Mozart (1756 – 1791) & Spinoza (1632 – 1677) [1] meesters van de eeuwigheid

Mozart y Spinoza. No me disgusta la mezcla [Mozart en Spinoza. Ik heb geen hekel aan het mengsel] twitterde María Bernardo eens.

Hoewel ik lange tijd groot liefhebber was van Mozart (en nog wel ben, maar ik zet de CD’s die ik van zijn muziek heb, tegenwoordig toch minder vaak op) en inmiddels al vele jaren de filosofie van Spinoza mijn grote liefde is, was ik er nooit op gekomen om de componist en de filosoof met elkaar in verband te brengen. Maar op 26 september 2014 plaatste Jan Jippe, beeldend kunstenaar en (jeugd)boekillustrator uit Almere op zijn Kunstsite, een schilderij getiteld “Wijsheid - over Mozart en Spinoza.” [Hij is er nog mee bezig en heeft liever niet dat ik het overneem dus zie het hier] Jippe meent die relatie te zien, zo liet hij me in een e-mail weten, via de vrijmetselarij, waar Mozart iets mee had.

Het bracht mij ertoe eens na te gaan óf beiden al eens met elkaar in verband zijn gebracht. Google geeft wat hits, waaruit echter blijkt dat nergens Mozart direct met Spinoza in verband wordt gebracht. Mozart heeft zich nooit over Spinoza geuit en heeft misschien nooit van hem gehoord. Eventuele connecties moeten dan langs andere weg gevonden worden. De komende blogs wijd ik aan enige van zulke mogelijke verbindingen.

Eerst nog dit. Ooit zocht iemand op een forum medestanders voor  de uitspraak:

“Wolfgang Amadeus Mozart is like Baruch Spinoza...” [Cf. - reacties kwamen er niet]

Beiden stierven jong, Spinoza leefde slechts 34 jaar en 3 maanden, Mozart 35 jaar en 10 maanden, een verschil van anderhalf jaar. Maar beiden werden niet vergeten, werden bij wijze van spreken onsterfelijk. Sterker, beiden wezen ze ons op hun manier “op de eeuwigheid.”

Maîtres de l’éternité
Zijn beiden, Spinoza en Mozart, geen Maître de l’éternité? [Vraag ik me af n.a.v. een
blog] de een binnen immanentie, de ander van transcendentie, zoals Hans Küng typeert in zijn Mozart: Traces of Transcendence [SCM Press (oorspr. 1991; 1 1993 21 Mar 2012)]. “In a theological study of Mozart's music, Kung discusses the composer's Catholic background--something that, surprisingly, has hardly been treated by scholars - and reveals, among other things, the possibility of a new creative understanding of Mozart's "Coronation Mass", as interpretated by Mozart's music. A provocative study that may even surpass Karl Barth's famous work.” {aldus de blurb]

Mozart resp. Spinoza over de dood

Op Spinoza & Nous was er iets van een discussie over de schijnbare tegenstelling tussen wat Mozart zei tegen zijn stervende vader (dood: "de ware en de beste vriend van de mens" - "mijn Schepper", etc.) en wat Spinoza in 4/67 over de wijze d.w.z. de vrije en de dood zegt.

Luister maar eens naar Mozarts muziek, in het bijzonder die van zijn laatste jaren (de opera Don Giovanni, Requiem, om de meest bekende te noemen), te weten dat hij nog leefde en vrij en blij en gelukzalig was!

Voici une lettre de Mozart qui, malgré les apparences, ne me semble pas en contradiction avec la fameuse prop. 67, partie IV de l'Ethique qui nous dit :

« L'homme libre ne pense à rien moins qu'à la mort, et sa sagesse est une méditation non de la mort, mais de la vie. »

L'apparente contradiction entre ce que dit Mozart à son père mourant (la mort, "ce véritable et meilleur ami de l'homme" — "mon Créateur", etc.) et ce que dit Spinoza me semble plus verbale que réelle (la lettre et l'esprit).

Il suffit d'écouter sa musique, surtout celle des dernières années (l'opéra Don Giovanni, Requiem, pour citer les plus célèbres), pour savoir qu'il était vivant et libre et joyeux et beatus !

NB historique – Le père de Mozart, Leopold, va mourir quelques semaines plus tard, le 28 mai ; Wolfgang, lui, le 5 décembre 1791, à 35 ans. [Cf. Spinozaetnous]

Via een relatie tussen rationalisme en classicisisme?
De enige studie die mogelijk een relatie bespreekt tussen Spinoza's filosofie en Mozart's componeren is misschien te vinden in deze onuitgegeven dissertatie die een relatie bespreekt tussen het rationalisme en het classicisme. [Gezien in Wayne Boucher, Spinoza In English, A Bibliography. A&C Black, 1999 - books.google]

                                            

                                                     * * *

Requiem of Mozart - John Eliot Gardiner

Barbara Bonney, Soprano.
Anne Sofie von Otter, Mezzo-soprano.
Anthony Rolfe Johnson, Tenor.
Alastair Miles, Bass.

Monteverdi Choir
English Baroque Soloists

Filmed at the Palau de la Música Catalana, Barcelona, in December 1991.

_____________________

Serie blogs over  Mozart & Spinoza

Mozart (1756 – 1791) & Spinoza (1632 – 1677) [1] meesters van de eeuwigheid
Mozart (1756 – 1791) & Spinoza (1632 – 1677) [2] via Goethe (1749 -1832)
Mozart (1756 – 1791) & Spinoza [3] beschouwing over "iets mooi vinden"
Mozart & Spinoza [4] miscellanea
Mozart & Spinoza [5] afgerond