Mozart (1756 – 1791) & Spinoza (1632 – 1677) [2] via Goethe (1749 -1832)

Er zijn indirecte verbanden construeerbaar: Goethe was dol op Spinoza én hij was dol op Mozart. Dus… (zoiets als a=c en b=c  dan a=c, maar die "logica" is op dit vlak toch niet geldig).

Johann Wolfgang Goethe was zeven jaar ouder dan Wolfgang Amadeus Mozart, en zou hem nog eens bijna veertig jaar overleven. Het kan onrechtvaardig verdeeld zijn in de wereld.

 

Dat Goethe wegliep met Spinoza is welbekend, is hier vaak genoeg in blogs aan de orde geweest. Hij was ook gek op Mozart.

Op 18 augustus 1763 hoorde de bijna 14-jarige Goethe in Frankfurt de toen 7-jarige Wolfgang Amadeus Mozart en zijn zuster Nannerl spelen. Sinds die tijd moet hij een diepe belangstelling voor Mozarts muziek gehad hebben. Hij zag Mozarts talent als schitterend, wonderlijk en onverklaarbaar. Hij herinnerde zich die gelegenheid op hoge leeftijd. Hij bewonderde Mozarts composities, in het bijzonder zijn Don Giovanni. Zijn eigen Faust had hij het liefst door Mozart laten componeren, maar die was toen al veertig jaar dood. Uit een gesprek met Eckermann van donderdag 12 februari 1829 (bijna veertig jaar na Mozarts dood dus):

"Toch," zei ik, "geef ik de hoop niet op dat er passende muziek bij Faust zal worden gecomponeerd. "Dat is absoluut onmogelijk", zei Goethe. "Het afstotende, verschrikkelijke dat die muziek in sommige delen zou moeten vertolken, is niet in overeenstemming met de tijd. De muziek zou het karakter van Don Juan moeten hebben; Mozart had Faust kunnen componeren. Meyerbeer zou er misschien toe in staat zijn, maar die zou zich niet met zoiets inlaten, hij gaat veel te veel op in het Italiaanse theater. [Uit: Johann Peter Eckermann - Gesprekken met Goethe, vertaald door Gerda Meijerink. Privé-domein nr. 167 - van hier]

Alleen Goethe's lied Das Veilchen uit zijn stuk Erwin und Elmire (1775) is door Mozart in 1785 op muziek gezet (K476).

Van 1791 tot 1817 was Goethe directeur van het Hoftheater in Weimar, gedurende welke periode Die Entführung, Le Nozze di Figaro, Don Giovanni en Die Zauberflote regelmatig werden uitgevoerd. Na zo’n uitvoering van Die Zauberflöte in 1794, had Goethe een vervolg willen schrijven; alleen een fragment van Der Zauberfflöte zweiter Teil is bewaard gebleven – het werk werd nooit voltooid.

Enig verband tussen Mozart en Spinoza heeft Goethe zelf, voor zover ik kon nagaan, niet gelegd. Wel hadden beiden iets met de vrijmetselarij [zie hier wat Goethe betreft].

Een verband tussen hen is wel door liefhebbers van hen beiden te leggen. Zoals Spinoza in corollarium 3/31c concludeert uit voorafgaande stellingen, streeft iedereen er zoveel mogelijk naar dat elk mens de dingen die hij liefheeft, liefheeft en alles wat hij haat ook haat. Hij geeft daarop zelf in het scholium het commentaar “dat ieder van nature verlangt dat overige mensen naar zijn inzicht leven.” En ziet daar in het vervolg vooral de nadelen van.

Ik zal hier daarom niet verder mijn best doen bezoekers van dit weblog in dezelfde richting te krijgen van Wahlverwandtschaften als: houden van zowel Spinoza als Mozart. Overigens, dat Goethe het conflict tussen passies en de rede in Die Wahlverwandtschaften (1809) tot een tragisch einde laat komen, laat mogelijk zien dat hij niet helemaal als een Spinoza was.  

Elisabeth Schwarzkopf zingt Mozart's muziek op Goethe's "Das Veilchen", live-opname in Ascona in 1967

_____________

Literatuur: Cliff Eisen & Simon P. Keefe (Eds.), The Cambridge Mozart Encyclopedia. Cambridge University Press, 2006 – books.google – direct naar lemma van ÁINE SHEIL books,google.

Een van de vele sites over Goethe

De afbeelding van Goethe met "caute" heb ik ooit aangetroffen op aguroruga.blogspot.nl/, maar daarop is hij nu niet meer te vinden. 

_____________________

Serie blogs over  Mozart & Spinoza

Mozart (1756 – 1791) & Spinoza (1632 – 1677) [1] meesters van de eeuwigheid
Mozart (1756 – 1791) & Spinoza (1632 – 1677) [2] via Goethe (1749 -1832)
Mozart (1756 – 1791) & Spinoza [3] beschouwing over "iets mooi vinden"
Mozart & Spinoza [4] miscellanea 
Mozart & Spinoza [5] afgerond