geeft een inleiding, een transcriptie en Engelse vertaling van de brief. Ook had hij aangegeven dat de brief onbekend was! Maar dit paper (of dat nieuws) werd niet gepubliceerd, zodat de Descartes-scholars niet van het bestaan op de hoogte kwamen. Wat niet bekend is bestaat niet. Terecht dat de NYT een speels naar het Cogito verwijzende kop had: Descartes Letter Found, Therefore It Is.” Zou die inmiddels waarschijnlijk gepensioneerde student uit 1979 zich niet voor de kop gestoten hebben? Hij had al 30 jaar geleden behalve de ontdekker ook de bekendmaker van die brief moeten zijn.