Deugden voor de hedendaagse atheïst?

Ik was al blij dat Paul van Tongeren in zijn laatste boek dat ik zojuist besprak, de levenskunstfilosoof en oprichter van de School of Life, Alain de Botton, niet ook behandelde. Ik heb het niet zo op diens boek, Religion for Atheists. Hij biedt allerlei teksten en introduceert allerlei rituelen, zoals zondagse preken en andere bijeenkomsten in zijn School of Life [zie website]. Maar goed, in het verlengde van dat blog leek het me toch wel aardig te wijzen op het feit dat ook De Botton en zijn school een hedendaagse deugdenethiek propageren. Opdat wij niet de eerste generatie met ‘zero interest’ in deugden worden, schreef De Botton een Manifest voor atheïsten met 10 deugden om aan te werken.

Ik kom hiermee ook, daar de eerste van de tien, resilience, dat net iets verder zou reiken dan ‘veerkracht’ alleen, en misschien lijkt op hetgeen waar Spinoza in het bewijs van 3/37 naar verwijst en waarover ik onlangs een blog had: de neiging na ’t oplopen van een deuk om niet louter ons weer op te richten, maar om verder te groeien.

Tien deugden voor de moderne tijd

1. Veerkracht (Resilience): tegenslagen zijn normaal, maar we zijn sterk.
Keeping going even when things are looking dark; accepting that reversals are normal; remembering that human nature is, in the end, tough. Not frightening others with your fears.

2. Empathie (Empathy): verplaats je in een ander en vooral in diens lijden.
The capacity to connect imaginatively with the sufferings and unique experiences of another person. The courage to become someone else and look back at yourself with honesty.

3. Geduld (Patience): we verliezen ons geduld, daar we verwachten dat dingen perfect zijn.
We lose our temper because we believe that things should be perfect. We’ve grown so good in some areas (putting men on the moon etc.), we’re ever less able to deal with things that still insist on going wrong; like traffic, government, other people... We should grow calmer and more forgiving by getting more realistic about how things actually tend to go.

4. Opoffering (Sacrifice): ons eigen voordeel zoeken zit in onze natuur, maar soms overstijgen we onszelf – uit liefde voor iemand of iets.
We’re hardwired to seek our own advantage but also have a miraculous ability, very occasionally, to forego our own satisfactions in the name of someone or something else. We won’t ever manage to raise a family, love someone else or save the planet if we don’t keep up with the art of sacrifice.

5. Beleefdheid (Politeness): met alleen maar ‘eerlijk’ zijn komen we er niet - beleefd en tolerant zijn maakt ons niet ‘fake’ maar beschaafd.
Politeness has a bad name. We often assume it’s about being ‘fake’ (which is meant to be bad) as opposed to ‘really ourselves’ (which is meant to be good). However, given what we’re really like deep down, we should spare others too much exposure to our deeper selves. We need to learn manners, which aren’t evil - they are the necessary internal rules of civilisation. Politeness is very linked to tolerance, the capacity to live alongside people whom one will never agree with, but at the same time, can’t avoid.

6. Humor (Humour): humor is vaak een uiting van wijsheid.
Seeing the funny sides of situations and of oneself doesn’t sound very serious, but it is integral to wisdom, because it’s a sign that one is able to put a benevolent finger on the gap between what we want to happen and what life can actually provide; what we dream of being and what we actually are, what we hope other people will be like and what they are actually like. Like anger, humour springs from disappointment, but it’s disappointment optimally channelled. It’s one of the best things we can do with our sadness.

7. Zelfbewustzijn (Self-awareness): heb inzicht in jezelf en geef anderen niet de schuld.
To know oneself is to try not to blame others for one’s troubles and moods; to have a sense of what’s going on inside oneself, and what actually belongs to the world.

8. Vergeving (Forgiveness): samenleven vraagt andermans fouten door de vingers zien.
Forgiveness means a long memory of all the times when we wouldn’t have got through life without someone cutting us some slack. It’s recognising that living with others isn’t possible without excusing errors.

9. Hoop (Hope): we staan pas aan het begin van onze geschiedenis - er is geen noodzaak tot pessimisme
The way the world is now is only a pale shadow of what it could one day be. We’re still only at the beginning of history. As you get older, despair becomes far easier, almost reflex (whereas in adolescence, it was still cool and adventurous). Pessimism isn’t necessarily deep, nor optimism shallow.

10. Vertrouwen (Confidence): beseffen dat ´t leven kort is en we weinig verliezen als we dingen durven. 
The greatest projects and schemes die for no grander reasons than that we don’t dare. Confidence isn’t arrogance, it’s based on a constant awareness of how short life is and how little we ultimately lose from risking everything.

[cf PDF]